Τέμπη: Η λεπτή γραμμή ανάμεσα στη δικαιοσύνη και τα λαϊκά δικαστήρια – Άποψη 24/03

Η δίκη των Τεμπών δεν είναι “λαϊκό δικαστήριο” με την ιστορική έννοια, αλλά γύρω της έχει στηθεί ήδη ένα πολιτικό και επικοινωνιακό περιβάλλον προδίκης, όπου διαφορετικά κέντρα ισχύος προσπαθούν να ορίσουν από τώρα ποιος είναι ο ένοχος, ποιος ο ηθικός δικαιούχος της οργής και ποιος θα πληρώσει το πολιτικό κόστος. Αυτό είναι το επικίνδυνο σημείο.

Η δίκη ξεκίνησε στη Λάρισα στις 23 Μαρτίου 2026, με 36 κατηγορουμένους και εκατοντάδες μάρτυρες, αλλά η πρώτη ημέρα σημαδεύτηκε από συνωστισμό, τεχνικά προβλήματα και διακοπή για την 1η Απριλίου. Έτσι, πριν καν μπει η ουσία, το σκηνικό μετατράπηκε σε εικόνα κρατικής ανεπάρκειας και άρα σε πολιτικό υλικό υψηλής τάσης.

Ο πυρήνας νομιμοποίησης: οι συγγενείς

Οι συγγενείς των θυμάτων είναι το μόνο στρατόπεδο που έχει ηθικό και υπαρξιακό δικαίωμα να μιλά χωρίς αστερίσκους. Το αίτημά τους είναι δικαιοσύνη, αλήθεια και θεσμική λογοδοσία. Όποιος επιχειρεί να τους βάλει όλους στο ίδιο σακί με κομματικές σκοπιμότητες, λέει μισή αλήθεια. Από την άλλη, είναι επίσης φανερό ότι η ηθική τους ισχύς λειτουργεί ως πολλαπλασιαστής πίεσης για όλο το πολιτικό σύστημα, και γι’ αυτό πολλοί τρίτοι προσπαθούν να μιλήσουν “εκ μέρους” τους.

Η κυβερνητική γραμμή

Η κυβέρνηση προσπαθεί να κρατήσει τρία πράγματα μαζί: πρώτον, να αποσυνδέσει τη δίκη από μια συνολική καταδίκη του καθεστώτος διακυβέρνησής της, δεύτερον, να επιμείνει ότι η διαδικασία είναι θεσμική και όχι πολιτικό θέατρο, τρίτον, να εμφανίσει μέρος της έντασης ως προϊόν πολιτικής εκμετάλλευσης. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος μίλησε ακόμη και για όσους «προσπαθούν να πυρπολήσουν τη διαδικασία», ενώ η κυβερνητική πλευρά επέμεινε ότι η αίθουσα είναι η μεγαλύτερη διαθέσιμη.

Αυτό τι δείχνει; Ότι το Μαξίμου δεν δίνει μάχη μόνο για τη δίκη. Δίνει μάχη για να αποτρέψει τη μετατροπή των Τεμπών σε μηχανισμό συνολικής απονομιμοποίησης της εξουσίας. Στόχος του είναι κυρίως ο μετριοπαθής κεντρώος και κεντροδεξιός ψηφοφόρος που μπορεί να νιώθει οργή, αλλά δεν θέλει ταυτόχρονα θεσμική αποσταθεροποίηση. Αυτή είναι η πραγματική δεξαμενή που φοβάται να χάσει.

Η θεσμική αντιπολίτευση: ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ

Το ΠΑΣΟΚ και ο ΣΥΡΙΖΑ πατούν στο ίδιο έδαφος, αλλά όχι με τον ίδιο τρόπο. Και οι δύο παρουσιάζουν τη δίκη ως κορυφαία στιγμή για τη δικαιοσύνη και τη δημοκρατία, και αποδίδουν στην κυβέρνηση ευθύνη για το φιάσκο της πρώτης ημέρας. Το ΠΑΣΟΚ επενδύει περισσότερο στη θεσμική ανεπάρκεια και την κρατική ντροπή. Ο ΣΥΡΙΖΑ πιο ανοιχτά στη γλώσσα του “εγκλήματος”, της πολιτικής απαξίωσης υποδομών και του κυβερνητικού κυνισμού.

Τι επιδιώκουν; Να μετατρέψουν τα Τέμπη από τραγωδία σε διαρκές αποδεικτικό στοιχείο κυβερνητικής αποτυχίας. Όχι απλώς “κάνατε λάθη”, αλλά “είστε το σύστημα που παράγει τέτοια λάθη και μετά δεν μπορεί ούτε να δικάσει την υπόθεση πολιτισμένα”. Αυτό είναι βαρύτερο πολιτικά.

4. Η Πλεύση Ελευθερίας και η γραμμή της μετωπικής ρήξης

Η Ζωή Κωνσταντοπούλου κινείται αλλού. Δεν παίζει το παιχνίδι της θεσμικής φθοράς, παίζει το παιχνίδι της ηθικής πολιορκίας. Η ρητορική της ανεβάζει την ένταση στο κόκκινο, μετατρέποντας το procedural χάος της αίθουσας σε απόδειξη ενός συνολικά “έμφοβου”, “αξιοθρήνητου” ή στημένου μηχανισμού.

Εδώ ακριβώς εμφανίζεται η πιο καθαρή ομοιότητα με τη λογική του σύγχρονου “λαϊκού δικαστηρίου”: όχι επειδή δεν υπάρχει κανονικό δικαστήριο, αλλά επειδή καλλιεργείται η ιδέα ότι η ηθική ετυμηγορία έχει ήδη βγει και η επίσημη διαδικασία έρχεται απλώς να επιβεβαιώσει ή να συγκαλύψει. Αυτό είναι εξαιρετικά ισχυρό ως πολιτική μέθοδος, γιατί μιλά στο θυμικό, όχι στη δικονομία.

5. Τα media ως πολλαπλασιαστές αφηγήματος

Το μιντιακό πεδίο είναι ήδη κομμένο στα δύο. Ένα μπλοκ μέσων αναδεικνύει το“φιάσκο”, την “ντροπή”, την“παρωδία”, την πολιτική ευθύνη και τη συναισθηματική έκρηξη των συγγενών. Άλλο μπλοκ δίνει βάρος στη θεσμική ανάγκη να προχωρήσει η δίκη, στη λογιστική της υπόθεσης, στη μεγαλύτερη διαθέσιμη αίθουσα και στον κίνδυνο κομματικής εκτροπής.

Δεν χρειάζεται καν κεντρικός σκηνοθέτης για να λειτουργήσει αυτό. Ο αλγόριθμος και η πόλωση κάνουν τη βρώμικη δουλειά. Η φράση “φιάσκο”, το πλάνο του συνωστισμού, το ξέσπασμα συγγενών, η οργισμένη πολιτική δήλωση: όλα αυτά έχουν πολύ μεγαλύτερη μεταδοτικότητα από το ψυχρό νομικό υλικό. Εδώ μπαίνει η προπαγανδιστική τεχνική: συμβολική υπερφόρτιση ενός πραγματικού γεγονότος.

6. Ποιον θέλουν να επηρεάσουν

Το κρίσιμο κοινό δεν είναι ο ήδη φανατισμένος. Είναι τρία πιο ρευστά ακροατήρια.

• Το πρώτο είναι ο μεσαίος απογοητευμένος πολίτης, που δεν είναι επαναστάτης αλλά πιστεύει ότι “κάτι σάπιο υπάρχει”.
• Το δεύτερο είναι ο κεντροδεξιός ψηφοφόρος ευθύνης, που μπορεί να αντέχει την κυβέρνηση σε πολλά, αλλά όχι την αίσθηση συγκάλυψης ή διοικητικής αναλγησίας.
• Το τρίτο είναι η ίδια η Δικαιοσύνη ως θεσμός, υπό την έννοια ότι όλοι προσπαθούν να την πιέσουν συμβολικά: άλλοι να δείξει ότι είναι ανεξάρτητη, άλλοι να την προειδοποιήσουν ότι θα κριθεί ως συνένοχη αν δεν ανταποκριθεί στις προσδοκίες.

Το δια ταύτα

Αυτό που παίζεται δεν είναι απλώς “μια δίκη με πολιτικό ενδιαφέρον”. Παίζεται αν τα Τέμπη θα μείνουν τραγωδία που ζητά δικαιοσύνη ή θα παγιωθούν ως ιδρυτικός μύθος μιας νέας αντισυστημικής εποχής. Στη δεύτερη εκδοχή, δεν αλλάζει απλώς η κυβέρνηση, αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο η κοινωνία αντιλαμβάνεται τη σχέση της με το κράτος.

Και εδώ η ιστορική παρομοίωση με τα λαϊκά δικαστήρια θέλει πειθαρχία: όχι, δεν έχουμε 1793 ούτε Στάλιν. Αλλά έχουμε κάτι σύγχρονο και εξίσου διαβρωτικό: μια δημόσια σφαίρα που απειλεί να προηγηθεί της Δικαιοσύνης και να της επιβάλει προκατασκευασμένο νόημα. Αυτό είναι το αληθινό ρήγμα.