ΕΛΑΣ με Wi-Fi: ο παλιός διχασμός σε νέα συσκευασία – Κόμμα Τσίπρα 26/05

Ο Αλέξης Τσίπρας επέστρεψε με κόμμα που λέγεται ΕΛΑΣ. Όχι, δεν είναι τρολάρισμα δεξιού καφενείου ούτε τίτλος από σατιρικό δελτίο. Είναι πολιτική επιλογή. «Ελληνική Αριστερή Συμπαράταξη», λέει το πλήρες όνομα. Μόνο που στην Ελλάδα τα αρχικά δεν είναι αθώα. ΕΛΑΣ σημαίνει μνήμη, ΕΑΜ, Αντίσταση, εμφύλιος απόηχος, παλιά πάθη, παλιές σημαίες, παλιοί διαχωρισμοί. Και εδώ βρίσκεται το πρώτο πρόβλημα: όταν θέλεις να εμφανιστείς ως αρχηγός του μέλλοντος, δεν ξεκινάς φορώντας το κράνος του παρελθόντος.

Η ομιλία του είχε νεύρο. Έπιασε την ακρίβεια, τη στέγη, τη διαφθορά, την ανασφάλεια, την αίσθηση ότι η εξουσία έχει γίνει κλειστό κλαμπ με θυρωρό, μπαρ και ιδιωτικό πάρκινγκ. Αυτά δεν είναι φαντασιώσεις. Είναι υπαρκτά κοινωνικά ρήγματα. Όμως ο Τσίπρας δεν τα μετατρέπει σε κυβερνητικό σχέδιο. Τα μετατρέπει σε προσκλητήριο στρατοπέδου. Δεν μιλά απλώς σε πολίτες, καλεί «παράταξη». Δεν προτείνει μόνο πολιτική αλλαγή, στήνει σκηνικό ιστορικής ρεβάνς.

Το ΕΛΑΣ ως όνομα είναι υπερβολικά εύγλωττο. Δεν ενώνει. Υπενθυμίζει ποιοι είναι «οι δικοί μας» και ποιοι «οι άλλοι». Δηλαδή κάνει ακριβώς αυτό που υποτίθεται ότι η χώρα πρέπει να ξεπεράσει: ανακυκλώνει τον διχασμό με νέο γραφιστικό. Η Ελλάδα του 2026 δεν ζητάει άλλο ένα εμβατήριο ταυτότητας. Ζητάει σοβαρότητα, θεσμούς, επενδύσεις, κοινωνική ασφάλεια, παραγωγικό μοντέλο, σχολεία, νοσοκομεία, δικαιοσύνη που δεν χρειάζεται πολιτικό μεσάζοντα. Δεν περιμένει τον νέο Άρη Βελουχιώτη με PowerPoint.

Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι ο πραγματικός στόχος δεν είναι μόνο η Νέα Δημοκρατία. Είναι το ΠΑΣΟΚ. Ο Τσίπρας το βάζει στο ίδιο κάδρο με τη ΝΔ, το παρουσιάζει ως μέρος του «παλιού συστήματος» και επιχειρεί να κληρονομήσει όλη την προοδευτική μνήμη: ΕΑΜ, ΕΔΑ, ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ, όλα σε μια μεγάλη πολιτική αποθήκη, με μοναδικό διαχειριστή τον ίδιο. Ωραίο κόλπο. Λίγο θρασύ. Πολύ αποκαλυπτικό.

Το κενό όμως παραμένει κραυγαλέο: αυτοκριτική μηδέν. Για το 2015, για τις αυταπάτες, για τη διακυβέρνηση, για την απογοήτευση όσων πίστεψαν και μετά έφυγαν σιωπηλά, ούτε καθαρή εξήγηση ούτε λογαριασμός. Θέλει δεύτερη ευκαιρία χωρίς πλήρη απολογισμό της πρώτης.

Άρα, ναι, η επιστροφή Τσίπρα μπορεί να ταράξει το πολιτικό σύστημα. Μπορεί να κόψει οξυγόνο από το ΠΑΣΟΚ και να ενοχλήσει το Μαξίμου. Αλλά με όνομα ΕΛΑΣ και γλώσσα ηθικού εμφυλίου, μοιάζει λιγότερο με νέα αρχή και περισσότερο με αναπαλαίωση παλιού διχασμού. Και η χώρα έχει πολλά προβλήματα. Το να ξαναστήσει το 1940 ως brand του 2026 δεν είναι λύση. Είναι vintage με πολιτικό ρίσκο.

Θεώρηση ομιλίας και διακήρυξης Τσίπρα

Η ομιλία Τσίπρα δεν είναι απλώς ιδρυτική πράξη νέου κόμματος. Είναι απόπειρα πολιτικής επανεγκατάστασης ως αρχηγού όλου του προοδευτικού χώρου. Το βασικό μήνυμα είναι καθαρό: «δεν πάμε μόνο για πολιτική αλλαγή, πάμε για αλλαγή πολιτικής», με φόντο μια κοινωνία που «ασφυκτιά», θεσμούς σε κρίση και οικονομία που παράγει ανισότητες. Αυτό είναι το δυνατό σημείο της ομιλίας: πιάνει πραγματικά κοινωνικά νεύρα, ακρίβεια, στέγη, εργασιακή ανασφάλεια, θεσμική δυσπιστία.

Το κρυφό πολιτικό σχέδιο είναι άλλο: δεν στήνεται απλώς ένα κόμμα, στήνεται ένας υποδοχέας απογοήτευσης. Η λέξη-κλειδί είναι «Προοδευτική Συμπαράταξη». Με αυτόν τον όρο ο Τσίπρας αποφεύγει να εμφανιστεί ως συνέχεια του σημερινού ΣΥΡΙΖΑ, μπαίνει ευθέως στο χωράφι του ΠΑΣΟΚ, μιλά στους ανένταχτους και επιχειρεί να ενώσει Ριζοσπαστική Αριστερά, Σοσιαλδημοκρατία και Πολιτική Οικολογία υπό τη δική του ηγεσία.

Ο κατα φαντασίαν ηγέτης της προοδευτικής παράταξης

Πρώτον, η επίθεση δεν έχει μόνο στόχο τη ΝΔ. Έχει, ίσως ακόμη περισσότερο, στόχο το ΠΑΣΟΚ. Όταν η διακήρυξη βάζει ΝΔ και ΠΑΣΟΚ μαζί στα «δύο παλιά κόμματα της Μεταπολίτευσης» και μιλά για χρέη άνω του ενός δισ. και εξάρτηση από τις τράπεζες, ο Τσίπρας επιχειρεί να απονομιμοποιήσει το ΠΑΣΟΚ ως εναλλακτική λύση. Αυτό είναι στρατηγική κατάληψης της δεύτερης θέσης. Δεν θέλει απλώς να χτυπήσει τον Μητσοτάκη. Θέλει πρώτα να τελειώσει πολιτικά τον Ανδρουλάκη.

Δεύτερον, η ομιλία χρησιμοποιεί ιστορική ιδιοκτησία. ΕΑΜ, ΕΔΑ, ΠΑΣΟΚ, πρώτα χρόνια Αλλαγής, ΣΥΡΙΖΑ, Πρώτη Φορά Αριστερά: όλα παρουσιάζονται ως ενιαία κληρονομιά που οδηγεί στο νέο εγχείρημα. Αυτό είναι έξυπνο, αλλά και επιθετικό. Στην ουσία λέει: «εγώ είμαι ο φυσικός κληρονόμος όλης της δημοκρατικής-προοδευτικής παράταξης».

Τρίτον, η «Ηθική Επανάσταση» και η «Νέα Μεταπολίτευση» είναι έννοιες υψηλής φόρτισης, αλλά και επικίνδυνες. Συσπειρώνουν θυμό, όμως δημιουργούν προσδοκία ριζικής ρήξης. Αν μετά δεν υπάρξει συγκεκριμένο σχέδιο θεσμικών αλλαγών, θα μείνουν μεγάλα λόγια. Η ομιλία υπόσχεται σοκ εντιμότητας, δημοκρατίας και αλλαγής παραγωγικού μοντέλου, αλλά δεν δείχνει ακόμη το εργαλείο.

Τα μεγάλα κενά

Το μεγαλύτερο κενό είναι η απουσία αυτοκριτικής για το 2015-2019. Ο Τσίπρας μιλά για χρεοκοπία, παλιό σύστημα, διαφθορά, funds, Τέμπη, υποκλοπές, ΟΠΕΚΕΠΕ. Δεν απαντά όμως στο κρίσιμο ερώτημα: γιατί να τον εμπιστευτεί ξανά ένας πολίτης που τον πίστεψε, απογοητεύτηκε και έφυγε; Χωρίς καθαρό λογαριασμό με τη δική του διακυβέρνηση, η «νέα αρχή» κουβαλά παλιά σκιά.

Δεύτερο κενό: οι επτά δεσμεύσεις είναι πολιτικά πλήρεις αλλά κυβερνητικά ασαφείς. Αξιοπρεπής ζωή, δημοκρατία χωρίς ασυλίες, δίκαιη ανάπτυξη, κοινωνικό κράτος, ανθεκτικότητα, ψηφιακή κυριαρχία, ισχυρή Ελλάδα με γέφυρες ειρήνης. Ωραίο πλαίσιο. Όμως λείπουν κοστολόγηση, ιεράρχηση, χρονοδιάγραμμα, πρώτα μέτρα, δημοσιονομικά ισοδύναμα. Είναι περισσότερο αξιακή πλατφόρμα παρά κυβερνητικό πρόγραμμα.

Τρίτο κενό: η «κοινωνική πλειοψηφία» περιγράφεται συναισθηματικά, όχι κοινωνιολογικά. Άλλο συμφέρον έχει ο μισθωτός, άλλο ο μικρομεσαίος, άλλο ο αγρότης, άλλο ο νέος επιστήμονας, άλλο ο ενοικιαστής, άλλο ο ιδιοκτήτης. Η ομιλία τους βάζει όλους κάτω από την ίδια ομπρέλα αγανάκτησης. Αυτό δουλεύει επικοινωνιακά. Δεν αρκεί πολιτικά.

Οι αστοχίες

Η πρώτη αστοχία είναι η υπερβολική ηθικολογία. Όταν όλα γίνονται «κάστα», «ολιγαρχία», «λεηλασία», «διαφθορά», «λάφυρο», ανεβαίνει η θερμοκρασία, αλλά πέφτει η αξιοπιστία στο μετριοπαθές κοινό. Για να πάρεις το κέντρο, δεν αρκεί να καταγγέλλεις. Πρέπει να δείχνεις ότι μπορείς να κυβερνήσεις ψύχραιμα.

Η δεύτερη είναι η υπερφόρτωση θεμάτων: Ουκρανία, Γάζα, Ιράν, Ισραήλ, κλιματική κρίση, AI, εργασία, ακρίβεια, στέγη, Τέμπη, ΟΠΕΚΕΠΕ, τράπεζες, funds, μετανάστευση, ΛΟΑΤΚΙ+, Κύπρος. Όλα σωστά ως πεδία, αλλά όλα μαζί παράγουν μανιφέστο, όχι καθαρό πολιτικό σχέδιο.

Η τρίτη αστοχία είναι η εξωτερική πολιτική. Η αναφορά σε πολυδιάστατη πολιτική, διεθνές δίκαιο και Κυπριακό έχει βάση. Όμως η φρασεολογία περί «δεδομένου συμμάχου» και «προστατών» μπορεί να ακουστεί ως παλιά αντιδυτική ηχώ. Σε περιβάλλον Τουρκίας, Ουκρανίας, ΝΑΤΟ και Μέσης Ανατολής, αυτό θέλει χειρουργική ακρίβεια. Αλλιώς θα δώσει στη ΝΔ εύκολο πεδίο να τον εμφανίσει ως ασταθή στα εθνικά.

Η πολιτική ουσία

Το timing δεν είναι τυχαίο. Η δημοσκόπηση της Interview εμφανίζει το υπό διαμόρφωση κόμμα Τσίπρα οριακά δεύτερο μπροστά από το ΠΑΣΟΚ, με τη ΝΔ να κρατά καθαρή πρωτιά. Άρα η ομιλία δεν μιλά σε κενό. Πατά πάνω σε ρευστό αντιπολιτευτικό σκηνικό και στην κατάρρευση του παλιού ΣΥΡΙΖΑ ως αυτόνομου φορέα.

Η διακήρυξη είναι δυνατή ως πολιτική εκκίνηση, επικίνδυνη για το ΠΑΣΟΚ, ενοχλητική για τη ΝΔ και χρήσιμη ως όχημα συσπείρωσης απογοητευμένων προοδευτικών ψηφοφόρων. Αλλά ακόμη δεν είναι πειστική ως κυβερνητικό συμβόλαιο. Για να γίνει πραγματική απειλή εξουσίας, χρειάζεται τρία πράγματα γρήγορα: αυτοκριτική, κοστολογημένο πρόγραμμα και πρόσωπα με κυβερνητική επάρκεια.