Η Δημοκρατία στο μίξερ της οργής – Επισκόπηση Τύπου 25/05

Η πολιτική καθημερινότητα στην πατρίδα μας μοιάζει με εκείνο το ελληνικό καφενείο όπου όλοι ξέρουν ότι η καρέκλα τρίζει, αλλά κανείς δεν τη φτιάχνει, διότι συμφέρει να πέσει κάποιος άλλος πρώτος. Η κυβέρνηση μιλά για σταθερότητα, η αντιπολίτευση για καθεστώς, οι νέοι σωτήρες για ανατροπή, και ο πολίτης ψάχνει απλώς να καταλάβει αν αύριο θα πληρώνει λιγότερα ή θα του εξηγήσουν πάλι ότι «η χώρα πάει καλά».

Το στίγμα της ημέρας είναι καθαρό: δεν έχουμε ακόμη πολιτική αλλαγή, έχουμε όμως αλλαγή ψυχολογίας. Ο Τσίπρας επιστρέφει όχι ως ανάμνηση, αλλά ως δοκιμή αν η κοινωνία έχει ξεχάσει. Η Καρυστιανού εμφανίζεται όχι ως κόμμα με πρόγραμμα, αλλά ως ηθικό σύμβολο μιας οργής που ψάχνει κάλπη. Ο Σαμαράς, από την άλλη, δεν χρειάζεται καν να ιδρύσει κόμμα για να προκαλέσει σεισμό, αρκεί να βήξει δεξιά του Μαξίμου και αρχίζουν οι μετρήσεις πίεσης.

Το πρόβλημα της κυβέρνησης δεν είναι ότι έχασε την εξουσία. Είναι ότι αρχίζει να χάνει την αυτονόητη υπεροχή της σοβαρότητας. Όταν το κράτος δικαίου γίνεται θέμα πρωτοσέλιδου, όταν η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία εμφανίζεται ως αντίπαλος και όχι ως θεσμικός καθρέφτης, όταν οι υποκλοπές, ο ΟΠΕΚΕΠΕ και οι τροπολογίες μοιάζουν με τεχνικές τακτοποίησης λογαριασμών, τότε η σταθερότητα παύει να είναι αρετή και γίνεται πρόσχημα.

Στα ελληνοτουρκικά, πάλι, τα «ήρεμα νερά» είναι καλή στρατηγική μόνο αν ξέρεις πού είναι ο βυθός. Αν η Άγκυρα παράγει τετελεσμένα και η Αθήνα παράγει καθησυχαστικές διατυπώσεις, τότε δεν έχουμε διπλωματία· έχουμε δημόσιες σχέσεις με φόντο το Αιγαίο. Και οι δημόσιες σχέσεις, ως γνωστόν, δεν αναχαιτίζουν δόγματα.

Το πιο ανησυχητικό δεν είναι ότι όλοι φωνάζουν. Είναι ότι κανείς δεν οργανώνει ένα σοβαρό αύριο. Η κυβέρνηση υπόσχεται διαχείριση. Η αντιπολίτευση υπόσχεται τιμωρία. Οι νέοι παίκτες υπόσχονται κάθαρση. Αλλά η χώρα δεν σώζεται ούτε με Excel ούτε με θυμό ούτε με μνημόσυνα της χαμένης αθωότητας.

Η Ελλάδα μπαίνει σε προεκλογική περίοδο χωρίς να το παραδέχεται. Και το πολιτικό σύστημα κάνει αυτό που ξέρει καλύτερα: μετατρέπει την κρίση εμπιστοσύνης σε επικοινωνιακό προϊόν. Μόνο που αυτή τη φορά ο καταναλωτής, δηλαδή ο πολίτης, έχει αρχίσει να διαβάζει τα ψιλά γράμματα.

Βήμα-βήμα ανάγνωση της ημερήσιας ατζέντας

Η ημέρα δεν έχει μία είδηση. Έχει τρία παράλληλα ρήγματα: την αναδιάταξη του κομματικού συστήματος από Τσίπρα, Καρυστιανού και πιθανή κίνηση Σαμαρά· τη θεσμική σύγκρουση γύρω από Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, τροπολογία Φλωρίδη, ΟΠΕΚΕΠΕ και κράτος δικαίου· και την επανεμφάνιση της τουρκικής πίεσης με τη «Γαλάζια Πατρίδα», που δοκιμάζει τα «ήρεμα νερά». Τα συνημμένα καλύπτουν τις 17 πρώτες σελίδες και τα σχετικά πολιτικά/παραπολιτικά αποκόμματα της ημέρας.

Το κλίμα είναι προεκλογικό χωρίς να έχει κηρυχθεί προεκλογική περίοδος. Η κυβέρνηση παραμένει κεντρικός παίκτης, αλλά όχι άθικτος. Η αντιπολίτευση έχει θόρυβο, όχι ακόμη αρχιτεκτονική. Τα ΜΜΕ λειτουργούν σαν στρατόπεδα ερμηνείας: άλλοι βλέπουν αποσταθεροποίηση, άλλοι ευκαιρία ανατροπής, άλλοι επιστροφή του λαϊκισμού.

Βήμα 1: Τα νέα κόμματα αλλάζουν την ψυχολογία των εκλογών

Η International New York Times/Kathimerini τοποθετεί το θέμα ψυχρά: τα νέα κόμματα δυσκολεύουν την αυτοδυναμία της ΝΔ και κάνουν πιθανότερη νέα εκλογική αριθμητική. Η Καρυστιανού μεταφέρει στην πολιτική το ηθικό φορτίο των Τεμπών, ο Τσίπρας επανέρχεται με αφήγημα «πατριωτικής Αριστεράς», ενώ ο Σαμαράς εμφανίζεται ως πιθανός δεξιός καταλύτης.

Η Kontra News χτίζει εικόνα «μεγάλης παράταξης έτοιμης για εξουσία» γύρω από τον Τσίπρα, ενώ η Εφ.Συν. βλέπει αγωνία στο Μαξίμου για το νέο σκηνικό. Αντίθετα, Τα Νέα και Το Μανιφέστο αντιμετωπίζουν την επιστροφή Τσίπρα και την Καρυστιανού ως ανακύκλωση αντισυστημισμού, πλατειών και θυμικού πολιτικού ακτιβισμού. Το δίλημμα των επόμενων εκλογών δεν θα είναι μόνο «Μητσοτάκης ή χάος», αλλά «ποιος μπορεί να οργανώσει την κοινωνική οργή χωρίς να την κάνει πολιτικό ατύχημα».

Βήμα 2: Το κράτος δικαίου γίνεται κάλπη

Η Εστία και η Δημοκρατία ανεβάζουν το ζήτημα Κοβέσι/Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας σε κορυφαίο θεσμικό θέμα. Η Εστία γράφει για πιθανή ενεργοποίηση μηχανισμού αιρεσιμότητας λόγω τροπολογίας Φλωρίδη, ενώ συνδέει το θέμα με αγροτικές επιδοτήσεις, ΕΣΠΑ και Ταμείο Ανάκαμψης.

Απέναντι, Το Μανιφέστο αντιστρέφει πλήρως το κάδρο: παρουσιάζει την Κοβέσι ως υπερβατική πολιτική παρέμβαση και υπερασπίζεται τη γραμμή της κυβέρνησης. Η Εφ.Συν. και η Kontra το διαβάζουν ως «καθεστωτική» νοοτροπία, ενώ Τα Νέα κρατούν πιο θεσμική απόσταση με το τρίγωνο «Κοβέσι – Ούρσουλα – αντίποινα».

Εδώ είναι το πιο επικίνδυνο σημείο για το Μαξίμου. Η οικονομία μπορεί να εξηγηθεί με δείκτες. Τα ελληνοτουρκικά μπορούν να συσπειρώσουν. Το κράτος δικαίου όμως χτυπά την αξιοπιστία της εξουσίας εκεί όπου δεν διορθώνεται με επιδόματα.

Βήμα 3: Η «Γαλάζια Πατρίδα» σπάει τη βιτρίνα των «ήρεμων νερών»

Η Δημοκρατία, η One Voice και η Ελεύθερη Ώρα πιέζουν από διαφορετικές εντάσεις, αλλά προς την ίδια κατεύθυνση: η Τουρκία αναθεωρεί, η Αθήνα πρέπει να απαντήσει, τα «ήρεμα νερά» δεν μπορεί να είναι συνώνυμο αδράνειας. Η Απογευματινή τοποθετεί το θέμα θεσμικά, με τη συνεδρίαση του Εθνικού Συμβουλίου Εξωτερικής Πολιτικής υπό τον Γεραπετρίτη και την ενημέρωση για «Γαλάζια Πατρίδα» και Δυτικά Βαλκάνια.

Η πιο ψύχραιμη ανάγνωση: δεν χρειάζεται ούτε εφησυχασμός ούτε πολεμική υστερία. Χρειάζεται δημόσια στρατηγική γραμμή. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η ελληνική πλευρά δείχνει ότι αιφνιδιάζεται ή ότι αποφεύγει να ονομάσει το πρόβλημα για να προστατεύσει το αφήγημα αποκλιμάκωσης.

Βήμα 4: Η κοινωνική οικονομία είναι το πραγματικό υπόστρωμα

Η Ναυτεμπορική δίνει το τεχνοκρατικό βάθος: 72 δόσεις για ληξιπρόθεσμα σε εφορία και ταμεία, συναγερμός ΑΑΔΕ, ιδιωτικό χρέος, φορολογικές εκκρεμότητες, ακίνητα και χωροταξικό τουρισμού. Τα Νέα σηκώνουν το θέμα νέων φόρων στα ακίνητα και το «Ανακαινίζω». Η Απογευματινή αναδεικνύει στεγαστικά προγράμματα, «PosoKanei» και ίσους μισθούς ανδρών-γυναικών. Ο Ελεύθερος Τύπος συνοψίζει την κυβερνητική απάντηση σε στέγη, υγεία και εισοδήματα.

Η πολιτική αλήθεια είναι απλή: η κυβέρνηση μπορεί να κερδίζει δείκτες και να χάνει νοικοκυριά. Το εκλογικό αποτέλεσμα δεν θα το κρίνει μόνο η μακροοικονομική εικόνα, αλλά η υποκειμενική εμπειρία του πολίτη: ενοίκιο, ρεύμα, φόροι, σούπερ μάρκετ, υγεία.

Ανά εφημερίδα: κίνητρα, προθέσεις, πολιτική γραμμή

Η International NYT/Kathimerini βλέπει το ελληνικό πρόβλημα ως ζήτημα κυβερνησιμότητας και διεθνούς αξιοπιστίας. Η Political συνδυάζει πολιτική, επιχειρήσεις, κυβερνητικό έργο, τοπική αυτοδιοίκηση και παρασκήνιο. Η Εστία χτυπά από δεξιά-θεσμικά: κράτος δικαίου, Patriot, εθνικά, Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. Η One Voice μετατρέπει οικονομία και εθνικά σε αντικυβερνητικό αφήγημα.

Η Star Press και η Espresso δεν παράγουν βαριά πολιτική, αλλά πιάνουν κοινωνικό συναίσθημα, έγκλημα, γκλάμουρ και ανθρώπινες ιστορίες. Το Μακελειό και η Ελεύθερη Ώρα λειτουργούν ως αγωγοί φόβου, οργής και εθνικής υπερβολής. Χρήσιμα ως δείκτες υπόγειας έντασης, επικίνδυνα ως ψύχραιμη πολιτική πυξίδα.

Η Kontra News δουλεύει σαν αντι-Μητσοτακικό war room: Τσίπρας, Σαμαράς, Κοβέσι, υποκλοπές, κοινωνική κρίση. Η Απογευματινή και ο Ελεύθερος Τύπος επιχειρούν να βάλουν τάξη στο χάος: κυβερνητικό έργο, στεγαστικά, εισόδημα, διεθνής σταθερότητα. Η Ναυτεμπορική και η Γενική Δημοπρασιών διαβάζουν την ημέρα μέσα από την πραγματική οικονομία: χρέη, φόρους, τουρισμό, τράπεζες, κατασκευές. Η Δημοκρατία είναι δεξιά αντιπολίτευση υψηλής έντασης, με εθνικά και θεσμικά πυρά κατά Μητσοτάκη. Τα Νέα κρατούν αντιλαϊκιστική ειρωνεία και χτυπούν κυρίως Τσίπρα/Καρυστιανού. Η Εφ.Συν. βλέπει ανάγκη αντιπολιτευτικής ανυπακοής. Το Μανιφέστο κάνει καθαρή φιλοκυβερνητική άμυνα και επιθετική αποδόμηση Κοβέσι, Τσίπρα, Καρυστιανού.

Τι μας διαφεύγει

Μας διαφεύγει ότι η χώρα μπαίνει σε συζήτηση κυβερνησιμότητας χωρίς σοβαρή συζήτηση κυβερνητικών συμμαχιών. Μας διαφεύγει ότι τα ελληνοτουρκικά μπορεί να γίνουν εσωτερικός εκλογικός πυροκροτητής. Μας διαφεύγει ότι η κοινωνική κόπωση δεν ψάχνει κατ’ ανάγκην πρόγραμμα, ψάχνει τιμωρία. Και μας διαφεύγει ότι η σύγκρουση για το κράτος δικαίου δεν είναι πια νομικό θέμα. Είναι θέμα πολιτικής νομιμοποίησης.

Τι προμηνύεται

Προμηνύεται προεκλογική περίοδος μεγάλης διάρκειας και μικρής εμπιστοσύνης. Η κυβέρνηση θα παίξει σταθερότητα, έργο, φόβο επιστροφής Τσίπρα και πατριωτική σοβαρότητα. Η αντιπολίτευση θα παίξει καθεστώς, δικαιοσύνη, ακρίβεια, Τέμπη, ΟΠΕΚΕΠΕ και κοινωνική φθορά. Ο Σαμαράς θα πιέσει δεξιά, η Καρυστιανού ηθικά, ο Τσίπρας κεντροαριστερά, το ΠΑΣΟΚ θεσμικά. Το πρόβλημα; Κανείς ακόμη δεν έχει πείσει ότι μπορεί να οργανώσει το αύριο. Όλοι απλώς καταγγέλλουν το σήμερα.