Η κυβέρνηση αντέχει, η κοινωνία απομακρύνεται, η αντιπολίτευση διασπάται – Επισκόπηση Τύπου 09/05

Η πολιτική σκηνή αυτές τις μέρες δεν μοιάζει με πεδίο μάχης, αλλά με επιτελικό αρχιτεκτόνημα που τρίζει πριν από τον σεισμό. Δεν έχει ακόμη δημιουργηθεί προϋπόθεση κατάρρευσης της κυβέρνησης, παρά τις αντιπολίτευτικές κορώνες, δεν έχει εμφανιστεί ο μεγάλος αντίπαλος, δεν έχει αλλάξει θεαματικά ο συσχετισμός. Κι όμως, κάτω από την επιφάνεια, η ατμόσφαιρα βαραίνει. Η χώρα μοιάζει να βρίσκεται σε μια μεγάλη αίθουσα αναμονής: οι πολίτες ακούν, παρακολουθούν, δυσπιστούν, αλλά δεν έχουν ακόμη αποφασίσει προς τα πού θα κινηθούν. Όλοι καταλαβαίνουν ότι κάτι αλλάζει, αλλά κανείς δεν ξέρει ακόμη ποιος θα το εκφράσει.

Η κυβέρνηση εξακολουθεί να στέκεται όρθια. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης παραμένει το ισχυρότερο χαρτί της ΝΔ και, σε μεγάλο βαθμό, ο λόγος που το σύστημα εξουσίας δεν έχει αποσυντονιστεί. Όμως το πρόβλημα δεν είναι αν η ΝΔ προηγείται. Προηγείται. Το ερώτημα είναι αν εξακολουθεί να πείθει. Εκεί αρχίζει η δυσκολία. Γιατί άλλο πράγμα η εκλογική αντοχή και άλλο η πολιτική έμπνευση.

Στην κοινωνία δεν υπάρχει ενθουσιασμός. Υπάρχει κόπωση. Ο πολίτης ακούει για ανάπτυξη, για αποκλιμάκωση χρέους, για επενδύσεις, για διεθνή αναβάθμιση. Αλλά μετά πηγαίνει στο σούπερ μάρκετ, πληρώνει ρεύμα, γεμίζει το αυτοκίνητο, κοιτάζει το ενοίκιο και νιώθει ότι η επίσημη εικόνα της χώρας δεν συναντά τη δική του ζωή. Εκεί σπάει η επικοινωνία. Όχι στα πάνελ, αλλά στο πορτοφόλι.

Η ακρίβεια είναι το πιο βαθύ πολιτικό θέμα, γιατί δεν χρειάζεται μετάφραση. Δεν έχει ανάγκη από αναλυτές. Τη ζει ο καθένας στο σπίτι του. Και όσο η κυβέρνηση απαντά με δείκτες σε ανθρώπους που μετρούν κέρματα, τόσο μεγαλώνει η απόσταση ανάμεσα στο Μέγαρο Μαξίμου και την κουζίνα της μέσης οικογένειας.

Υπάρχει όμως και κάτι άλλο, πιο σκοτεινό. Η αίσθηση ότι στα μεγάλα θεσμικά ζητήματα, ΟΠΕΚΕΠΕ, υποκλοπές, ευθύνες, εξεταστικές, το σύστημα δεν θέλει να φωτίσει τα πάντα. Μπορεί η κυβέρνηση να έχει νομικά επιχειρήματα. Μπορεί να έχει διαδικαστικές απαντήσεις. Αλλά στην πολιτική, πολλές φορές, δεν μετρά μόνο τι αποδεικνύεται. Μετρά τι πιστεύει η κοινωνία ότι κρύβεται.

Απέναντι, η αντιπολίτευση δεν έχει βρει ακόμη τον βηματισμό της. Το ΠΑΣΟΚ προσπαθεί να εμφανιστεί ως θεσμικός αντίπαλος, αλλά δεν έχει γίνει ακόμη πλειοψηφική ελπίδα. Ο ΣΥΡΙΖΑ μοιάζει να περιμένει τον Τσίπρα όπως ένα παλιό σπίτι περιμένει τον ιδιοκτήτη του να αποφασίσει αν θα το γκρεμίσει ή θα το ανακαινίσει. Η Καρυστιανού εκφράζει οργή και ηθική πληγή, αλλά αυτό δεν είναι ακόμη κυβερνητικό σχέδιο.

Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, η εξωτερική ατμόσφαιρα βαραίνει. Τουρκία, Αιγαίο, drone, Περσικός, ενέργεια. Η Ελλάδα δεν μπορεί να κάνει πολιτική σαν να ζει σε ήσυχη γειτονιά. Δεν ζει.

Το συμπέρασμα είναι απλό και δύσκολο μαζί: η κυβέρνηση αντέχει, αλλά δεν μαγεύει. Η αντιπολίτευση επιτίθεται, αλλά δεν πείθει. Και ανάμεσά τους μεγαλώνει η γκρίζα ζώνη. Εκεί βρίσκονται οι άνθρωποι που δεν φωνάζουν, δεν χειροκροτούν, δεν έχουν αποφασίσει. Αυτοί θα γράψουν την επόμενη πολιτική σελίδα. Και όποιος τους αντιμετωπίσει σαν απλό δημοσκοπικό ποσοστό, θα χάσει το έργο πριν αρχίσει.

Βήμα-βήμα ανάγνωση της ημερήσιας ατζέντας

Η ημέρα της μαρμότας δεν δείχνει κατάρρευση της κυβέρνησης. Δείχνει κάτι πιο ύπουλο: συσσώρευση φθοράς χωρίς ακόμη καθαρό αντίπαλο. Η ΝΔ κρατά προβάδισμα, ο Μητσοτάκης εμφανίζεται ισχυρότερος από την κυβέρνησή του, αλλά το πολιτικό περιβάλλον γεμίζει ρωγμές: ΟΠΕΚΕΠΕ, υποκλοπές, ακρίβεια, Τουρκία, drone στη Λευκάδα, εσωκομματικές σκιές. Τα σημερινά δημοσιεύματα συνολικά δείχνουν πολιτικό σύστημα σε προεκλογική λειτουργία, χωρίς να έχει ακόμη κηρυχθεί προεκλογική περίοδος.

Το βασικό συμπέρασμα: η κοινωνία δεν μετακινείται μαζικά προς την αντιπολίτευση, αποσύρεται στη γκρίζα ζώνη. Εκεί είναι το πραγματικό παιχνίδι. Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν σταθερό προβάδισμα ΝΔ, ΠΑΣΟΚ χωρίς άλμα, άνοδο του «άλλου κόμματος» και υψηλή αδιευκρίνιστη ψήφο, με τον Τσίπρα, την Καρυστιανού και τον Σαμαρά να λειτουργούν ήδη ως δυνητικοί απορροφητήρες δυσαρέσκειας πριν καν αποκτήσουν πλήρη εκλογική μορφή.

1. ΝΔ και κυβέρνηση: συσπείρωση, αλλά όχι ανάταση

Το προσυνέδριο της ΝΔ στη Θεσσαλονίκη επιχειρεί να εκπέμψει εικόνα κομματικής πειθαρχίας και επανεκκίνησης. Το αφήγημα «Ισχυρή Ελλάδα» στήνεται πάνω σε ανάπτυξη, διεθνή θέση, ασφάλεια και κυβερνητική συνέχεια. Όμως η συγκυρία δεν είναι καθαρή. Η Θεσσαλονίκη εμφανίζεται και ως πεδίο δυσαρέσκειας, λόγω Ryanair, περιφερειακής κόπωσης και εσωκομματικών παρατηρήσεων γύρω από Δένδια, Καραμανλή και Βορίδη.

Η γραμμή των φιλοκυβερνητικών ή κεντροδεξιών εντύπων είναι σαφής: υπάρχει φθορά της κυβέρνησης, όχι όμως ανάλογη φθορά του Μητσοτάκη. Αυτό είναι πολιτικό πλεονέκτημα, αλλά και παγίδα. Όταν ο αρχηγός γίνεται ο μόνος εγγυητής του συστήματος, όλη η κυβερνητική φθορά αργά ή γρήγορα επιστρέφει στο πρόσωπό του.

2. ΟΠΕΚΕΠΕ και υποκλοπές: η πληγή της θεσμικής αξιοπιστίας

ΟΠΕΚΕΠΕ και υποκλοπές είναι ο πραγματικός θεσμικός εφιάλτης της κυβέρνησης. Τα αντιπολιτευτικά και αριστερά έντυπα μιλούν για συγκάλυψη, «μπάζωμα», μπλοκάρισμα προανακριτικών και εξεταστικών διαδικασιών. Τα Νέα τοποθετούν το θέμα πιο θεσμικά, ως διπλή δικαστική και πολιτική εξίσωση που το Μαξίμου δεν μπορεί να εξαφανίσει από την ατζέντα.

Εδώ το πρόβλημα της κυβέρνησης δεν είναι μόνο νομικό. Είναι αισθητικό και ηθικό: ο πολίτης δεν παρακολουθεί όλες τις κοινοβουλευτικές λεπτομέρειες, αλλά καταλαβαίνει πολύ γρήγορα το μοτίβο «δεν θέλουν έλεγχο». Αυτή η εντύπωση, ακόμη κι αν η κυβέρνηση έχει διαδικαστικά επιχειρήματα, παράγει πολιτικό δηλητήριο.

3. ΠΑΣΟΚ: θεσμική επίθεση, αλλά όχι ακόμη ηγεμονία

Ο Ανδρουλάκης επιχειρεί να ανέβει πίστα μέσω θεσμικής σύγκρουσης. Η απειλή ή συζήτηση για πρόταση μομφής κατά Κακλαμάνη, εάν η εξεταστική για τις υποκλοπές απορριφθεί με 151 ψήφους, δείχνει ότι το ΠΑΣΟΚ θέλει να εμφανιστεί ως ο κύριος θεσμικός αντίπαλος της ΝΔ.

Το πρόβλημα είναι ότι η ένταση δεν μετατρέπεται αυτόματα σε εκλογική δυναμική. Το ΠΑΣΟΚ παραμένει δεύτερο, αλλά όχι κυρίαρχο. Και όσο ο Τσίπρας ετοιμάζει νέο φορέα ή ευρύτερη κεντροαριστερή ανασύνθεση, το ΠΑΣΟΚ κινδυνεύει να παίζει άμυνα ενώ νομίζει ότι παίζει επίθεση.

4. Τσίπρας, ΣΥΡΙΖΑ, Καρυστιανού: η μάχη της γκρίζας ζώνης

Ο Τσίπρας κερδίζει επειδή ακόμη δεν έχει εκτεθεί πλήρως. Το «μανιφέστο», οι συζητήσεις για ενιαίο ψηφοδέλτιο και οι κινήσεις στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ δείχνουν ότι η Κεντροαριστερά μπαίνει σε φάση αρχιτεκτονικής αναδιάταξης.

Ο ΣΥΡΙΖΑ εμφανίζεται σχεδόν υπαρξιακά αποδιοργανωμένος. Η συζήτηση περί αυτοκατάργησης, αναστολής λειτουργίας ή επιστροφής στις «εργοστασιακές ρυθμίσεις» δείχνει κόμμα που δεν ξέρει αν πρέπει να υπάρξει ως αυτόνομος παίκτης ή ως υλικό ανακύκλωσης για τον Τσίπρα.

Η Καρυστιανού παραμένει ηθικο-κοινωνικό φαινόμενο, αλλά όχι αυτονόητα κόμμα. Αυτό είναι κρίσιμο. Άλλο η κοινωνική συμπάθεια, άλλο η οργανωμένη πολιτική ψήφος.

5. Ακρίβεια: το θέμα που ακυρώνει τα success stories

Ο πληθωρισμός 5,4% τον Απρίλιο είναι το πιο επικίνδυνο κοινωνικό θέμα της ημέρας. Η αύξηση σε τρόφιμα, καύσιμα, στέγαση, μεταφορές και ενέργεια διαπερνά σχεδόν όλες τις εφημερίδες. Η γλώσσα αλλάζει, «εφιάλτης», «βόμβα», «εκτροχιασμός», αλλά η ουσία είναι κοινή: ο πολίτης πιέζεται εκεί όπου δεν χωρά επικοινωνιακή διόρθωση, στο ταμείο.

Εδώ βρίσκεται ο μεγάλος κίνδυνος για τη ΝΔ. Τα μακροοικονομικά μεγέθη, η αποκλιμάκωση χρέους και τα επενδυτικά αφηγήματα δεν ακυρώνονται, αλλά δεν αρκούν. Με δείκτες δεν πληρώνεις σούπερ μάρκετ. Αν η ακρίβεια συνεχίσει, μπορεί να γίνει το θέμα που θα ενώσει διαφορετικά ακροατήρια δυσαρέσκειας.

6. Εθνικά και γεωπολιτική: Τουρκία, drone, Ορμούζ

Η Τουρκία εμφανίζεται να ετοιμάζει νομοσχέδιο για θαλάσσιες ζώνες σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο, με βάση χάρτες και αντιλήψεις που ακουμπούν την καρδιά της «Γαλάζιας Πατρίδας». Αυτό δεν είναι απλή ρητορική. Είναι προσπάθεια θεσμοποίησης διεκδικήσεων.

Το πλωτό drone στη Λευκάδα προσθέτει άλλη διάσταση: ο πόλεμος της Ουκρανίας, η ρωσική ναυτιλιακή σκιά και η Μεσόγειος περνούν πλέον μέσα από ελληνικό έδαφος ή ελληνικά νερά ως ζήτημα ασφάλειας. Ακόμη κι αν όλα τα επιχειρησιακά στοιχεία δεν έχουν αποσαφηνιστεί, η πολιτική εντύπωση είναι ήδη βαριά: η Ελλάδα δεν είναι θεατής. Είναι κόμβος.

Η ένταση στον Περσικό και στο Ορμούζ συνδέει άμεσα γεωπολιτική και ακρίβεια. Η εξωτερική πολιτική δεν είναι πια «διπλωματικό ρεπορτάζ». Είναι τιμή βενζίνης, ρεύματος, ναύλων, τροφίμων.

7. Πατριαρχείο και Χάλκη: ήπια ισχύς με πολιτικό βάθος

Η συνάντηση Μητσοτάκη – Βαρθολομαίου, η Χάλκη και οι χριστιανοί της Μέσης Ανατολής δεν είναι απλώς εκκλησιαστική ατζέντα. Είναι πολιτισμική διπλωματία. Η Ελλάδα χρησιμοποιεί το Πατριαρχείο ως θεσμό ήπιας ισχύος προς Τουρκία, Ομογένεια, Μέση Ανατολή και Δύση.

Η ουσία: αν η Χάλκη κινηθεί, θα είναι διπλωματικό γεγονός υψηλού συμβολισμού. Αν μείνει σε ευχές, θα προστεθεί στη μακρά λίστα τελετουργικών χωρίς αποτέλεσμα.

Συγκριτική αποτίμηση εφημερίδων

Τα φιλοκυβερνητικά και κεντροδεξιά έντυπα προσπαθούν να κρατήσουν το πλαίσιο σταθερότητας: δημοσκοπική πρωτιά, μέτρα στήριξης, διεθνής κινητικότητα, οικονομική αντοχή. Τα Νέα και η Καθημερινή λειτουργούν ως θεσμικό βαρόμετρο: δεν κραυγάζουν, αλλά καταγράφουν τους κινδύνους. Η Εστία και η Δημοκρατία μετακινούν το βάρος στα εθνικά, την ακρίβεια και τη δυσπιστία απέναντι στους χειρισμούς. Η Εφημερίδα των Συντακτών, Η Εποχή, Πριν, Ριζοσπάστης, Δρόμος και Λαϊκός Δρόμος βλέπουν τη συγκυρία ως κρίση κράτους, κεφαλαίου, πολέμου και κοινωνικής δικαιοσύνης. Το Καρφί, η Άποψη, η Kontra και το Μακελειό παίζουν περισσότερο στο παρασκήνιο, στις αιχμές και στην προσωπική σύγκρουση.

Τι μας διαφεύγει

Μας διαφεύγει ότι η σταθερότητα της ΝΔ είναι περισσότερο αποτέλεσμα κατακερματισμού των αντιπάλων παρά ανανεωμένης κοινωνικής ηγεμονίας. Μας διαφεύγει επίσης ότι η γκρίζα ζώνη δεν είναι ενιαία δεξαμενή. Έχει μέσα δεξιό θυμό, κεντρώα κόπωση, αριστερή απογοήτευση, αποχή και αντισυστημισμό. Όποιος τη διαβάσει ως απλό εκλογικό απόθεμα θα την κάψει.

Τι προμηνύεται

Έρχεται σκληρή κοινοβουλευτική σύγκρουση για ΟΠΕΚΕΠΕ και υποκλοπές. Έρχεται προσπάθεια Μητσοτάκη να κλειδώσει τη ΝΔ πριν το συνέδριο. Έρχεται πίεση στο ΠΑΣΟΚ να αποδείξει ότι δεν είναι απλώς κόμμα καταγγελίας. Έρχεται απόφαση Τσίπρα: ή μπαίνει στο γήπεδο ή αφήνει άλλους να τιμολογούν την αναμονή του. Στα εθνικά, το τουρκικό νομοσχέδιο και το drone δείχνουν καλοκαίρι υψηλής ασφάλειας. Στην οικονομία, ο πληθωρισμός θα είναι το μεγάλο τεστ.