Η κερκόπορτα του Μαξίμου και τα μπουλούκια της αντιπολίτευσης – Επισκόπηση Τύπου 29/04

Η πολιτική κρίση δεν έρχεται πάντα με πάταγο. Μερικές φορές μπαίνει από τη χαραμάδα. Από μια κοινοβουλευτική ερώτηση. Από μια δικαστική διάταξη που αφήνει πίσω της περισσότερα ερωτήματα από απαντήσεις. Από πέντε βουλευτές που λένε δημοσίως αυτό που πολλοί ψιθυρίζουν ιδιωτικώς. Και τότε η εικόνα της σταθερότητας αρχίζει να μοιάζει λιγότερο με δύναμη και περισσότερο με σκηνικό που κρατιέται όρθιο από συνήθεια.

Η υπόθεση των υποκλοπών επιστρέφει όχι επειδή η αντιπολίτευση ανακάλυψε ξαφνικά το κράτος δικαίου, αλλά επειδή η κυβέρνηση δεν κατάφερε ποτέ να κλείσει πειστικά την πληγή. Η αρχειοθέτηση μιας υπόθεσης δεν είναι απαραίτητα και το τέλος της πολιτικής της ζωής. Ιδίως όταν ο πολίτης βλέπει θεσμούς που μιλούν με γλώσσα τυπικής επάρκειας, αλλά δεν παράγουν αίσθημα δικαιοσύνης. Εδώ βρίσκεται το πρόβλημα: άλλο η νομιμότητα, άλλο η εμπιστοσύνη. Και η δεύτερη δεν εκδίδεται με εισαγγελική πράξη.

Το ΠΑΣΟΚ επιχειρεί να ξαναμπεί στο κέντρο της θεσμικής αντιπαράθεσης. Σωστό ως κίνηση, επικίνδυνο ως αυταπάτη. Γιατί η καταγγελία μπορεί να ανοίγει πρωτοσέλιδα, αλλά δεν αρκεί για να ανοίξει δρόμο εξουσίας. Αν ο Ανδρουλάκης θέλει να πείσει, πρέπει να ξεφύγει από τη θέση του θιγμένου και να παρουσιάσει σχέδιο θεσμικής ανασυγκρότησης. Αλλιώς θα μείνει στο γνώριμο ελληνικό δράμα: όλοι καταγγέλλουν το σύστημα, κανείς δεν εξηγεί πώς θα το κυβερνήσει καλύτερα.

Το βαρύτερο όμως μήνυμα της ημέρας δεν έρχεται από την αντιπολίτευση. Έρχεται από το εσωτερικό της ΝΔ. Η αμφισβήτηση του επιτελικού κράτους από βουλευτές της κυβερνητικής παράταξης δείχνει ότι το μοντέλο Μητσοτάκη έχει αρχίσει να κουράζει τους ίδιους του τους φορείς. Όταν οι εκλεγμένοι αισθάνονται κομπάρσοι μπροστά σε άτυπα κέντρα αποφάσεων, τότε το πρόβλημα δεν είναι επικοινωνιακό. Είναι πρόβλημα πολιτικής αντιπροσώπευσης.

Και πάνω σε όλα αυτά κάθεται η γεωπολιτική αβεβαιότητα, η ενέργεια, η ακρίβεια, η κοινωνική δυσπιστία. Το Μαξίμου έχει ακόμη χρόνο. Αυτό που δεν έχει πια άφθονο είναι πολιτική άνεση. Η χώρα μυρίζει προεκλογική περίοδο χωρίς να έχει προκηρυχθεί τίποτα. Και αυτό είναι το πιο ενδιαφέρον: η φθορά δεν περιμένει τις κάλπες. Τις προετοιμάζει.

Βήμα-βήμα ανάγνωση της ημερήσιας ατζέντας

Η ημέρα δεν έχει ένα μόνο πολιτικό κέντρο βάρους. Έχει τρία παράλληλα μέτωπα που αθροίζονται:

1. υποκλοπές – Δικαιοσύνη,
2. εσωτερική πίεση στη ΝΔ για το επιτελικό κράτος, και
3. γεωπολιτικό/οικονομικό σοκ από Ιράν, Ορμούζ, ΟΠΕΚ και ενέργεια.

Αυτό σημαίνει ότι η κυβέρνηση δεν πιέζεται μόνο από την αντιπολίτευση. Πιέζεται από θεσμική φθορά, από βουλευτική δυσαρέσκεια, από κοινωνική ανασφάλεια και από διεθνές περιβάλλον που μπορεί να χαλάσει το οικονομικό αφήγημα.

Η υπόθεση των υποκλοπών επιστρέφει ως κοινοβουλευτικό και επικοινωνιακό όπλο. Το ΠΑΣΟΚ ετοιμάζει αίτημα για Εξεταστική, με στόχο τον αριθμό των 120 βουλευτών, ενώ η κυβέρνηση απαντά ότι η αντιπολίτευση επιτίθεται στη Δικαιοσύνη όταν δεν της αρέσουν οι αποφάσεις. Η Καθημερινή το καταγράφει ως σύγκρουση στα άκρα, η Εφημερίδα των Συντακτών ως ζήτημα κράτους δικαίου, ενώ Το Μανιφέστο, ο Ελεύθερος Τύπος και η Απογευματινή κινούνται στη γραμμή ότι ο Ανδρουλάκης πολιτικοποιεί τη δικαστική κρίση.

Το πιο σοβαρό θέμα: το επιτελικό κράτος χτυπιέται από μέσα

Η παρέμβαση των βουλευτών της ΝΔ είναι το πιο επικίνδυνο θέμα για το Μαξίμου, γιατί δεν προέρχεται από αντιπολιτευτικό θόρυβο. Προέρχεται από το εσωτερικό του κυβερνώντος κόμματος. Η κριτική δεν είναι απλώς «ο Σκέρτσος μας ενοχλεί». Είναι βαθύτερη: οι βουλευτές αισθάνονται ότι οι μη εκλεγμένοι πυρήνες αποφασίζουν, πιστώνονται τις επιτυχίες και μετακυλίουν την ευθύνη στους αιρετούς όταν κάτι στραβώνει. Αυτό ακουμπά τον ίδιο τον τρόπο διακυβέρνησης Μητσοτάκη.

Εδώ οι εφημερίδες χωρίζονται καθαρά. Η Kontra μιλά για «αντάρτικο διαρκείας» και αδυναμία του Μαξίμου. Η Εστία δίνει ιδεολογική διάσταση, βλέποντας σύγκρουση της παραδοσιακής ΝΔ με το εκσυγχρονιστικό επιτελικό μοντέλο. Η Political και η Απογευματινή επιχειρούν πιο ελεγχόμενη ανάγνωση: υπάρχουν φίλια πυρά, αλλά η κυβέρνηση στήνει γραμμή άμυνας. Το πραγματικό διακύβευμα είναι το συνέδριο της ΝΔ και αν η εσωκομματική πίεση θα μείνει «δοκιμαστική βολή» ή θα γίνει μόνιμη ρωγμή.

Υποκλοπές: η αντιπολίτευση βρίσκει πεδίο, αλλά όχι ακόμη σχέδιο εξουσίας

Το ΠΑΣΟΚ προσπαθεί να πάρει την πρωτοβουλία. Σωστά το κάνει, από πλευράς πολιτικής τακτικής. Αν αφήσει το θέμα να το σηκώσουν άλλοι, χάνει τον θεσμικό του ρόλο. Όμως υπάρχει παγίδα: άλλο η καταγγελία, άλλο η πειστική εναλλακτική διακυβέρνηση. Ο φιλοκυβερνητικός Τύπος πατά ακριβώς εκεί: παρουσιάζει Ανδρουλάκη, Τσίπρα και Καρυστιανού ως πρόσωπα που καταγγέλλουν αλλά δεν διαθέτουν κυβερνητικό σχέδιο.

Η ουσία: η Εξεταστική, αν προχωρήσει, μπορεί να φθείρει τη ΝΔ, αλλά δεν αρκεί από μόνη της για να σηκώσει το ΠΑΣΟΚ. Θα χρειαστεί καθαρή αφήγηση: τι συνέβη, ποιος ευθύνεται, ποιο θεσμικό μοντέλο προτείνεται, και γιατί αυτό αφορά τον πολίτη πέρα από το πολιτικό προσωπικό.

Η αναδιάταξη δυνάμεων είναι ήδη εδώ

Τα παραπολιτικά για Τσίπρα, Καρυστιανού και Σαμαρά δεν πρέπει να διαβαστούν ως απλές φήμες. Πρέπει να διαβαστούν ως ένδειξη ότι το πολιτικό σύστημα προεξοφλεί ρευστότητα. Η Kontra γράφει για ένα 40% που ζητά σταθερότητα και ένα 60% που ζητά αλλαγή, αλλά χωρίς ενιαίο πολιτικό κέντρο. Αυτό είναι το μεγάλο πρόβλημα της αντιπολίτευσης και το μεγάλο πλεονέκτημα της ΝΔ: η δυσαρέσκεια υπάρχει, αλλά είναι κατακερματισμένη.

Η One Voice προβάλλει σενάριο Σαμαρά στα δεξιά της ΝΔ. Δεν είναι επιβεβαιωμένο γεγονός, είναι ωστόσο πολιτικό σήμα. Η δεξιά πτέρυγα μυρίζει ότι υπάρχει χώρος. Και όταν υπάρχει χώρος, κάποιος θα δοκιμάσει να τον καταλάβει.

Οικονομία και γεωπολιτική: ο κρυφός κίνδυνος

Η Ναυτεμπορική και αρκετές οικονομικές σελίδες δίνουν το βαθύτερο υπόστρωμα: οι οίκοι αξιολόγησης βλέπουν νέο πληθωριστικό κύμα και χαμηλότερη ανάπτυξη, ενώ η αγορά πετρελαίου μπαίνει σε αχαρτογράφητο πεδίο μετά την αποχώρηση των ΗΑΕ από τον ΟΠΕΚ και την κρίση στο Ιράν/Ορμούζ.

Αυτό είναι πολιτικά κρίσιμο. Αν ανέβουν καύσιμα, ρεύμα και τρόφιμα, όλη η κυβερνητική ατζέντα παροχών πιέζεται. Το Μαξίμου μπορεί να αντέξει μια θεσμική σύγκρουση. Δύσκολα αντέχει ταυτόχρονα θεσμική σύγκρουση, εσωκομματική γκρίνια και νέο κύμα ακρίβειας.

Κράτος και ασφάλεια: ο 89χρονος έγινε σύμβολο

Η επίθεση του 89χρονου σε ΕΦΚΑ και Εφετείο δεν είναι απλώς αστυνομικό θέμα. Είναι πολιτικό σύμβολο κρατικής αδυναμίας. Τα Νέα το περιγράφουν ως ένοπλη διαδρομή τρόμου, η Kontra ως «ρεζίλεμα του κράτους», η Δημοκρατία ως εξευτελισμό της δημόσιας τάξης.

Σε αυτό προστίθεται η έρευνα των Νέων για τους αυτόκλητους τιμωρούς. Εκεί το θέμα είναι ακόμη πιο σκοτεινό: όταν ομάδες νεαρών, με social media, βία και ακροδεξιό συμβολισμό, επιχειρούν να πάρουν τον νόμο στα χέρια τους, η κοινωνία περνά από τη δυσπιστία στη θεσμική αυτοδικία. Αυτό είναι καμπανάκι. Όχι απλώς για την αστυνομία. Για τη δημοκρατική κουλτούρα.

Ανά εφημερίδα, σε μία καθαρή ανάγνωση

• Η Καθημερινή κρατά θεσμικό και συστημικό φακό: εκλογική προετοιμασία, επιστολική ψήφος, υποκλοπές, ρυθμίσεις οφειλών, γεωπολιτική.
• Η Ναυτεμπορική βλέπει το πολιτικό ρίσκο μέσα από οικονομία, αγορές και ενέργεια.
• Η Εφημερίδα των Συντακτών χτίζει αφήγημα κράτους δικαίου, κοινωνικής πολιτικής και περιβάλλοντος.
• Το Μανιφέστο, ο Ελεύθερος Τύπος και η Απογευματινή λειτουργούν ως γραμμή άμυνας της κυβέρνησης.
• Η Δημοκρατία, η Εστία, η One Voice και το Kontra πιέζουν από διαφορετικές κατευθύνσεις το Μαξίμου: άλλοι από δεξιά, άλλοι από αντισυστημικά, άλλοι από λαϊκή οργή.
• Ο Ριζοσπάστης και η Εργατική Αλληλεγγύη μεταφέρουν τα διεθνή και κοινωνικά θέματα σε αντιιμπεριαλιστικό/αντικαπιταλιστικό πλαίσιο. Η Ελεύθερη Ώρα κινείται σε κλίμα φόβου, δυσπιστίας και πατριωτικής έξαρσης.
• Η Ορθόδοξη Αλήθεια δεν παράγει κεντρική πολιτική γραμμή, αλλά καταγράφει το αξιακό υπόστρωμα ενός θρησκευτικού-συντηρητικού ακροατηρίου.

Τι μας διαφεύγει

Το βασικό που διαφεύγει είναι ότι η χώρα έχει μπει σε προεκλογική ψυχολογία χωρίς να έχει κηρυχθεί προεκλογική περίοδος. Η επιστολική ψήφος προετοιμάζεται, τα κόμματα ψάχνουν μέτωπα, οι εφημερίδες στήνουν αφηγήματα, οι βουλευτές της ΝΔ μετρούν αποστάσεις, η αντιπολίτευση ψάχνει κοινό τόπο.

Τι προμηνύεται

• Πρώτον, οι υποκλοπές θα επιστρέψουν στη Βουλή.
• Δεύτερον, η ΝΔ θα πάει προς εσωκομματική δοκιμασία με επίκεντρο το επιτελικό κράτος.
• Τρίτον, η ακρίβεια μπορεί να επιστρέψει ως κεντρικός εχθρός της κυβέρνησης.
• Τέταρτον, η συζήτηση για νέα σχήματα δεξιά και κεντροαριστερά θα πυκνώσει.
• Πέμπτον, η ασφάλεια και η θεσμική εμπιστοσύνη θα γίνουν ενιαίο πολιτικό πεδίο.