Ο Οκτώβριος ως ψυχολογικό ορόσημο – Επισκόπηση Τύπου 08/06

Κάποιες μέρες το πολιτικό σκηνικό δεν κάνει θόρυβο επειδή συμβαίνει ένα μόνο μεγάλο γεγονός. Κάνει θόρυβο επειδή πολλά μικρά κομμάτια αρχίζουν ξαφνικά να κουμπώνουν μεταξύ τους. Η σημερινή εικόνα στα πρωτοσέλιδα δείχνει ακριβώς αυτό: μια κυβέρνηση που ετοιμάζει ανασχηματισμό στα τυφλά, μια Δεξιά που ακούει ξανά τον Σαμαρά σαν παλιό, γνώριμο συναγερμό, μια Κεντροαριστερά που ψάχνεται ανάμεσα στην ανάσταση και την αυτοδιάλυση, και μια κοινωνία που παρακολουθεί το έργο κρατώντας στο χέρι λογαριασμούς, αποδείξεις από το σούπερ μάρκετ και δόσεις δανείων.

Το Μαξίμου δοκιμάζει το κλασικό κόλπο: αλλάζουμε πρόσωπα για να μη συζητάμε την ουσία. Ο ανασχηματισμός έχει νόημα όταν φέρνει νέα γραμμή. Όταν όμως γίνεται απλώς για να μαζέψεις τη φθορά, τα εσωτερικά μηνύματα και τον φόβο των εκλογών, θυμίζει μετακόμιση επίπλων σε σπίτι που ρημάζει από τα θεμέλια. Κάποιοι θα φύγουν, κάποιοι θα μπουν, κάποιοι θα αλλάξουν καρέκλα. Το θέμα όμως δεν είναι ποιος θα κάτσει σε ποιο υπουργείο, αλλά το αν έχει απομείνει ένα αφήγημα που να πείθει έστω και λίγο.

Και κάπου εδώ αρχίζουν τα δύσκολα. Ο Σαμαράς δεν χρειάζεται έτοιμο κόμμα για να προκαλέσει πονοκέφαλο. Του αρκεί ένα μικρόφωνο, η μνήμη του και ένα συγκεκριμένο ακροατήριο. Η παρέμβασή του για τα ελληνοτουρκικά δεν αποτελεί μια απλή εθνική τοποθέτηση. Είναι ξεκάθαρο σήμα προς τη δεξιά βάση ότι διατίθεται χώρος πιο δεξιά από την κυβερνητική διαχείριση. Το αν αυτός ο χώρος θα μεταφραστεί σε κόμμα, σε πίεση ή σε όπλο διαπραγμάτευσης, θα φανεί στην πορεία. Το μήνυμα πάντως εστάλη.

Στην αντίπερα όχθη, ο ΣΥΡΙΖΑ θυμίζει παρέα που δεν έχει αποφασίσει αν πάει σε συνέδριο, σε κηδεία ή σε μετενσάρκωση. Ο Τσίπρας δεν επέστρεψε πλήρως, αλλά κυκλοφορεί όσο χρειάζεται για να αποσταθεροποιεί τους πάντες. Το ΠΑΣΟΚ, από την άλλη, προσπαθεί να δείξει σοβαρό και εναλλακτικό, αλλά κινδυνεύει να καταλήξει το κόμμα που έχει μεν δίκιο, χωρίς όμως να τρομάζει κανέναν. Και στην πολιτική, όποιος δεν προκαλεί φόβο στον αντίπαλο, συνήθως εισπράττει την αδιαφορία των ψηφοφόρων.

Στο μεταξύ, η κανονική χώρα δεν ζει μέσα στα παραπολιτικά πηγαδάκια. Παλεύει με την ακρίβεια, το Κτηματολόγιο, τις πολεοδομίες, τις καταγγελίες για διαφθορά, τις υποκλοπές που αρνούνται να σβήσουν, την ανασφάλεια της διεθνούς κρίσης και την πρόσφατη ιστορία με τη Χαμάς στην Κρήτη. Όλα αυτά δεν αποτελούν ξεχωριστά επεισόδια, αλλά το ίδιο έργο: ένα κράτος που αυτοπλασάρεται ως επιτελικό, αλλά στην πράξη αποδεικνύεται αργό, αδιαφανές και αμήχανο.

Το φθινόπωρο δεν φέρνει απαραιτήτως κάλπες, φέρνει όμως πολύ πολιτικό ιδρώτα. Η κυβέρνηση διατηρεί το προβάδισμα, αλλά η ανεμελειά έχει τελειώσει. Η αντιπολίτευση συνεχίζει να μένει πίσω, όμως η φθορά δεν χρειάζεται πάντα έναν ισχυρό αντίπαλο για να κάνει ζημιά. Πολλές φορές φτάνουν μερικά μικρά, καθημερινά ρήγματα για να καταλάβεις, όταν πια είναι αργά, ότι το πάτωμα κάτω από τα πόδια σου έχει ήδη υποχωρήσει.

Βήμα-βήμα ανάγνωση της ημερήσιας ατζέντας

Η σημερινή αποδελτίωση δεν βγάζει μια απλή ειδησεογραφική ημέρα. Βγάζει ημέρα προπομπό πολιτικής αναδιάταξης. Το βασικό στίγμα είναι τριπλό:

• Πρώτο, το Μαξίμου κινείται σε λογική εσωτερικής αναδιάταξης, με μίνι ανασχηματισμό, μετακινήσεις και διορθωτικές κινήσεις που μοιάζουν περισσότερο με προεκλογικό service παρά με απλή κυβερνητική λειτουργία.
• Δεύτερο, η Κεντροαριστερά βρίσκεται σε φάση αναγκαστικής ανακατασκευής, με τον ΣΥΡΙΖΑ να πιέζεται από την πρωτοβουλία Τσίπρα και το ΠΑΣΟΚ να προσπαθεί να κρατήσει αυτόνομη γραμμή απέναντι και στο Μαξίμου και στο νέο τσιπρικό εγχείρημα.
• Τρίτο, η ατζέντα εθνικής ασφάλειας εισβάλλει βίαια στην ημερήσια διάταξη μέσω της υπόθεσης του 37χρονου Παλαιστίνιου στην Κρήτη, ενώ η Μέση Ανατολή και τα ελληνοτουρκικά επαναφέρουν την αίσθηση ότι το εσωτερικό πολιτικό παιχνίδι δεν παίζεται πλέον μόνο στο πεδίο της οικονομίας.

Η γραμμή της ημέρας είναι καθαρή: η κυβέρνηση δεν απειλείται από έναν ενιαίο αντίπαλο, αλλά από συσσώρευση μετώπων.

• Το ένα μέτωπο είναι στα δεξιά της, με τον Αντώνη Σαμαρά να χρησιμοποιείται από μέρος του Τύπου ως μοχλός πίεσης, όχι απαραίτητα επειδή έχει έτοιμη εκλογική δεξαμενή ικανή να ανατρέψει τους συσχετισμούς, αλλά επειδή μπορεί να αλλοιώσει την αίσθηση κυβερνητικής κυριαρχίας.
• Το δεύτερο μέτωπο είναι στα αριστερά της, όπου ο Τσίπρας φαίνεται να λειτουργεί ως καταλύτης διάλυσης του παλαιού ΣΥΡΙΖΑ και ανασύνθεσης ενός νέου φορέα.
• Το τρίτο μέτωπο είναι κοινωνικό: ακρίβεια, εργασιακά, ιδιωτικό χρέος, κτηματολόγιο, πολεοδομίες, διαφθορά. Το τέταρτο είναι γεωπολιτικό: Χαμάς, Ιράν, Ισραήλ, Τουρκία, ΝΑΤΟ, Κύπρος.

Βήμα 1 – Κυβέρνηση, ανασχηματισμός και σενάρια κάλπης

Το πολιτικό υποκείμενο εδώ είναι το Μαξίμου. Η αποδελτίωση δείχνει ότι οι φιλοκυβερνητικές εφημερίδες δεν κρύβουν την αναγκαιότητα αλλαγών, αλλά προσπαθούν να τις παρουσιάσουν ως ελεγχόμενη κυβερνητική πρωτοβουλία. POLITICAL, Απογευματινή και Ελεύθερος Τύπος κινούνται στην ίδια βασική γραμμή: μίνι ανασχηματισμός, μετακινήσεις, καραμπόλες, αξιοποίηση προσώπων, διοικητικό reset. Η Εφημερίδα των Συντακτών διαβάζει την ίδια κίνηση ως προεκλογική λογική, όχι ως ουδέτερη διοικητική προσαρμογή. Τα Νέα το αντιμετωπίζουν πιο ψυχρά, ως παρασκηνιακή αναδιάταξη με επίκεντρο την κυβερνητική εκπροσώπηση και τις μετακινήσεις προσώπων.

Η ουσία είναι ότι το Μαξίμου επιχειρεί να ξαναμοιράσει ρόλους πριν παγιωθεί η εικόνα φθοράς. Ο ανασχηματισμός, όμως, όταν γίνεται πολύ νωρίς μοιάζει με νευρικότητα, όταν γίνεται πολύ αργά μοιάζει με ομολογία αποτυχίας. Εδώ έχουμε κάτι ενδιάμεσο: προσπάθεια να κερδηθεί πολιτικός χρόνος μέχρι το φθινόπωρο. Η αναφορά στον Οκτώβριο από την Απογευματινή δεν είναι τυχαία. Δεν σημαίνει αναγκαστικά κάλπες, αλλά σημαίνει ότι ο ορίζοντας της πολιτικής συζήτησης έχει μετακινηθεί από την «κανονική τετραετία» στη «διαχείριση εκλογικού ενδεχομένου».

Το συναίσθημα που παράγεται στον αναγνώστη είναι ανάμεικτο. Στο φιλοκυβερνητικό ακροατήριο, οι αλλαγές εμφανίζονται ως ένδειξη ετοιμότητας. Στο κριτικό ακροατήριο, ως ένδειξη πανικού. Στο ευρύτερο κοινό, ως μήνυμα ότι κάτι δεν πάει καλά και χρειάζεται διόρθωση. Η πιθανή συνέπεια είναι διπλή: βραχυπρόθεσμα μπορεί να υπάρξει αναζωογόνηση προσώπων και επικοινωνιακή επανεκκίνηση, μεσοπρόθεσμα, αν δεν υπάρξει ορατή βελτίωση στην καθημερινότητα, ο ανασχηματισμός θα καταγραφεί ως απλή αλλαγή βιτρίνας.

Βήμα 2 – Ο παράγοντας Σαμαράς και η δεξιά πίεση

Ο Αντώνης Σαμαράς είναι σήμερα ο δεύτερος πρωταγωνιστής της πολιτικής ατζέντας. Δεν είναι θέμα αριθμητικής. Είναι θέμα συμβολισμού. Η Εστία τον αναδεικνύει ως φορέα σκληρής εθνικής γραμμής, ιδίως στα ελληνοτουρκικά και στο ΝΑΤΟ, με την πρόταση για βέτο στα τουρκικά στρατηγεία ως αντάλλαγμα για ακύρωση της «Γαλάζιας Πατρίδας». Η Δημοκρατία γράφει για «πανικό στο Μαξίμου», ενώ η Ελεύθερη Ωρα εντάσσει τον Σαμαρά σε ευρύτερο σχήμα αντι-μητσοτακικής αμφισβήτησης μαζί με Καραμανλή και Τσίπρα. Το Μανιφέστο, αντίθετα, σπεύδει να μειώσει τον κίνδυνο, επιμένοντας ότι ο Σαμαράς δεν συνιστά απειλή για τη ΝΔ.

Εδώ φαίνεται το πολιτικό παίγνιο. Οι αντιμητσοτακικές δεξιές εφημερίδες δεν ενδιαφέρονται μόνο για το αν ο Σαμαράς θα κάνει κόμμα. Ενδιαφέρονται να καταστήσουν τον Σαμαρά κέντρο αναφοράς μιας δεξιάς δυσαρέσκειας: εθνικά θέματα, μεταναστευτικό, ταυτότητα, σχέση με Ισραήλ, Τουρκία, πατριωτισμός. Οι φιλοκυβερνητικές εφημερίδες προσπαθούν να κλείσουν το θέμα πριν αποκτήσει δυναμική. Η κεντρώα ανάγνωση βλέπει περισσότερο το παρασκήνιο παρά την ιδεολογία.

Το κρίσιμο δεν είναι αν υπάρχει «κόμμα Σαμαρά» αύριο το πρωί. Το κρίσιμο είναι ότι η ΝΔ υποχρεώνεται να απαντά σε έναν πρώην πρωθυπουργό, δηλαδή χάνει την πολυτέλεια να ορίζει μόνη της το δεξιό αφήγημα. Αν ο Μητσοτάκης κινηθεί πιο δεξιά, κινδυνεύει να χάσει κέντρο. Αν αγνοήσει πλήρως τη δεξιά κριτική, αφήνει χώρο σε διαρροές. Αν απαντά συνεχώς, δίνει αξία στον αντίπαλο. Αυτό είναι το σφιχτό πολιτικό κουτί της ημέρας.

Βήμα 3 – ΣΥΡΙΖΑ, Τσίπρας και ΠΑΣΟΚ: η Κεντροαριστερά σε αναγκαστική ανασύνθεση

Η δεύτερη μεγάλη θεματική είναι η αναδιάταξη της αντιπολίτευσης. Η Εφημερίδα των Συντακτών δίνει βαρύτητα στο ερώτημα αν η Κεντρική Επιτροπή του ΣΥΡΙΖΑ είναι η τελευταία αυτού του σχήματος. Το στοιχείο που έχει ενδιαφέρον δεν είναι μόνο η αδυναμία του ΣΥΡΙΖΑ, αλλά η πολιτική νομιμοποίηση της υπέρβασης των υπαρχόντων σχημάτων. Ο Τσίπρας δεν εμφανίζεται απλώς ως πρώην αρχηγός που επιστρέφει. Εμφανίζεται ως καταλύτης μιας νέας αρχιτεκτονικής στην Κεντροαριστερά. Η Kontra News μιλά για απόφαση ΣΥΡΙΖΑ υπέρ νέας κίνησης, ενώ ο Ελεύθερος Τύπος χρησιμοποιεί πολύ πιο σκληρό πλαίσιο: «τέλος ο ΣΥΡΙΖΑ που μετακομίζει σε Τσίπρα, χωρίς οδικό χάρτη».

Το ΠΑΣΟΚ, από την άλλη, βρίσκεται σε δύσκολη θέση. Η Εφημερίδα των Συντακτών καταγράφει τη γραμμή Ανδρουλάκη με τρία όπλα: ενότητα, αυτόνομη πορεία, προγραμματική αντιπολίτευση απέναντι σε Μητσοτάκη και Τσίπρα. Αυτό είναι σωστό ως στρατηγική αρχή, αλλά δεν αρκεί ως πολιτική ενέργεια. Το ΠΑΣΟΚ κινδυνεύει να εγκλωβιστεί ανάμεσα σε μια κυβέρνηση που κρατά την εξουσία και έναν Τσίπρα που κρατά τον θόρυβο. Αν δεν παράξει δικό του εβδομαδιαίο, καθαρό, επιθετικό αφήγημα διακυβέρνησης, θα μείνει στο «σοβαρό αλλά άχρωμο».

Το συναίσθημα στην αριστερή και κεντροαριστερή βάση είναι αβεβαιότητα, κόπωση και ταυτόχρονα προσδοκία. Υπάρχει διάχυτη αίσθηση ότι το παλιό σχήμα δεν τραβάει. Υπάρχει όμως και καχυποψία για το αν το νέο θα είναι πράγματι νέο ή απλώς ανακύκλωση προσώπων. Η πιθανή συνέπεια είναι ότι το φθινόπωρο θα βρει την αντιπολίτευση είτε σε ανασύνθεση είτε σε ακόμη μεγαλύτερο κατακερματισμό. Και εδώ είναι το μεγάλο δώρο προς το Μαξίμου: όσο δεν υπάρχει ενιαίος αντίπαλος, η φθορά της κυβέρνησης δεν μετατρέπεται αυτομάτως σε εναλλακτική εξουσίας.

Βήμα 4 – Predator, ΕΥΠ και θεσμική φθορά

Το θέμα των υποκλοπών επανέρχεται μέσω των δημοσιευμάτων για Intellexa, ΕΥΠ και τα «κρυφά χαρτιά» του Ταλ Ντίλιαν. Η Εφημερίδα των Συντακτών το παρουσιάζει ως κατάρρευση του κυβερνητικού αφηγήματος περί μη ύπαρξης ενιαίου κέντρου ΕΥΠ-Predator. Η Δημοκρατία το μετατρέπει σε ευθεία πολιτική πίεση προς τον Μητσοτάκη, γράφοντας για συμφωνία από το 2020 και για στοιχεία που στριμώχνουν το Μαξίμου. Τα Νέα κρατούν πιο θεσμικό και παρασκηνιακό τόνο, αναδεικνύοντας την έννοια των «κρυφών χαρτιών».

Προσοχή: δημοσιογραφικά πρέπει να το χειριστούμε ως πεδίο ισχυρών ισχυρισμών και όχι ως τελεσίδικη απόδειξη. Πολιτικά, όμως, η ζημιά γίνεται πριν από τη δικαστική κατάληξη. Το ζήτημα για την κοινή γνώμη δεν είναι μόνο αν υπάρχει ποινική ευθύνη. Είναι αν υπάρχει αίσθηση συγκάλυψης, αδιαφάνειας και θεσμικής υπεροψίας. Η ΕφΣυν το συνδέει με κρίση εμπιστοσύνης όχι μόνο στην κυβέρνηση αλλά και στη Δικαιοσύνη. Αυτό είναι το βαθύ πρόβλημα για το σύστημα: όταν οι θεσμοί δεν πείθουν, κάθε νέα διαρροή γίνεται πολιτική βόμβα.

Το πολιτικό υποκείμενο εδώ είναι η κυβέρνηση, αλλά και η Δικαιοσύνη. Το συναίσθημα είναι δυσπιστία, οργή και κυνισμός. Η συνέπεια μπορεί να είναι επανενεργοποίηση ενός θέματος που η κυβέρνηση ήθελε να θεωρεί κλειστό. Αν το Predator συνδεθεί με την εσωκομματική πίεση Σαμαρά και με το αφήγημα περί «παρακράτους», τότε η συζήτηση φεύγει από το τεχνικό επίπεδο και γίνεται θέμα πολιτικού ήθους εξουσίας.

Βήμα 5 – Χαμάς, Κρήτη και εσωτερική ασφάλεια

Η υπόθεση του 37χρονου Παλαιστίνιου στην Κρήτη είναι το πιο βαρύ θέμα ασφάλειας της ημέρας. Όλες σχεδόν οι εφημερίδες το πιάνουν, αλλά με διαφορετική ένταση. Η Εστία μιλά για σχέδιο επίθεσης σε ισραηλινό κρουαζιερόπλοιο στην Κρήτη. Ο Ελεύθερος Τύπος δίνει λεπτομέρειες για ταξίδια στη Μαλαισία, στρατολόγηση, εκπαίδευση και επαφές με συλληφθέντες στην Κύπρο. Η Εφημερίδα των Συντακτών κρατά πιο ερευνητική γραμμή, εστιάζοντας στο δίκτυο που φέρεται να συνδέει Μέση Ανατολή, Μαλαισία, Κύπρο, Ελλάδα και πιθανώς Κεντρική Ευρώπη. Το Μακελειό το μετατρέπει σε εθνικιστικό πρωτοσέλιδο τρόμου, συνδέοντας την υπόθεση με τη «φιλοεβραϊκή» κυβερνητική πολιτική και με είσοδο από τα Κατεχόμενα.

Το θέμα έχει διπλή πολιτική λειτουργία. Από τη μία, ενισχύει το αφήγημα κρατικής επαγρύπνησης: ΕΥΠ και Αντιτρομοκρατική λειτουργούν, χαρτογραφούν, συλλαμβάνουν. Από την άλλη, τροφοδοτεί σκληρή πολιτική ρητορική για μεταναστευτικό, άσυλο, σύνορα, σχέσεις με Ισραήλ, ρόλο Τουρκίας και Κύπρου. Το φιλοκυβερνητικό στρατόπεδο μπορεί να το αξιοποιήσει ως απόδειξη σοβαρού κράτους ασφαλείας. Το δεξιό αντισυστημικό στρατόπεδο μπορεί να το αξιοποιήσει ως απόδειξη ότι «μπαίνουν μέσα απειλές». Η Αριστερά θα δυσκολευτεί, γιατί πρέπει να ισορροπήσει ανάμεσα στα δικαιώματα, το άσυλο και την ασφάλεια.

Το συναίσθημα είναι φόβος και ανάγκη προστασίας. Αυτό αλλάζει την ιεράρχηση του δημόσιου διαλόγου. Όταν μπαίνει τρομοκρατία στην ατζέντα, η οικονομική γκρίνια προσωρινά υποχωρεί. Όμως αν η υπόθεση διογκωθεί υπερβολικά, υπάρχει κίνδυνος δηλητηρίασης του κλίματος και εργαλειοποίησης του φόβου.

Βήμα 6 – Ελληνοτουρκικά, ΝΑΤΟ, Κύπρος και γεωπολιτικός νευρικός πόλεμος

Η Εστία δίνει το πιο καθαρό ελληνοτουρκικό πλαίσιο: βέτο στα στρατηγεία του ΝΑΤΟ στην Κωνσταντινούπολη και στα Άδανα, ώστε να αποτραπεί η συμμαχική νομιμοποίηση της «Γαλάζιας Πατρίδας». Η Απογευματινή αναδεικνύει τα μηνύματα της Αθήνας για τη «Γαλάζια Πατρίδα» και την τουρκική παρενόχληση στο αεροσκάφος που μετέφερε τον Δένδια. Η Δημοκρατία βάζει στο κάδρο Γεραπετρίτη-Φιντάν, Κύπρο και τουρκική προκλητικότητα. Το Μακελειό και η Ελεύθερη Ωρα φορτίζουν περισσότερο ιδεολογικά το θέμα.

Το πολιτικό υποκείμενο είναι η κυβέρνηση, αλλά και ο ευρύτερος πατριωτικός χώρος που διεκδικεί πιο σκληρή γραμμή. Το ερώτημα δεν είναι απλώς αν η Αθήνα θα αντιδράσει. Είναι αν θα μπορεί να διατηρήσει ταυτόχρονα σχέσεις με ΗΠΑ, Ισραήλ, ΕΕ, ΝΑΤΟ και ανοιχτό διάλογο με την Τουρκία χωρίς να εμφανιστεί υποχωρητική. Εκεί πατάει η σαμαρική κριτική. Το συναίσθημα είναι ανησυχία, καχυποψία και απαίτηση για καθαρή εθνική γραμμή. Πιθανή συνέπεια: πίεση προς το Μαξίμου να υιοθετήσει σκληρότερο λεκτικό πλαίσιο, ιδίως αν η τουρκική πλευρά συνδέσει επιχειρησιακά ζητήματα του ΝΑΤΟ με Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο.

Βήμα 7 – Ακρίβεια, πληθωρισμός, εργασιακά και κοινωνική κόπωση

Η οικονομική ατζέντα είναι η υπόγεια βόμβα της ημέρας. Η Ναυτεμπορική, με άρθρο γνώμης, μιλά για Ελλάδα που παράγει ακρίβεια και νεόπτωχους, τονίζοντας ότι ο πληθωρισμός στην Ελλάδα έφτασε στο 5% έναντι 3,2% στην Ευρωζώνη. Η One Voice βάζει επίσης στο επίκεντρο τον πληθωρισμό και τον πρωτογενή τομέα που «αιμορραγεί». Η Δημοκρατία μιλά για ιδιωτικό χρέος και «μέτρα-κοροϊδία». Η POLITICAL προσπαθεί να μετατρέψει την ακρίβεια ενέργειας σε πρακτικό οδηγό εξοικονόμησης, άρα σε διαχειρίσιμο πρόβλημα νοικοκυριού. Τα Νέα ανοίγουν εργασιακό θέμα με τους νέους κανόνες για τις άδειες. Η Εφημερίδα των Συντακτών τοποθετεί την κρίση στα συνδικάτα και την παγκόσμια υποχώρηση εργασιακών δικαιωμάτων στο κέντρο της κοινωνικής ανάγνωσης.

Εδώ υπάρχει πολύ σοβαρό πρόβλημα για την κυβέρνηση. Η ασφάλεια και τα εθνικά θέματα μπορεί να παράγουν συσπείρωση, αλλά ο πληθωρισμός τρώει την καθημερινή νομιμοποίηση. Αν ο πολίτης βλέπει 5% πληθωρισμό, υψηλά τρόφιμα, πίεση στις υπηρεσίες, ενοίκια και ενέργεια, δεν αρκεί η αφήγηση «η οικονομία πηγαίνει καλά». Χρειάζεται ορατή ανακούφιση. Η Ναυτεμπορική χτυπά πιο βαθιά: δεν βλέπει μόνο εισαγόμενο πληθωρισμό, αλλά εσωτερικό μηχανισμό κερδών, καρτέλ, αδύναμο ανταγωνισμό και αναδιανομή εισοδήματος προς τα πάνω. Αυτό είναι πολιτικά τοξικό, γιατί μετατρέπει την ακρίβεια από φυσικό φαινόμενο σε επιλογή συστήματος.

Το συναίσθημα είναι κόπωση, θυμός, αίσθηση αδικίας. Η συνέπεια μπορεί να μην είναι άμεσα κομματική μετατόπιση, επειδή η αντιπολίτευση παραμένει αδύναμη. Μπορεί όμως να είναι αποχή, απάθεια, αντισυστημική ψήφος και δεξιά/λαϊκιστική διαρροή. Αυτό είναι το ύπουλο: η οικονομική δυσαρέσκεια δεν πάει απαραίτητα στον βασικό αντίπαλο. Μπορεί να πάει παντού και πουθενά.

Βήμα 8 – Θεσμοί, διαφθορά, πολεοδομίες και κτηματολόγιο

Η POLITICAL αναδεικνύει κύκλωμα στις πολεοδομίες Αττικής, με «αρχηγικό ζευγάρι», μίζες, καφέδες, φακελάκια και ταρίφες έως 30.000 ευρώ. Παράλληλα αναδεικνύει την παράνομη χωματερή στον Άλιμο και την πίεση προς τον δήμαρχο Ανδρέα Κονδύλη. Τα Νέα αναδεικνύουν τις 5+1 πληγές του Κτηματολογίου και έναν τεράστιο όγκο εκκρεμοτήτων, με 1.680.646 ακίνητα «αγνώστου ιδιοκτήτη», εκκρεμότητες σε ενστάσεις, δασικούς χάρτες και αιτήσεις διόρθωσης.

Αυτό το πεδίο είναι πολιτικά πιο επικίνδυνο από όσο φαίνεται. Δεν είναι «δεύτερη ύλη». Είναι η καθημερινή εμπειρία κράτους. Ο πολίτης μπορεί να μην έχει άποψη για τα νατοϊκά στρατηγεία, αλλά έχει άποψη όταν μπλέκει με κτηματολόγιο, πολεοδομία, άδειες, αυθαίρετα, δήμο, χωματερή, πρόστιμα. Εκεί κρίνεται η αξιοπιστία του επιτελικού κράτους. Όταν το κράτος εμφανίζεται ψηφιακό στις εξαγγελίες και χαοτικό στην πράξη, η επικοινωνία τρώει χαστούκι από την εμπειρία.

Το συναίσθημα είναι αγανάκτηση και αίσθηση διαχρονικής σαπίλας. Πιθανές συνέπειες: ενίσχυση της απαίτησης για ελέγχους, αλλά και κινδυνος γενικευμένης απαξίωσης. Σε επίπεδο Αυτοδιοίκησης, ειδικά η υπόθεση Αλίμου είναι case study: περιβάλλον, υγεία, διοίκηση, εισαγγελική διάσταση και πολιτική ευθύνη μπαίνουν στο ίδιο κάδρο.

Βήμα 9 – Διεθνής ανάφλεξη και ελληνική πολιτική ψυχολογία

Η Δημοκρατία, η Απογευματινή, ο Ελεύθερος Τύπος, η ΕφΣυν και η Ναυτεμπορική αναδεικνύουν με διαφορετικό τρόπο τη νέα ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή, τις ιρανικές επιθέσεις στο Ισραήλ, την Ουκρανία, τις αγορές και τις ενεργειακές αναταράξεις. Η διεθνής κρίση δεν είναι πλέον εξωτερική είδηση. Γίνεται εσωτερική πολιτική μεταβλητή. Επηρεάζει τιμές, ασφάλεια, μεταναστευτικές ροές, τουρισμό, λιμάνια, ναυτιλία και εθνική άμυνα.

Η Απογευματινή γράφει ότι οι πόλεμοι «ακουμπούν την Ελλάδα». Αυτό είναι ίσως από τις πιο ακριβείς περιγραφές της ημέρας. Η Ελλάδα βρίσκεται στο τρίγωνο Ισραήλ-Τουρκία-Αίγυπτος, με ενεργειακές και ναυτιλιακές ευαισθησίες, με Κυπριακό και με αυξημένο τουριστικό αποτύπωμα. Η υπόθεση Χαμάς στην Κρήτη κάνει τη σύνδεση άμεση. Οι διεθνείς εξελίξεις παύουν να είναι «κόσμος» και γίνονται «εσωτερική ασφάλεια».

Το συναίσθημα είναι ανασφάλεια. Η συνέπεια είναι ότι η κυβέρνηση θα ενισχύσει το επιχείρημα της σταθερότητας. Όμως η αντιπολίτευση θα προσπαθήσει να δείξει ότι η σταθερότητα δεν αρκεί χωρίς κοινωνική προστασία και θεσμική αξιοπιστία.

Συνδυαστική αξιολόγηση ανά εφημερίδα

• Η POLITICAL λειτουργεί ως εφημερίδα παρασκηνιακής κυβερνητικής εγρήγορσης. Θέλει να δείξει ότι το Μαξίμου ελέγχει τον χρόνο των κινήσεων, ότι ο ανασχηματισμός έχει σχέδιο και ότι η κυβέρνηση παραμένει μέσα στο παιχνίδι των πρωτοβουλιών. Ταυτόχρονα, κρατά σκληρή ύλη διαφθοράς και αυτοδιοίκησης, με πολεοδομίες και Άλιμο, άρα δεν είναι απλώς δελτίο κυβερνητικών διαρροών. Κίνητρο: να χτίσει αφήγημα διαχείρισης και ελέγχου. Πρόθεση: να προλάβει την εικόνα πανικού. Πολιτικό αποτέλεσμα: ενίσχυση του Μαξίμου, αλλά με παραδοχή ότι υπάρχει νευρικότητα.
• Τα Νέα κρατούν τον πιο θεσμικό, κεντρώο και πληροφοριακό τόνο. Δεν κάνουν κραυγή, αλλά βάζουν στην ίδια πρώτη σελίδα σεισμούς, άδειες εργαζομένων, Σαμαρά, Μαρινάκη, Χαμάς και Κτηματολόγιο. Η επιλογή δείχνει εφημερίδα που διαβάζει την πολιτική μέσα από λειτουργικά προβλήματα κράτους και κοινωνίας. Κίνητρο: να διατηρήσει αξιοπιστία κεντρικού ημερήσιου φύλλου. Πρόθεση: να ενημερώσει χωρίς να καεί σε μονοθεματική γραμμή. Πολιτικό αποτέλεσμα: πίεση προς όλους, με ισορροπημένη αλλά όχι ουδέτερη ανάγνωση.
• Το Μακελειό κατασκευάζει πρωτοσέλιδο φόβου, οργής και εθνικής απειλής. Η Χαμάς, τα Κατεχόμενα, η Τουρκία, η «φιλοεβραϊκή» κυβέρνηση, ο Κούσνερ και η Βόρεια Ήπειρος δένονται σε ένα αφήγημα πολιορκίας. Κίνητρο: κινητοποίηση θυμού. Πρόθεση: να πιέσει δεξιά την κυβέρνηση και να παρουσιάσει το σύστημα ως επικίνδυνο. Πολιτικό αποτέλεσμα: τροφοδότηση αντισυστημικής δεξιάς ψυχολογίας.
• Η Εφημερίδα των Συντακτών έχει καθαρή αριστερή θεσμική και κοινωνική στόχευση. Αναδεικνύει συνδικάτα, εργασιακά δικαιώματα, Predator, ΣΥΡΙΖΑ, ΠΑΣΟΚ και ανασχηματισμό ως κρίση εμπιστοσύνης. Κίνητρο: να συνδέσει κοινωνικό ζήτημα και θεσμική εκτροπή. Πρόθεση: να χτυπήσει την κυβέρνηση στο πεδίο δημοκρατίας, εργασίας και δικαιωμάτων. Πολιτικό αποτέλεσμα: οργανώνει την αριστερή κριτική, αλλά ταυτόχρονα αναγνωρίζει ότι ο χώρος της Αριστεράς είναι υπό αναδόμηση.
• Η Εστία λειτουργεί ως σοβαρός εκφραστής της πατριωτικής δεξιάς. Δεν αρκείται στην κραυγή. Παίρνει την ομιλία Σαμαρά και την μετατρέπει σε συγκεκριμένη γεωπολιτική πρόταση για ΝΑΤΟ, Τουρκία και «Γαλάζια Πατρίδα». Κίνητρο: να νομιμοποιήσει τη δεξιά κριτική ως στρατηγική και όχι ως προσωπική πικρία. Πρόθεση: να πιέσει την κυβέρνηση να σκληρύνει την εθνική γραμμή. Πολιτικό αποτέλεσμα: ο Σαμαράς αποκτά σοβαρό πλαίσιο.
• Η Ελεύθερη Ώρα κινείται στον χώρο της αποκαλυπτικής πολιτικής ψυχολογίας: σεισμοί, πόλεμοι, Σαμαράς, Καραμανλής, Τσίπρας, παγκόσμια ανάφλεξη. Κίνητρο: να μιλήσει σε κοινό που νιώθει ότι όλα συνδέονται και ότι το σύστημα κρύβει αλήθειες. Πρόθεση: να τροφοδοτήσει αίσθηση μεγάλου ρήγματος. Πολιτικό αποτέλεσμα: ενίσχυση της αντισυστημικής διάθεσης, όχι απαραίτητα συγκεκριμένης κομματικής επιλογής.
• Η Δημοκρατία είναι η πιο καθαρά αντιμητσοτακική δεξιά εφημερίδα της αποδελτίωσης. Πατά σε Σαμαρά, Predator, Χαμάς, ιδιωτικό χρέος, Κίεβο, Ράμα, ελληνοτουρκικά. Κίνητρο: να απονομιμοποιήσει τον Μητσοτάκη από δεξιά και κοινωνικά. Πρόθεση: να δείξει ότι το Μαξίμου χάνει έλεγχο και ηθικό πλεονέκτημα. Πολιτικό αποτέλεσμα: βαθαίνει το ρήγμα στη δεξιά πολυκατοικία.
• Η Απογευματινή είναι φιλοκυβερνητική αλλά πιο πολιτικά νευρική. Αναγνωρίζει ανασχηματισμό, Οκτώβριο, ΣΥΡΙΖΑ σε διάσπαση, πόλεμους που αγγίζουν την Ελλάδα, μεταναστευτικό και Χαμάς. Κίνητρο: να προετοιμάσει το κοινό για κινήσεις Μαξίμου. Πρόθεση: να εμφανίσει την κυβέρνηση ως φορέα σταθερότητας μέσα σε χάος. Πολιτικό αποτέλεσμα: θωράκιση κυβέρνησης, αλλά με υπόρρητη παραδοχή ότι μπαίνουμε σε φάση υψηλού ρίσκου.
• Η Star Press παίζει πιο λαϊκό, αστυνομικό και παρασκηνιακό ρόλο. Πολεοδομική μαφία, συλλήψεις, αυτοκίνητα μίσους, μετακινήσεις, Τσίπρας. Κίνητρο: να μετατρέψει πολιτική ύλη σε άμεσο λαϊκό ενδιαφέρον. Πρόθεση: να χτίσει ένταση και αίσθηση αποκαλύψεων. Πολιτικό αποτέλεσμα: συμβάλλει στη διάχυση κλίματος γενικευμένης παρακμής.
• Η One Voice φέρνει οικονομική και επιχειρηματική καχυποψία, με αντιμητσοτακική αιχμή και ισχυρή έμφαση σε αγορά, πληθωρισμό, πρωτογενή τομέα, Predator και συστήματα εξουσίας. Κίνητρο: να συνδέσει οικονομία και πολιτικό παρασκήνιο. Πρόθεση: να δείξει ότι πίσω από τις πολιτικές κινήσεις υπάρχουν συμφέροντα. Πολιτικό αποτέλεσμα: ενίσχυση οικονομικο-αντιθεσμικού αφηγήματος.
• H Kontra News κινείται σε αντιπολιτευτική, αντισυστημική και φιλοαριστερή γραμμή. Μαύρος Σεπτέμβρης για Μητσοτάκη, Τσίπρας, νέοι με πτυχία, ΕΕ, μεταναστευτικό, Ερντογάν. Κίνητρο: να συγκροτήσει κλίμα αποδόμησης της κυβέρνησης. Πρόθεση: να δείξει ότι ανοίγει κύκλος πτώσης. Πολιτικό αποτέλεσμα: ενισχύει την αίσθηση ότι η κυβέρνηση έχει μπροστά της δύσκολο φθινόπωρο.
• Η Espresso είναι κυρίως λαϊκή-αστυνομική και lifestyle εφημερίδα, με πολιτική σημασία έμμεση. Η επιλογή εγκληματικών και κοινωνικών ιστοριών συντηρεί το κλίμα ανασφάλειας. Κίνητρο: λαϊκή συγκίνηση και ένταση. Πρόθεση: όχι κομματική γραμμή, αλλά ψυχολογικό περιβάλλον φόβου και παρακμής. Πολιτικό αποτέλεσμα: προσθέτει στο γενικό αίσθημα ότι «κάτι δεν πάει καλά».
• Η Γενική Δημοπρασιών κινείται στον χώρο οικονομίας, διαγωνισμών, ενέργειας και επιχειρηματικής πληροφορίας. Δεν παράγει υψηλή πολιτική σύγκρουση, αλλά η ύλη της δείχνει το διοικητικό και επενδυτικό υπόστρωμα της χώρας. Κίνητρο: πληροφόρηση αγοράς. Πρόθεση: πρακτική οικονομική χρησιμότητα. Πολιτικό αποτέλεσμα: υπενθυμίζει ότι πίσω από τα πολιτικά πρωτοσέλιδα κινείται το κράτος των έργων, των διαγωνισμών και της ενέργειας.
• Το Μανιφέστο λειτουργεί ως καθαρό κυβερνητικό αντίβαρο. Αποδομεί Σαμαρά, χτυπά ΣΥΡΙΖΑ, στηρίζει κυβερνητική αφήγηση και εντάσσει την ασφάλεια στο πλαίσιο αποτελεσματικού κράτους. Κίνητρο: άμυνα Μαξίμου. Πρόθεση: να κλείσει ρήγματα και να μεταφέρει το βάρος στην ανυπαρξία αντιπολίτευσης. Πολιτικό αποτέλεσμα: συσπείρωση κυβερνητικού κοινού.
• Η Ναυτεμπορική διαβάζει την πολιτική μέσα από οικονομία, αγορά, παραγωγικό μοντέλο, ενέργεια, επενδύσεις, δασμούς και πληθωρισμό. Το άρθρο για την Ελλάδα που παράγει ακρίβεια είναι πολιτικά βαρύ, γιατί δεν είναι κραυγή αλλά οικονομική κατηγορία. Κίνητρο: οικονομική σοβαρότητα. Πρόθεση: να δείξει ότι οι δομικές αδυναμίες της ελληνικής οικονομίας δεν λύνονται με επικοινωνία. Πολιτικό αποτέλεσμα: πίεση στην κυβέρνηση από το πεδίο της πραγματικής οικονομίας.
• Ο Ελεύθερος Τύπος κινείται φιλοκυβερνητικά και αντι-ΣΥΡΙΖΑ, με παράλληλη έμφαση σε ασφάλεια, συντάξεις, φόρους, Ιράν και σεισμούς. Κίνητρο: να μιλήσει στο κεντροδεξιό ακροατήριο με αίσθηση νοικοκυριού και τάξης. Πρόθεση: να δείξει κυβέρνηση που ενεργεί και αντιπολίτευση που διαλύεται. Πολιτικό αποτέλεσμα: θωράκιση ΝΔ, με έντονη πολεμική κατά Τσίπρα/ΣΥΡΙΖΑ.

Συγκριτική αποτίμηση κινήτρων και προθέσεων

• Το φιλοκυβερνητικό μπλοκ δεν πανηγυρίζει, αμύνεται με οργάνωση. Political, Απογευματινή, Μανιφέστο και Ελεύθερος Τύπος προσπαθούν να εμφανίσουν τον ανασχηματισμό ως πρωτοβουλία και όχι ως αντίδραση. Η πολιτική τους πρόθεση είναι να κρατήσουν τον Μητσοτάκη στο κέντρο της σκηνής ως μοναδικό αξιόπιστο διαχειριστή.
• Το αντιμητσοτακικό δεξιό μπλοκ, με Δημοκρατία, Εστία, Μακελειό και Ελεύθερη Ωρα, προσπαθεί να αποσπάσει από τον πρωθυπουργό το μονοπώλιο της πατριωτικής δεξιάς. Ο Σαμαράς εδώ λειτουργεί ως εργαλείο αναδιάταξης. Δεν είναι μόνο πρόσωπο, είναι πλατφόρμα δυσαρέσκειας.
• Το αριστερό και αντιπολιτευτικό μπλοκ, με ΕφΣυν, Kontra και εν μέρει One Voice, χτυπά στο τρίγωνο θεσμοί-κοινωνία-οικονομία. Predator, εργασιακά, ακρίβεια, συνδικάτα, μεταναστευτικό, ΣΥΡΙΖΑ και ΠΑΣΟΚ μπαίνουν σε ενιαία αφήγηση κρίσης εμπιστοσύνης.
• Το κεντρώο και οικονομικό μπλοκ, με Τα Νέα και Ναυτεμπορική, δεν φωνάζει, αλλά ίσως λέει τα πιο ουσιώδη: το κράτος έχει λειτουργικές πληγές, η οικονομία έχει δομική ακρίβεια, η πολιτική σκηνή μπαίνει σε φάση αναδιάταξης.

Τι μας διαφεύγει

• Μας διαφεύγει ότι ο ανασχηματισμός δεν είναι το γεγονός. Είναι το σύμπτωμα. Το γεγονός είναι ότι το Μαξίμου βλέπει πολιτικό χρόνο να στενεύει.
• Μας διαφεύγει ότι ο Σαμαράς δεν χρειάζεται να πάρει μεγάλο ποσοστό για να επηρεάσει. Αρκεί να αλλάξει τη συζήτηση στη δεξιά βάση και να αναγκάσει τον Μητσοτάκη να απαντά.
• Μας διαφεύγει ότι ο Τσίπρας δεν απειλεί μόνο το ΠΑΣΟΚ ή τον ΣΥΡΙΖΑ. Απειλεί την ίδια τη δυνατότητα συγκρότησης καθαρής αντιπολιτευτικής ηγεμονίας, γιατί όλοι περιμένουν τι θα κάνει.
• Μας διαφεύγει ότι η υπόθεση Χαμάς μπορεί να αλλάξει την ατζέντα του μεταναστευτικού μέσα σε μία εβδομάδα. Η ασφάλεια ξαναγράφει τα πολιτικά όρια.
• Μας διαφεύγει ότι η ακρίβεια έχει περάσει από το στάδιο της δυσαρέσκειας στο στάδιο της ταξικής ερμηνείας. Όταν ο πολίτης πιστέψει ότι δεν φταίει μόνο ο πόλεμος αλλά και τα υπερκέρδη, η κυβέρνηση μπαίνει σε βαθύτερη πολιτική άμυνα.

Τι προμηνύεται

• Προμηνύεται θερμό πολιτικό φθινόπωρο. Ο Οκτώβριος μπαίνει ως ψυχολογικό ορόσημο είτε για εκλογικά σενάρια είτε για κυβερνητική επανεκκίνηση είτε για σύγκρουση με τη δεξιά δυσαρέσκεια.
• Προμηνύεται σκληρότερη σύγκρουση στη δεξιά πολυκατοικία. Το Μαξίμου θα προσπαθήσει να μειώσει τον Σαμαρά, αλλά θα χρειαστεί και πολιτικές κινήσεις προς το συντηρητικό ακροατήριο.
• Προμηνύεται διάλυση ή ανακατασκευή του ΣΥΡΙΖΑ. Η Κεντροαριστερά θα μπει σε φάση υπαρξιακής δοκιμής. Το ΠΑΣΟΚ έχει παράθυρο ευκαιρίας, αλλά μόνο αν σταματήσει να αρκείται στη θεσμική σοβαρότητα και παράξει επιθετική πολιτική φαντασία.
• Προμηνύεται αυστηρότερη ατζέντα ασφάλειας και μεταναστευτικού. Η υπόθεση της Κρήτης θα χρησιμοποιηθεί ως σημείο αναφοράς σε νομοθετικές, επιχειρησιακές και επικοινωνιακές κινήσεις.
• Προμηνύεται κοινωνική πίεση από την οικονομία. Αν ο πληθωρισμός, τα ενοίκια και τα χρέη συνεχίσουν, η πολιτική σταθερότητα θα μοιάζει περισσότερο με επιφανειακή ηρεμία πάνω σε βρασμό.

Το δια ταύτα

Η ημέρα έχει στίγμα νευρικής μετάβασης. Η κυβέρνηση ακόμη κρατά την πρωτοβουλία των κινήσεων, αλλά δεν κρατά πλέον μόνη της την πρωτοβουλία των αφηγήσεων. Η αντιπολίτευση δεν έχει κερδίσει, αλλά το πολιτικό τοπίο παύει να είναι μονοκεντρικό. Η δεξιά πίεση Σαμαρά, η αριστερή ανασύνθεση Τσίπρα, το κοινωνικό βάρος της ακρίβειας, οι θεσμικές σκιές των υποκλοπών και η ατζέντα ασφάλειας φτιάχνουν ένα σκηνικό όπου όλα μπορούν να μείνουν υπό έλεγχο, αλλά τίποτα δεν μοιάζει πλέον απολύτως ασφαλές.

Η γραμμή της ημέρας είναι: το πολιτικό σύστημα μπαίνει σε φάση προθέρμανσης πριν από μεγάλη αναμέτρηση. Δεν ξέρουμε ακόμη αν αυτή η αναμέτρηση θα είναι εκλογική, εσωκομματική, θεσμική ή κοινωνική. Το πιθανότερο είναι ότι θα είναι όλα μαζί.