Η δεύτερη θέση ως εθνική νευρική κρίση – Επισκόπηση Τύπου 30/05

Η ελληνική πολιτική σκηνή έχει ένα μοναδικό ταλέντο: όταν σηκώνει τα χέρια ψηλά στα μεγάλα προβλήματα, βαφτίζει τα μικρότερα «ιστορικά» για να έχει να ασχολείται. Έτσι, την ώρα που η κοινωνία γονατίζει από την ακρίβεια, το στεγαστικό, τη θεσμική κόπωση και μια διάχυτη ευρωπαϊκή αβεβαιότητα, το πολιτικό σύστημα τσακώνεται με πάθος για το ποιος θα βγει δεύτερος. Όχι για το ποιος έχει σχέδιο ή ποιος μπορεί πραγματικά να κυβερνήσει. Το μόνο που τους νοιάζει είναι ποιος θα κάτσει στην καρέκλα της αξιωματικής αντιπολίτευσης, λες και πρόκειται για θρόνο και όχι για ηλεκτρική καρέκλα.

Η εμφάνιση του Αλέξη Τσίπρα με την «ΕΛΑΣ» δεν είναι απλώς άλλη μια πολιτική είδηση, είναι ένα κανονικό ψυχολογικό τεστ για όλο το σύστημα. Η ΝΔ βλέπει έναν βολικό αντίπαλο που μπορεί να χρησιμοποιήσει ξανά ως σκιάχτρο, αλλά ταυτόχρονα ανησυχεί μήπως της χαλάσει τον άνετο περίπατο. Το ΠΑΣΟΚ νιώθει να του κλέβουν τη μπουκιά από το στόμα: όχι μόνο τους ψηφοφόρους, αλλά και το αφήγημα του «σοβαρού εναλλακτικού πόλου». Όσο για τον ΣΥΡΙΖΑ, βλέπει τον πρώην αρχηγό του να επιστρέφει, όχι ως στοργικός πατέρας του χώρου, αλλά ως ο κληρονόμος που έρχεται να διεκδικήσει μια περιουσία την οποία ο ίδιος άφησε να ρημάξει.

Το όνομα «ΕΛΑΣ» είναι, προφανώς, μια βαριά δήλωση. Παίζει συνειδητά με την Ιστορία, ξύνει παλιές πληγές και ποντάρει στο συναίσθημα μιας χώρας που ανέκαθεν μπέρδευε την πολιτική με την τελετουργία. Μόνο που, κακά τα ψέματα, τα σύμβολα δεν πληρώνουν ενοίκια, δεν ρίχνουν τις τιμές στα σούπερ μάρκετ και σίγουρα δεν φτιάχνουν νοσοκομεία στα νησιά ούτε αναχαιτίζουν τη «Γαλάζια Πατρίδα». Η πολιτική, στο τέλος της ημέρας, δεν κρίνεται από την ακουστική των συνθημάτων, αλλά από τη ισχύ και την ουσία των προτάσεων.

Και κάπου εδώ αποκαλύπτεται το μεγάλο σημερινό κενό. Η κυβέρνηση πουλάει «σταθερότητα», αλλά η σταθερότητα χωρίς κοινωνική ανακούφιση καταντά απλή διαχείριση της φθοράς. Η αντιπολίτευση υπόσχεται «αλλαγή», αλλά η αλλαγή χωρίς συγκεκριμένο πρόγραμμα είναι απλώς μια ανακύκλωση γνωστών προσώπων. Η Δεξιά ποντάρει στην εθνική αγωνία, η Αριστερά επενδύει στην κοινωνική οργή και το Κέντρο οχυρώνεται πίσω από μια θεσμική σοβαροφάνεια. Όλοι τους έχουν από ένα κομμάτι της αλήθειας, αλλά κανένας δεν έχει μια ολοκληρωμένη πρόταση για το αύριο.

Το πραγματικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν ο Τσίπρας θα προσπεράσει το ΠΑΣΟΚ, ούτε αν ο Μητσοτάκης θα κλειδώσει μια τρίτη θητεία. Το θέμα είναι αν η χώρα θα σταματήσει επιτέλους να μπερδεύει τη φασαρία με την πρόοδο. Γιατί η αναταραχή δεν σημαίνει απαραίτητα ανανέωση. Και η δεύτερη θέση δεν είναι όραμα, είναι απλώς η αίθουσα αναμονής για όσους δεν έχουν πείσει ακόμα ότι μπορούν να γίνουν πρώτοι.

Βήμα-βήμα ανάγνωση της ημερήσιας ατζέντας

Η σημερινή μέρα μυρίζει καθαρά προεκλογικό μπαρούτι. Όχι γιατί βγήκε κάποιο διάγγελμα, αλλά γιατί σύσσωμος ο Τύπος διαβάζει την επικαιρότητα μέσα από ένα και μόνο ερώτημα: ποιος θα σταθεί απέναντι στον Μητσοτάκη και με ποιους όρους;

Το πολιτικό σκηνικό δέχθηκε ένα ισχυρό ηλεκτροσόκ. Η αιφνίδια εμφάνιση της «ΕΛΑΣ» του Αλέξη Τσίπρα ανακατεύει βίαια την τράπουλα στην Κεντροαριστερά: στριμώχνει το ΠΑΣΟΚ, στέλνει τον ΣΥΡΙΖΑ στην εντατική (στα όρια της εξαΰλωσης) και προσφέρει στη ΝΔ έναν αντίπαλο που μπορεί να της φανεί εξαιρετικά χρήσιμος ως σκιάχτρο, αλλά ταυτόχρονα άκρως επικίνδυνος. Οι πρώτες δημοσκοπήσεις αποτυπώνουν το μέγεθος του σοκ: ΝΔ 23,5%, ΕΛΑΣ 12,8%, ΠΑΣΟΚ 10% και ΣΥΡΙΖΑ 1,5%. Ακόμα κι αν πρόκειται για το κλασικό, αρχικό «φούσκωμα» της πρεμιέρας, η ζημιά στις ισορροπίες έγινε.

1. Το φαινόμενο «ΕΛΑΣ»: Γεγονός ή πυροτέχνημα;

Το νέο εγχείρημα του Τσίπρα είναι ο απόλυτος καταλύτης της ημέρας, με τις εφημερίδες να προσπαθούν να αποκωδικοποιήσουν τις προθέσεις του.

Τα Νέα βλέπουν πίσω από το όνομα «ΕΛΑΣ» ένα προσεκτικά σχεδιασμένο τριπλό μήνυμα (πατριωτικό, αριστερό, ενωτικό), ενώ τα Παραπολιτικά και η Political μιλούν ανοιχτά για μια απόπειρα copy-paste των παλιών, ιστορικών κωδίκων του Ανδρέα Παπανδρέου.

Από την άλλη, το Καρφί το αντιμετωπίζει ως ένα αυστηρά προσωποπαγές σχήμα, η Εποχή κρατά μια πιο σκεπτική, αριστερή στάση απέναντι στις ασάφειες του προγράμματος, ενώ ο Ριζοσπάστης και το Πριν το αποδομούν ως άλλη μια αυταπάτη περί «νέου σωτήρα».

Η ουσία είναι μία: Αν η ΕΛΑΣ εγκλωβιστεί στο political branding και στα σύμβολα, θα ξεφουσκώσει γρήγορα. Αν όμως αποκτήσει σοβαρή κοινωνική γείωση, μπορεί να μετατρέψει τον μέχρι πρότινος μίζερο καβγά για τη δεύτερη θέση σε πραγματική μάχη εξουσίας.

2. Το Μαξίμου και το ρίσκο της σύγκρισης

Στην αντίπερα όχθη, ο κυβερνητικός Τύπος (Απογευματινή, Ελεύθερος Τύπος, Λόγος) σηκώνει το γάντι προβάλλοντας το δόγμα Μητσοτάκη: σταθερότητα, επενδύσεις και ορίζοντας 2030. Το αφήγημα «είμαστε οι μόνοι με σχέδιο μέσα στην παγκόσμια αβεβαιότητα» είναι λογικό, αλλά πλέον κουβαλάει σοβαρή φθορά.

Η Καθημερινή εντοπίζει ήδη σοβαρά «αγκάθια» στους ελεύθερους επαγγελματίες, τους αγρότες, τη Βόρεια Ελλάδα και τις παραγωγικές ηλικίες (25-45). Την ίδια ώρα, εφημερίδες όπως η Δημοκρατία, η Εστία και η Αξία αναδεικνύουν τις έντονες πιέσεις που δέχεται η ΝΔ από τα δεξιά της (Σαμαράς, Καραμανλής, Λατινοπούλου), με φόντο τα εθνικά θέματα και σενάρια για πρόωρες κάλπες το φθινόπωρο.

Το πρόβλημα του Μαξίμου είναι απλό: Όσο έπαιζε χωρίς αντίπαλο, κέρδιζε απλώς και μόνο επειδή δεν υπήρχε εναλλακτική. Τώρα που εμφανίζεται ένας παίκτης στο γήπεδο, ακόμα και ατελής, η σύγκριση γίνεται πολιτικό ρίσκο.

3. ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ σε συμπληγάδες

Το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται ξαφνικά να παίζει άμυνα. Το να αυτοαποκαλείται «θεσμικό κόμμα» δεν αρκεί πλέον για να πείσει, πρέπει να θέσει ερώτημα εξουσίας. Αντί γι’ αυτό, η Χαριλάου Τρικούπη σέρνεται να απαντήσει στο ερώτημα που της επέβαλαν άλλοι: «Τσίπρας ή Ανδρουλάκης στη δεύτερη θέση;».

Για τον ΣΥΡΙΖΑ, τα πράγματα είναι ακόμα πιο δραματικά, μιλάμε για υπαρξιακό σοκ. Όπως σημειώνει η Καθημερινή, το κόμμα ψάχνει απεγνωσμένα σφυγμό στη βαριά σκιά της ΕΛΑΣ. Ο Σωκράτης Φάμελλος καλείται να διαλέξει αν θα κρατήσει μια θολή αυτονομία ή αν θα μετατραπεί σε παραμάρτημα του Τσίπρα. Η αλήθεια είναι κυνική: ο ΣΥΡΙΖΑ κινδυνεύει να μείνει το άδειο κέλυφος ενός πολιτικού παρελθόντος που ο ίδιος ο ιδρυτής του εγκατέλειψε.

4. Τα μεγάλα μέτωπα: Ελληνοτουρκικά και εσωτερικές «νάρκες»

Πίσω από την κομματική ίντριγκα, η πραγματικότητα τρέχει. Στα ελληνοτουρκικά, η «Γαλάζια Πατρίδα» εξελίσσεται από ρητορική σε θεσμικό εργαλείο της Άγκυρας. Η Αθήνα, σύμφωνα με την Καθημερινή, σχεδιάζει αντίμετρα (όπως το θαλάσσιο πάρκο στο Ανατολικό Αιγαίο), όμως αν η Τουρκία προχωρήσει σε νομοθέτηση, το παιχνίδι αλλάζει πίστα. Αντίθετα, η δικαίωση της Ελλάδας στην υπόθεση “Turkaegean” από το EUIPO αποδεικνύει ότι οι μάχες κερδίζονται με «ψυχρή» στρατηγική, γεμάτους φακέλους και νομική τεκμηρίωση στα ευρωπαϊκά δικαστήρια, όχι με τηλεοπτικές κορώνες.

Σε αυτό το βαρύ κλίμα έρχεται να προστεθεί η αμετάκλητη καταδίκη για το Μάτι, η οποία, μαζί με τα Τέμπη και τις υποκλοπές, τροφοδοτεί ένα διάχυτο κοινωνικό αίσθημα: ότι το κράτος δεν λογοδοτεί ούτε γρήγορα, ούτε καθαρά.

5. Το κοινωνικό «ηφαίστειο»: Στέγη και Ακρίβεια

Η πραγματική φθορά της κυβέρνησης, ωστόσο, δεν κρίνεται στα τηλεπαράθυρα, αλλά στο super market και στα ενοίκια.

Η Δημοκρατία φέρνει στο φως συγκλονιστικά στοιχεία για το στεγαστικό: 1.130.000 νοικοκυριά βρίσκονται σε απόγνωση, με τον δείκτη υπερβολικής στεγαστικής επιβάρυνσης στην Ελλάδα να αγγίζει το 26,4%, όταν ο μέσος όρος στην ΕΕ είναι μόλις 7,7%. Αυτό είναι κοινωνικό δυναμίτη που χτυπάει κατευθείαν το δημογραφικό και τις νέες οικογένειες. Παράλληλα, το νέο κύμα ακρίβειας στα τρόφιμα (λόγω αγροδιατροφικού κόστους που τονίζει η Kontra) και η εικόνα αποδιοργάνωσης στη ΔΥΠΑ (Εποχή) συμπληρώνουν το παζλ.

Την ίδια ώρα, το κλίμα γίνεται ακόμα πιο βαρύ με την αμετάκλητη απόφαση για το Μάτι, καθώς η Καθημερινή σημειώνει την οριστική ενοχή των κατηγορουμένων για την τραγωδία του 2018 που στοίχισε 104 ζωές.

Προφανώς, το Μάτι, τα Τέμπη, και οι υποκλοπές δεν είναι ίδιες υποθέσεις, ούτε έχουν το ίδιο μέγεθος. Παράγουν όμως ένα κοινό, εξαιρετικά τοξικό αίσθημα στην κοινωνία: ότι το κράτος στην Ελλάδα δεν λογοδοτεί ποτέ ούτε αρκετά γρήγορα, ούτε αρκετά καθαρά. Και αυτή η διάχυτη αίσθηση ατιμωρησίας είναι που σαπίζει την εμπιστοσύνη στους θεσμούς.

6. ΟΠΕΚΕΠΕ, θεσμοί και δικαιοσύνη: Μια υπόκωφη πολιτική νάρκη

Αν ψάχνει κανείς για την πιο επικίνδυνη εσωτερική νάρκη της περιόδου για την κυβέρνηση, δεν χρειάζεται να κοιτάξει μακριά: η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ είναι ακριβώς αυτό.

Η αποκάλυψη της Καθημερινής για την έκθεση Τυχεροπούλο, που μιλάει για 23 «φωτογραφικές» περιπτώσεις παραγωγών και ανοιχτές παρεμβάσεις από 13 βουλευτές της ΝΔ, ανάβει φωτιές. Φυσικά, οι αναγνώσεις διαφέρουν ανάλογα με το στρατόπεδο. Η Political επιχειρεί να υποβαθμίσει το θέμα, προσπαθώντας να το παρουσιάσει ως «αποδόμηση» των επιχειρημάτων της αντιπολίτευσης, ενώ στην αντίπερα όχθη, το Πριν και η Εποχή σηκώνουν το θέμα ψηλά, βλέποντας το προφανές: τα κλασικά συμπτώματα ενός βαθιά ριζωμένου πελατειακού μηχανισμού.

Το πολιτικό ζουμί εδώ είναι απλό: Αν η ιστορία υποβαθμιστεί και μείνει στο επίπεδο του «έκανε ένας βουλευτής ένα τηλέφωνο για έναν ψηφοφόρο του», η ζημιά θα μαζευτεί. Αν όμως η υπόθεση συνδεθεί με τις ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις, τους ελέγχους, τους όρους αιρεσιμότητας και κυρίως αν μπει στο κάδρο η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, τότε μιλάμε για μια θεσμική βόμβα μεγατόνων που θα σκάσει στα χέρια του Μαξίμου.

7. Συγκριτική αποτίμηση εφημερίδων

• Η Καθημερινή κινείται θεσμικά και τεχνοκρατικά: ελληνοτουρκικά, ΟΠΕΚΕΠΕ, ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ, δικαιοσύνη.
• Τα Νέα παίζουν πιο έντονα με πολιτική σημειολογία, Τσίπρα, Τουρκία και διεθνή.
• Τα Παραπολιτικά και η Political στηρίζουν περισσότερο τη λογική κυβερνητικής σταθερότητας, αλλά δεν αγνοούν το σοκ Τσίπρα.
• Η Απογευματινή και ο Ελεύθερος Τύπος προβάλλουν τρίτη θητεία, κοινωνικά πρακτικά θέματα και κυβερνητική διαχείριση.
• Η Δημοκρατία, η Εστία, η Ελεύθερη Ώρα και η Άποψη πιέζουν από δεξιά, με επίκεντρο εθνικά, κατευνασμό, στεγαστικό και εσωκομματικές ρωγμές στη ΝΔ.
• Η Αξία προσθέτει παρασκήνιο εξουσίας και σενάρια φθινοπωρινών εκλογών.
• Η Εφημερίδα των Συντακτών, η Εποχή, το Πριν, ο Δρόμος της Αριστεράς και ο Ριζοσπάστης βλέπουν το σύστημα σε κρίση, αλλά με διαφορετικές αποχρώσεις: από θεσμική αριστερή κριτική μέχρι πλήρη απόρριψη της λογικής «σωτήρων».
• Η Agrenda φέρνει το αγροτικό μέτωπο, που είναι underrated αλλά κρίσιμο.
• Η Θεσσαλονίκη και ο Τύπος Θεσσαλονίκης δείχνουν τη βορειοελλαδίτικη διάσταση: έργα, ΟΑΣΘ, υποδομές, Πανελλαδικές, δεξιές πιέσεις.
• Το National Herald και ο Εθνικός Κήρυξ βλέπουν Κύπρο, Ομογένεια, Εκκλησία, Απόδημο Ελληνισμό και θεσμικές ισορροπίες, όχι την ελληνική μικροκομματική ίντριγκα.
• Star Press, On Time και Espresso έχουν χαμηλότερο πολιτικό βάρος, αλλά πιάνουν το κλίμα κοινωνικής δραματοποίησης.