Αναδιανομή θυμού, όχι ακόμη αναδιανομή εξουσίας – Δημοσκόπηση RealPolls 27/05

Το πολιτικό σύστημα έχει γίνει πλέον τόσο βαρετό, τόσο κουρασμένο και τόσο αυτοαναφορικό, ώστε οποιοσδήποτε εμφανίζεται με σημαία, τραύμα, ανάμνηση ή τηλεοπτική αναγνωρισιμότητα μπορεί να καταγράψει ποσοστό πριν καν εξηγήσει τι θα κάνει με τη χώρα. Έτσι η νέα δημοσκόπηση δεν έδειξε ότι η Ελλάδα ανακάλυψε ξαφνικά νέες πολιτικές ηπείρους. Έδειξε κάτι πιο πεζό και πιο ανησυχητικό, ένα πολιτικό τέλμα που εξυπηρετεί μόνο την κυβέρνηση.

Η Νέα Δημοκρατία βλέπει τα νούμερα και ανασαίνει. Όχι επειδή την ερωτεύτηκε ξανά η κοινωνία. Αυτά τα έχουμε αφήσει για τα δελτία Τύπου και τις εσωτερικές παρουσιάσεις με ωραία γραφήματα. Ανασαίνει επειδή απέναντί της δεν σχηματίζεται εναλλακτική διακυβέρνηση, αλλά πολιτικό παζάρι Κυριακής: λίγο Τσίπρας από το παρελθόν, λίγο Καρυστιανού από την οργή, λίγο ΠΑΣΟΚ από συνήθεια, λίγο αντισυστημική σκόνη για το άρωμα. Ο Μητσοτάκης δεν κερδίζει επειδή εμπνέει, κερδίζει επειδή οι άλλοι μοιάζουν έτοιμοι να τσακωθούν για την καρέκλα πριν μπουν καν στο δωμάτιο.

Ο Τσίπρας επιστρέφει ως πολιτικό φάντασμα με επαγγελματικό ένστικτο. Ξέρει το κοινό, ξέρει τις λέξεις, ξέρει πότε να εμφανίζεται ως θύμα της ιστορίας και πότε ως λυτρωτής της. Το πρόβλημα είναι ότι η χώρα τον έχει ξαναδεί στην οθόνη. Και όταν ο θεατής ξέρει το τέλος της σειράς, χρειάζεται πολύ δυνατό σενάριο για να καθίσει δεύτερη φορά στον καναπέ. Το ποσοστό του είναι πραγματικό ως ένδειξη κενού. Δεν είναι ακόμη πραγματικό ως εντολή εξουσίας.

Η Καρυστιανού είναι διαφορετική περίπτωση. Δεν πατάει στην πολιτική μνήμη, αλλά στο ηθικό τραύμα. Εκεί βρίσκεται η δύναμή της και εκεί ο κίνδυνος. Μπορεί να συμπυκνώσει αγανάκτηση, δυσπιστία, αίσθημα αδικίας. Αλλά άλλο πράγμα η κραυγή που διαπερνά το σύστημα και άλλο πράγμα το πρόγραμμα που κυβερνά κράτος. Η οργή ανοίγει πόρτες. Δεν γράφει προϋπολογισμό, δεν στελεχώνει υπουργεία, δεν διαπραγματεύεται στην Ευρώπη.

Και το ΠΑΣΟΚ; Το ΠΑΣΟΚ μοιάζει με άνθρωπο που περιμένει στη στάση το λεωφορείο της Ιστορίας, ενώ η Ιστορία έχει αλλάξει δρομολόγιο. Ήθελε να γίνει φυσικός διάδοχος της φθοράς της ΝΔ, αλλά ανακάλυψε ότι η κοινωνία δεν ψάχνει απαραίτητα «σοβαρή αντιπολίτευση». Ψάχνει ένταση, νόημα, εκδίκηση, ταυτότητα. Κακά νέα για ένα κόμμα που συχνά μιλά σαν πρακτικό συνεδρίασης.

Το συμπέρασμα είναι απλό και άβολο: δεν έχουμε αναδιανομή εξουσίας. Έχουμε αναδιανομή θυμού. Η ΝΔ παραμένει πρώτη επειδή οι άλλοι δεν έχουν ακόμη γίνει πρόταση. Ο Τσίπρας έχει μηχανή αλλά κουβαλά παρελθόν. Η Καρυστιανού έχει συναίσθημα αλλά όχι δομή. Το ΠΑΣΟΚ έχει δομή αλλά όχι ηλεκτρισμό.

Και κάπως έτσι, η χώρα μπαίνει σε νέα φάση: όχι με πολιτική αναγέννηση, αλλά με casting αντιπάλων. Το ερώτημα δεν είναι ποιος θα φωνάξει δυνατότερα. Είναι ποιος, όταν σβήσουν τα φώτα του θυμού, θα έχει ακόμη κάτι σοβαρό να πει.

Αξιολόγηση νέας δημοσκόπησης RealPolls

Η δημοσκόπηση δεν δείχνει «άνοδο Τσίπρα» ή «πτώση ΠΑΣΟΚ». Δείχνει κάτι πιο βαρύ: η αντιπολίτευση αποδομείται ως οργανωμένο σύστημα και ξαναχτίζεται ως θυμός, νοσταλγία και διαμαρτυρία. Η έρευνα της RealPolls για το Protagon έγινε 23–25 Μαΐου σε πανελλαδικό δείγμα 1.667 ατόμων και καταγράφει μεγάλες μετακινήσεις μετά την εμφάνιση των δύο νέων σχηματισμών Τσίπρα και Καρυστιανού.

1. Η ΝΔ δεν κερδίζει ενθουσιασμό. Κερδίζει από τον φόβο της Βαβέλ

Στην πρόθεση ψήφου η ΝΔ ανεβαίνει στο 27,5% από 24,6% τον Απρίλιο, κυρίως επειδή μειώνονται οι αναποφάσιστοι από 18% σε 9% και επειδή η εμφάνιση νέων κομμάτων ενεργοποιεί ξανά τη «σκληρή» βάση της. Αυτό είναι κρίσιμο: δεν έχουμε επιστροφή εμπιστοσύνης στην κυβέρνηση, έχουμε επιστροφή στην επιλογή σταθερότητας μπροστά στο ενδεχόμενο πολιτικού χάους.

Άρα η ΝΔ δεν πρέπει να πανηγυρίζει. Το 29,1% στην πρόβλεψη εκλογικού αποτελέσματος είναι μεν πάνω από το 28,31% των ευρωεκλογών, αλλά κάτω από τη μέτρηση του Απριλίου, που την έδινε στο 30,6%. Οι τετράστηλοι τίτλοι «τρεις μονάδες πάνω» θέλουν προσοχή: αφορά κυρίως την πρόθεση ψήφου σε σχέση με τον Απρίλιο, όχι μια καθαρή δυναμική κυριαρχίας στην εκτίμηση αποτελέσματος.

2. Ο Τσίπρας παίρνει χώρο, αλλά δεν παίρνει ακόμη εξουσία

Το κόμμα Τσίπρα εμφανίζεται δεύτερο με 14,1% στην πρόθεση ψήφου και 16,1% στην πρόβλεψη αποτελέσματος. Αυτό είναι πολιτικά εντυπωσιακό, γιατί ουσιαστικά επανασυγκροτεί γύρω του μεγάλο μέρος της αποσυντεθειμένης αριστεροκεντροαριστερής δεξαμενής. Ο ΣΥΡΙΖΑ πέφτει στο 1,2% στην πρόθεση ψήφου και το ΜέΡΑ25 στο 1,5%, άρα η επιστροφή Τσίπρα λειτουργεί σαν πολιτική ηλεκτρική σκούπα στον χώρο της παλιάς ριζοσπαστικής αντιπολίτευσης.

Όμως εδώ είναι το ζουμί: η κοινωνία δεν του δίνει ακόμη ρόλο πρωθυπουργήσιμου. Μόνο 38,9% θεωρεί ότι μπορεί να σταθεί ως αντίπαλο δέος στη ΝΔ, ενώ 81,9% δεν πιστεύει ότι μπορεί να βγει πρώτο κόμμα. Δηλαδή ο Τσίπρας αναγνωρίζεται ως ισχυρός παίκτης αντιπολίτευσης, όχι ως πειστική εναλλακτική εξουσίας.

3. Η Καρυστιανού είναι ισχυρό σύμβολο, όχι ακόμη πολιτικός φορέας

Το κόμμα Καρυστιανού εμφανίζεται στο 11,4% στην πρόθεση ψήφου και στο 13,1% στην πρόβλεψη αποτελέσματος. Το πραγματικά ενδιαφέρον δεν είναι το ποσοστό, αλλά η ποιότητα του ποσοστού. Το 58,8% θεωρεί ότι εκφράζει την αγανάκτηση απέναντι στο πολιτικό σύστημα και το 61,6% πιστεύει ότι θα προσελκύσει κυρίως αποχή και αναποφάσιστους.

Αυτό σημαίνει ότι η Καρυστιανού δεν «κλέβει» απλώς ψήφους από κόμματα. Ενεργοποιεί μια δεξαμενή πολιτικής οργής που μέχρι τώρα ήταν σιωπηλή ή αποσυρμένη. Αλλά έχει τεράστιο πρόβλημα θεσμικής αξιοπιστίας: μόλις 17,8% πιστεύει ότι διαθέτει πολιτική συγκρότηση για αξιόπιστο κόμμα εξουσίας, ενώ 65,5% θεωρεί ότι το φαινόμενο θα εξαντληθεί γρήγορα. Άρα έχουμε ηθικό κεφάλαιο χωρίς ακόμη κυβερνητική αρχιτεκτονική.

4. Το ΠΑΣΟΚ είναι ο μεγάλος ηττημένος και αυτό δεν είναι συγκυριακό

Το ΠΑΣΟΚ πέφτει στο 8,6% στην πρόθεση ψήφου και στο 9,4% στην πρόβλεψη αποτελέσματος. Πολιτικά αυτό είναι χαστούκι. Το κόμμα που ήθελε να εμφανιστεί ως «φυσική εναλλακτική διακυβέρνησης» βρίσκεται τέταρτο, πίσω από δύο νέα μορφώματα που δεν έχουν ακόμη δοκιμαστεί οργανωτικά.

Το πιο επικίνδυνο εύρημα για τον Ανδρουλάκη είναι ότι 60,6% θεωρεί πως το ΠΑΣΟΚ θα χάσει σημαντικό μέρος των ψηφοφόρων του προς τον Τσίπρα, ενώ μόνο 38,2% πιστεύει ότι θα διατηρήσει την ηγεμονία στον κεντροαριστερό χώρο. Με απλά λόγια: το ΠΑΣΟΚ δεν χάνει μόνο ποσοστά. Χάνει την ιδιοκτησία του αφηγήματος.

5. Η δεύτερη κάλπη δείχνει ποιος φοβίζει πραγματικά τη ΝΔ

Τα σενάρια δεύτερων εκλογών είναι αποκαλυπτικά. Αν η δεύτερη αναμέτρηση είναι ΝΔ–ΠΑΣΟΚ, η ΝΔ προηγείται με 33,5% έναντι 27,3%, με διαφορά 6,21 μονάδων. Αν είναι ΝΔ–Τσίπρας, η ΝΔ πάει στο 37,0% και ο Τσίπρας στο 31,9%, με διαφορά 5,09 μονάδων. Αν είναι ΝΔ–Καρυστιανού, η διαφορά πέφτει στις 3,41 μονάδες: ΝΔ 34,0%, Καρυστιανού 30,6%.

Αυτό λέει κάτι πολύ καθαρό: ο Τσίπρας συσπειρώνει την αντιπολίτευση, αλλά συσπειρώνει και τη ΝΔ εναντίον του. Η Καρυστιανού δεν συσπειρώνει κομματικά, αλλά μπορεί να γίνει πανεθνικό δοχείο αντισυστημικής ψήφου. Για το Μαξίμου, ο Τσίπρας είναι διαχειρίσιμος αντίπαλος πόλωσης. Η Καρυστιανού είναι πιο απρόβλεπτη, επειδή δεν παίζει ακόμη με τους κανόνες του κομματικού συστήματος.

Το δια ταύτα

Η δημοσκόπηση δείχνει αναδιανομή θυμού, όχι ακόμη αναδιανομή εξουσίας. Η ΝΔ παραμένει πρώτη, αλλά όχι αλώβητη. Ο Τσίπρας επιστρέφει ως οργανωτής της αντιπολίτευσης, όχι ακόμη ως διεκδικητής πρωθυπουργίας. Η Καρυστιανού έχει τεράστια συμβολική δύναμη, αλλά αδύναμη πολιτική μηχανή. Το ΠΑΣΟΚ πληρώνει την αδυναμία του να πείσει ότι είναι κάτι περισσότερο από θεσμικά ευπρεπής αναμονή.

Τα πρώτα ποσοστά Τσίπρα και Καρυστιανού δύσκολα θα μείνουν αλώβητα όταν αρχίσει η καθημερινή πολιτική φθορά, οι υποψήφιοι, οι θέσεις, τα λάθη και οι εσωτερικές αντιφάσεις. Όμως το πλήγμα στο ΠΑΣΟΚ μπορεί να αποδειχθεί πιο μόνιμο. Και αυτό είναι το πραγματικό νέο: η κυβέρνηση δεν έχει ακόμη χάσει την πρωτιά, αλλά η αντιπολίτευση έχει χάσει την παλιά της γεωγραφία.