Το επιτελικό κράτος στον μεγεθυντικό φακό της περιφέρειας – Επισκόπηση Τύπου – 30/04

Παρατηρώντας τη διάταξη των δυνάμεων στο πολιτικό σκηνικό, διακρίνει κανείς την επικίνδυνη σύζευξη ενός άκαμπτου «επιτελικού» ναρκισσισμού και μιας αντιπολίτευσης που εγκλωβίζεται σε έναν στείρο, σχεδόν μεταφυσικό καταγγελτικό λόγο.

Η πολιτική φθορά βέβαια δεν αρχίζει μόνο όταν πέφτουν οι αριθμοί στις δημοσκοπήσεις. Αρχίζει όταν αλλάζει ο ήχος μέσα στο ίδιο το κυβερνητικό στρατόπεδο. Όταν οι βουλευτές δεν αρκούνται πλέον στο χειροκρότημα, όταν οι περιφέρειες μεταφέρουν γκρίνια, όταν το «κέντρο» της εξουσίας αντιλαμβάνεται ότι η διοίκηση δεν είναι μόνο συντονισμός από πάνω, αλλά και αναπνοή από κάτω.

Η επιστολή των πέντε βουλευτών της Ν.Δ. δεν είναι επανάσταση. Δεν είναι ανταρσία. Αλλά θα ήταν λάθος να παρουσιαστεί ως απλή εσωκομματική παραξενιά. Είναι πολιτικό σύμπτωμα. Δείχνει ότι το επιτελικό κράτος, που υπήρξε το μεγάλο λειτουργικό αφήγημα της διακυβέρνησης Μητσοτάκη, περνά πλέον από τη φάση της υπόσχεσης στη φάση του απολογισμού. Και εκεί τα πράγματα γίνονται πιο δύσκολα.

Γιατί άλλο είναι να λες ότι αποφασίζεις γρήγορα και άλλο να πείθεις ότι αποφασίζεις σωστά. Άλλο είναι να έχεις μηχανισμό και άλλο να έχεις αίσθηση κοινωνίας. Άλλο είναι να παράγεις έργο και άλλο να το νιώθει ο πολίτης στην καθημερινότητά του. Στο νοσοκομείο, στον δρόμο, στο χωράφι, στην εφορία, στο ρεύμα, στο καύσιμο, στην περιφέρεια που δεν θέλει να είναι απλώς φόντο κυβερνητικών ανακοινώσεων.

Η κυβέρνηση διατηρεί ακόμη το βασικό της πλεονέκτημα: απέναντί της δεν υπάρχει συμπαγής εναλλακτική εξουσίας. Οι δυνάμεις που φιλοδοξούν να την ανατρέψουν, δείχνουν να κατοικούν σε ένα παράλληλο σύμπαν ιδεολογικών φαντασιώσεων, όπου η ηθική ανωτερότητα αντικαθιστά την ανάγκη για ρεαλιστικές προτάσεις. Το ΠΑΣΟΚ ανεβάζει θεσμική ένταση, αλλά δεν έχει ακόμη πείσει ότι μπορεί να κυβερνήσει. Ο ΣΥΡΙΖΑ ζει με το βλέμμα στραμμένο στον Τσίπρα, σαν κόμμα που περιμένει τον ιδρυτή του για να μάθει αν έχει μέλλον. Η υπόλοιπη αντιπολίτευση επενδύει περισσότερο στον θυμό παρά στη λύση.

Χρειαζόμαστε μια νέα «κοινή λογική» που να γεφυρώνει το χάσμα ανάμεσα στην ανάγκη για εκσυγχρονισμό και στην ανάγκη για κοινωνική συνοχή. Αυτό απαιτεί τη ρήξη με τον παλαιοκομματισμό που φοράει τη μάσκα του νέου, αλλά και την υπέρβαση εκείνου του «συλλογικού ασυνειδήτου» που φοβάται την ευθύνη και την αξιολόγηση. Η αληθινή μεταρρύθμιση ξεκινά από τη συνείδηση του πολίτη που παύει να είναι πελάτης και γίνεται μέτοχος μιας κοινής μοίρας.

Αν δεν αντιληφθούμε ότι η πολιτική είναι παιδεία και η οικονομία είναι εμπιστοσύνη, θα παραμείνουμε εγκλωβισμένοι σε έναν φαύλο κύκλο παραπολιτικών ψιθύρων και θεσμικής παρακμής. Η ώρα της αλήθειας δεν βρίσκεται στις κάλπες, αλλά στην ικανότητά μας να μιλήσουμε ξανά μια γλώσσα ειλικρίνειας, πέρα από τα στεγανά των κομματικών γραφείων και των ψηφιακών χαρακωμάτων. Μόνο έτσι η Ελλάδα θα πάψει να είναι μια «εκκρεμότητα» της Ευρώπης και θα γίνει επιτέλους μια οργανική πραγματικότητα του 21ου αιώνα.

Βήμα-βήμα ανάγνωση της ημερήσιας ατζέντας

Η σημερινή αποδελτίωση δείχνει μια κυβέρνηση που εξακολουθεί να ελέγχει τον θεσμικό χρόνο, αλλά όχι πια πλήρως το πολιτικό νεύρο της ημέρας. Το κεντρικό μοτίβο είναι τριπλό: εσωτερική πίεση στη Ν.Δ. για το επιτελικό κράτος, θεσμική πόλωση γύρω από τις υποκλοπές και εξωτερικό σοκ από τη Μέση Ανατολή που απειλεί να μεταφερθεί σε καύσιμα, τρόφιμα, ρεύμα και κοινωνική αντοχή.

Η επιστολή των πέντε βουλευτών της Ν.Δ. γίνεται ο εσωτερικός σεισμογράφος. Ο φιλοκυβερνητικός Τύπος επιχειρεί να τη βάλει σε πλαίσιο «δημιουργικής συμμετοχής» των βουλευτών, όμως άλλα φύλλα τη διαβάζουν ως ρήγμα στο μοντέλο Μαξίμου. Η Political μιλά για «ηχηρές απαντήσεις Μητσοτάκη» στην εκ των έσω κριτική, η Απογευματινή για «πυρ ομαδόν κατά Άκη Σκέρτσου», ενώ η Εφημερίδα των Συντακτών βλέπει «μασάζ» του πρωθυπουργού στα τεντωμένα νεύρα της Κ.Ο.

1. Επιτελικό κράτος: από πλεονέκτημα σε πεδίο αμφισβήτησης

Το επιτελικό κράτος ήταν το ιδρυτικό αφήγημα της διακυβέρνησης Μητσοτάκη: ταχύτητα, κέντρο, συντονισμός, αποτέλεσμα. Σήμερα γίνεται πεδίο αμφισβήτησης, όχι μόνο από την αντιπολίτευση, αλλά από βουλευτές της ίδιας της Ν.Δ. Αυτό είναι πολιτικά βαρύ. Όχι γιατί απειλεί άμεσα τον πρωθυπουργό, αλλά γιατί δείχνει ότι η κοινοβουλευτική ομάδα δεν θέλει να λειτουργεί ως θεσμικός κομπάρσος.

Η κυβερνητική γραμμή είναι να απορροφηθεί η ένταση χωρίς να φανεί υποχώρηση. Ο Μητσοτάκης ζητά συνεργασία βουλευτών και κυβέρνησης, αλλά με σαφή όρια ρόλων. Η αντιπολίτευση, αντίθετα, παρουσιάζει το θέμα ως απόδειξη υπερσυγκέντρωσης εξουσίας. Η Εστία μιλά για «επιτελικό καθεστώς», η Εφημερίδα των Συντακτών για Μαξίμου που προσποιείται ότι δεν συμβαίνει τίποτα, ενώ το Ποντίκι βλέπει την επιστολή ως αρχή και όχι ως τέλος.

Συναίσθημα κοινής γνώμης: ανησυχία, κόπωση, δυσπιστία απέναντι στην αλαζονεία της εξουσίας.
Πολιτικό υποκείμενο: Μαξίμου, Κ.Ο. Ν.Δ., Άκης Σκέρτσος, πρωθυπουργός.
Πιθανές συνέπειες: περισσότερη εσωκομματική διαβούλευση, αναβάθμιση ρόλου βουλευτών σε περιφερειακά ζητήματα, αλλά και αυστηρότερη πειθαρχία αν η γκρίνια πάρει οργανωμένη μορφή.

2. Υποκλοπές και Δικαιοσύνη: η θεσμική πληγή δεν έκλεισε

Οι υποκλοπές επιστρέφουν ως μείζον θεσμικό ζήτημα. Το ΠΑΣΟΚ ανεβάζει την ένταση, ο Ανδρουλάκης κινείται σε γραμμή Εξεταστικής και πολιτικής απονομιμοποίησης του Μαξίμου, ενώ φύλλα όπως Δημοκρατία, Εστία, Εφημερίδα των Συντακτών, One Voice και Ποντίκι κρατούν ψηλά το αφήγημα περί πλήγματος στο κράτος δικαίου.

Απέναντι, το Μανιφέστο και ο Ελεύθερος Τύπος επιχειρούν αντιστροφή: παρουσιάζουν την αντιπολίτευση ως δύναμη που θέλει ανεξάρτητη Δικαιοσύνη μόνο όταν οι αποφάσεις τη βολεύουν. Η σύγκρουση πλέον δεν αφορά μόνο το ποιος παρακολουθήθηκε. Αφορά το αν η κοινωνία πιστεύει ότι οι θεσμοί ελέγχουν την εξουσία ή τη διευκολύνουν.

Συναίσθημα κοινής γνώμης: δυσπιστία, θεσμική καχυποψία, αίσθηση ατιμωρησίας.
Πολιτικό υποκείμενο: ΠΑΣΟΚ, Ανδρουλάκης, κυβέρνηση, Άρειος Πάγος, ΕΥΠ, Μαξίμου.
Πιθανές συνέπειες: σκληρότερη θεσμική αντιπαράθεση, προσπάθεια ΠΑΣΟΚ να γίνει ο βασικός φορέας της «θεσμικής αντιπολίτευσης», κίνδυνος περαιτέρω διάβρωσης εμπιστοσύνης στη Δικαιοσύνη.

3. Δημοσκοπικό κλίμα: η Ν.Δ. δεν καταρρέει, αλλά χάνει την άνεση

Η Metron Analysis στα Νέα είναι κρίσιμο εύρημα ημέρας. Η Ν.Δ. εμφανίζεται να υποχωρεί παρά τα μέτρα κοινωνικής στήριξης, ενώ αυξάνονται η αντιπολίτευση και η αδιευκρίνιστη ψήφος. Το πιο πολιτικό στοιχείο είναι ότι το αίτημα πολιτικής αλλαγής εμφανίζεται ισχυρότερο από το αίτημα σταθερότητας, ενώ σημαντικό ποσοστό προτιμά κυβερνήσεις συνεργασίας.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η Ν.Δ. χάνει αυτομάτως την επόμενη εκλογική μάχη. Σημαίνει όμως ότι η κοινωνία αρχίζει να ξεχωρίζει δύο πράγματα: αναγνωρίζει ακόμη την κυβερνητική εμπειρία, αλλά δεν δίνει πια λευκή επιταγή στο ίδιο μοντέλο εξουσίας. Εδώ βρίσκεται το πραγματικό πρόβλημα του Μαξίμου.

4. Κεντροαριστερά: Ανδρουλάκης ανεβάζει στροφές, Τσίπρας αλλάζει το παιχνίδι

Το ΠΑΣΟΚ επιχειρεί ταυτόχρονα τρεις κινήσεις: θεσμική επίθεση για υποκλοπές, διεύρυνση με προσχωρήσεις και προγραμματική διαφοροποίηση με προτάσεις όπως η τετραήμερη εργασία. Η Καθημερινή καταγράφει κινητικότητα στη Χαριλάου Τρικούπη με προσχωρήσεις και μετακινήσεις, ενώ η Απογευματινή το παρουσιάζει με πιο κριτικό τόνο ως πακέτο Εξεταστικής, μεταγραφών και λαϊκιστικών προτάσεων.

Το πιο βαθύ όμως είναι το θέμα Τσίπρα. Το Ποντίκι μιλά για δύσκολο σταυροδρόμι Φάμελλου καθώς το νέο κόμμα Τσίπρα «ζυγώνει». Αυτό λειτουργεί ήδη ως πολιτικό γεγονός, ακόμη πριν ανακοινωθεί. Αναγκάζει το ΠΑΣΟΚ να κινηθεί γρήγορα, τον ΣΥΡΙΖΑ να αμυνθεί και τη Ν.Δ. να ξαναχτίσει το δίλημμα σταθερότητας.

5. Ορμούζ, Ιράν, πετρέλαιο: το εξωτερικό σοκ γίνεται εσωτερική απειλή

Η ενεργειακή κρίση είναι το θέμα που μπορεί να ανατρέψει όλους τους εγχώριους σχεδιασμούς. Η Ναυτεμπορική περιγράφει εναλλακτικές φορτώσεις πετρελαίου εκτός Περσικού Κόλπου και περιορισμένη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ. Το Ποντίκι επιμένει ότι οι εναλλακτικές διαδρομές είναι ανεπαρκείς. Ο Τύπος Θεσσαλονίκης αναδεικνύει τη δήλωση Φον ντερ Λάιεν ότι η Ευρώπη χάνει σχεδόν 500 εκατ. ευρώ την ημέρα λόγω ενεργειακής κρίσης.

Η Deal News πάει ακόμη πιο μακριά, μιλώντας για σχέδια έκτακτης ανάγκης και ακόμη και για ενδεχόμενο δελτίου στα καύσιμα αν η κρίση επιδεινωθεί. Εδώ έχουμε το σημείο που πρέπει να προσέξουμε: η κυβέρνηση μπορεί να ελέγχει τη Βουλή, δεν ελέγχει όμως το Ορμούζ. Και αν η κρίση μεταφραστεί σε τιμές αντλίας, τότε κάθε παροχή 500 εκατ. ευρώ θα μοιάζει μικρή μπροστά στη νέα ακρίβεια.

6. Ενεργειακή διπλωματία και επιχειρηματικές ευκαιρίες

Μέσα στην κρίση, οι εφημερίδες βλέπουν και ευκαιρίες. Η συμφωνία AKTOR LNG USA – ALBGAZ για αμερικανικό LNG προς την Αλβανία και ο Κάθετος Διάδρομος παρουσιάζονται ως ένδειξη ότι η Ελλάδα και ελληνικοί όμιλοι μπορούν να μπουν στον χάρτη της νέας ενεργειακής αρχιτεκτονικής των Βαλκανίων.

Εδώ υπάρχει διπλή ανάγνωση. Για τον οικονομικό Τύπο, είναι success story εξωστρέφειας. Για τον κοινωνικό αναγνώστη, όμως, το ερώτημα είναι πιο ωμό: θα φανεί αυτή η γεωοικονομική αναβάθμιση στον λογαριασμό του ρεύματος ή μόνο στους ισολογισμούς; Αν η απάντηση είναι το δεύτερο, η κυβέρνηση δεν κερδίζει πολιτικά από τα deals.

7. Ελληνογαλλικά και Τουρκία: η συμμαχία δοκιμάζεται στην πράξη

Η ελληνογαλλική σχέση έχει ισχυρή συμβολική φόρτιση, αλλά ο σημερινός Τύπος δείχνει ότι τα σύμβολα δεν αρκούν. Η Δημοκρατία και η One Voice αμφισβητούν το κατά πόσο το «Ελλάς – Γαλλία – Συμμαχία» έχει πραγματικό περιεχόμενο, αν η Γαλλία συζητά πώληση ή τεχνολογική συνεργασία που μπορεί να ενισχύσει την Τουρκία. Το κρίσιμο ερώτημα τίθεται ωμά: μπορεί το Παρίσι να πουλά Rafale στην Αθήνα και ταυτόχρονα μέσα που θα ενισχύουν την τουρκική αντιαεροπορική άμυνα;

Ο φιλοκυβερνητικός Τύπος απαντά με το αφήγημα στρατηγικής αναβάθμισης: Μακρόν, Δένδιας, ασπίδα στο Αιγαίο, γαλλική παρουσία, Κύπρος, υποβρύχια, MEKO, ΕΑΣ. Όμως το εθνικό ακροατήριο ζητά πλέον κάτι πιο σκληρό: εγγυήσεις, βιομηχανικό αποτύπωμα, καθαρή στάση στα ελληνοτουρκικά.

8. Υγεία και καθημερινό κράτος: η μεγάλη αντίφαση

Στην υγεία, οι εφημερίδες δείχνουν δύο Ελλάδες. Η Απογευματινή προβάλλει την προκήρυξη 1.000 μόνιμων γιατρών σε νοσοκομεία Αττικής και περιφέρειας. Η Δημοκρατία, αντίθετα, αναδεικνύει αρνητικό ρεκόρ με 150 ράντζα στο Αττικόν. Η Εφημερίδα των Συντακτών φέρνει την υπόθεση γιατρού που, όπως γράφει, βρίσκεται στο στόχαστρο επειδή μίλησε για τα προβλήματα του ΕΣΥ.

Αυτή είναι η ουσία της καθημερινής πολιτικής. Ο πολίτης δεν μετρά μόνο προκηρύξεις. Μετρά αν βρίσκει γιατρό, αν περιμένει σε διάδρομο, αν το νοσοκομείο λειτουργεί. Αν η εμπειρία του διαψεύδει την κυβερνητική ανακοίνωση, τότε η ανακοίνωση δεν σώζει το αφήγημα.

9. Κοινωνική πίεση, αγρότες και παραγωγή

Ο Ελληνάς Αγρότης βάζει στο κέντρο κόστος παραγωγής, πιέσεις τιμών, εξαγωγές, κηπευτικά, κεράσια και ανταγωνισμό. Είναι κρίσιμο γιατί μεταφέρει την πολιτική από το Μαξίμου στο χωράφι. Ο παραγωγός δεν ενδιαφέρεται για το αν το κράτος είναι «επιτελικό». Τον ενδιαφέρει αν το ρεύμα, τα καύσιμα, οι ζωοτροφές, τα εργατικά και οι τιμές πώλησης βγαίνουν.

Αν η κυβέρνηση χάσει την επαρχία ως αίσθηση φροντίδας, το πρόβλημα δεν θα φανεί μόνο στις αγροτικές κινητοποιήσεις. Θα φανεί στις περιφέρειες, στα καφενεία, στους συνεταιρισμούς, στις τοπικές κάλπες και στους βουλευτές που ήδη πιέζουν το κέντρο.

Συγκριτική αποτίμηση εφημερίδων

• Η ONE VOICE κινείται σε αντι-Μαξίμου, οικονομικοπολιτική γραμμή. Χτυπά θεσμούς, υποκλοπές, ελληνογαλλικά και εσωτερικές συγκρούσεις της Ν.Δ.
• Το POLITICAL λειτουργεί ως φιλοκυβερνητικό, επιχειρηματικό και realpolitik φύλλο. Δίνει βάρος σε Μητσοτάκη, επενδύσεις, άμυνα, ενέργεια και παραγωγή κυβερνητικού έργου.
• Ο Ριζοσπάστης βλέπει όλα τα γεγονότα μέσα από το τρίγωνο πόλεμος – κεφάλαιο – λαϊκά βάρη. Είναι συνεπής, ιδεολογικά συμπαγής και κινηματικός.
• Το Ποντίκι κάνει την πιο πολιτική ανάγνωση ισορροπιών: Τσίπρας, Φάμελλος, Ορμούζ, ελληνοτουρκικά, οικονομία. Δεν κραυγάζει, χαρτογραφεί μετατοπίσεις.
• Το Μακελειό παράγει θυμό και σκανδαλολογία. Δεν είναι εργαλείο ψύχραιμης ανάλυσης, αλλά πιάνει υπαρκτή κοινωνική αγανάκτηση.
• Η Ναυτεμπορική, η Deal News και ο Μέτοχος βλέπουν την πολιτική μέσα από αγορές, ενέργεια, επιχειρήσεις και ρίσκο. Εκεί φαίνεται πού η γεωπολιτική γίνεται κόστος.
• Ο Ελεύθερος Τύπος, το Μανιφέστο και η Απογευματινή κινούνται στον κυβερνητικό άξονα, αλλά με διαφορές. Το Μανιφέστο είναι καθαρά αμυντικό υπέρ Μαξίμου. Η Απογευματινή καταγράφει πιο καθαρά την εσωτερική δυσφορία.
• Η Δημοκρατία και η Εστία πιέζουν από δεξιά: εθνικά, θεσμικά, πατριωτικά, αντι-επιτελικά. Δεν είναι αριστερή αντιπολίτευση. Είναι δεξιά δυσπιστία απέναντι στο Μαξίμου.
• Τα Νέα και η Καθημερινή κρατούν θεσμικό/κεντρώο τόνο. Δίνουν δημοσκοπήσεις, ευρωπαϊκά, Κεντροαριστερά, διεθνή και πολιτική ανάλυση με λιγότερη κραυγή.
• Η Εφημερίδα των Συντακτών και το Kontra οργανώνουν αντιπολιτευτικό αφήγημα γύρω από θεσμούς, υποκλοπές, ΕΣΥ, εργασία και κοινωνική πίεση.
• Ο Τύπος Θεσσαλονίκης, η Κιβωτός της Ορθοδοξίας και ο Έλληνας Αγρότης εκφράζουν ειδικά ακροατήρια: περιφερειακό, εκκλησιαστικό/ταυτοτικό, παραγωγικό/αγροτικό.

Τι μας διαφεύγει

• Μας διαφεύγει ότι το πρόβλημα της κυβέρνησης δεν είναι ένα θέμα. Είναι η συσσώρευση. Επιτελικό κράτος, υποκλοπές, ακρίβεια, ΕΣΥ, αγρότες, Ορμούζ, ελληνογαλλικά, Κεντροαριστερά. Κανένα μόνο του δεν ρίχνει κυβέρνηση. Όλα μαζί, όμως, αλλάζουν το ψυχολογικό περιβάλλον.
• Μας διαφεύγει επίσης ότι η επιστολή των πέντε δεν είναι απλώς γκρίνια. Είναι αίτημα πολιτικής επαναδιαπραγμάτευσης μέσα στη Ν.Δ. Οι βουλευτές βλέπουν τη φθορά στις περιφέρειες πριν τη δουν τα υπουργικά γραφεία.
• Το τρίτο που μας διαφεύγει είναι ότι ο Τσίπρας, ακόμη και ως υπό διαμόρφωση πολιτικό σχέδιο, ήδη λειτουργεί ως μαγνήτης και φόβητρο. Πιέζει ΣΥΡΙΖΑ, βιάζει ΠΑΣΟΚ, βολεύει προσωρινά Ν.Δ., αλλά μπορεί να αλλάξει το παιχνίδι αν πάρει κοινωνική ορμή.

Τι προμηνύεται

• Προμηνύεται πιο σκληρή εσωκομματική πίεση στη Ν.Δ.
• Προμηνύεται θεσμική σύγκρουση μεγάλης διάρκειας για τις υποκλοπές.
• Προμηνύεται ενεργειακή και πληθωριστική δοκιμασία, αν η κρίση στο Ορμούζ συνεχιστεί.
• Προμηνύεται μάχη αναδιάταξης στην Κεντροαριστερά.
• Και προμηνύεται μια προεκλογική περίοδος όπου το δίλημμα «σταθερότητα ή χάος» δεν θα αρκεί από μόνο του, αν η κοινωνία νιώθει ότι η σταθερότητα είναι ακριβή, κουρασμένη και απόμακρη.