Επαυξημένη Πολιτεία: Το τέλος της πολιτικής και η άνοδος του αλγοριθμικού Λεβιάθαν – 25/03

Υπάρχει μια επικίνδυνη πλάνη στον δημόσιο διάλογο: ότι η «επαυξημένη πολιτεία» είναι μια μελλοντική υπόσχεση, ένας τεχνολογικός εκσυγχρονισμός που αναμένεται. Λάθος. Δεν είναι υπόσχεση, είναι ήδη η πραγματικότητα της εξουσίας, η οποία απλώς δεν έχει ακόμη κατονομαστεί πολιτικά. Κοροϊδεύουμε τα xls του Μαξίμου, αγνοώντας τα αποτελέσματα τους όταν τα εξετάζουμε υπό το πρίσμα της παραδοσιακής πολιτικής μέθης του παρελθόντος στο οποίο δυστυχώς είναι βυθισμένο το μεγαλύτερο κομμάτι του πολιτικού μας συστήματος, ιδαίτερα της αντιπολίτευσης.

Από τη Νομοθεσία στην Αλγοριθμική Κατεύθυνση

Το κράτος που γνωρίζαμε βασιζόταν σε τρεις πυλώνες: θεσμούς, ιεραρχία και λογοδοσία. Σήμερα, αυτό το μοντέλο επικαλύπτεται από ένα νέο στρώμα (layer): δεδομένα, αλγοριθμικές προβλέψεις και δίκτυα επιρροής. Η εξουσία πλέον δεν ασκείται μόνο με διατάγματα, αλλά με:

• Πρόβλεψη: Προλαμβάνοντας συμπεριφορές πριν εκδηλωθούν.
• Κατεύθυνση (Nudging): Διαμορφώνοντας το περιβάλλον επιλογών του πολίτη.
• Αντίληψη: Ελέγχοντας το αφήγημα της πραγματικότητας μέσω της πληροφορίας.

Η Μετάλλαξη του Κράτους

Στην επαυξημένη πολιτεία, το κράτος παύει να επιβάλλει και μαθαίνει να «σπρώχνει». Οι πολιτικές ενσωματώνονται στην ψηφιακή αρχιτεκτονική. Η δημόσια διοίκηση μετατρέπεται από εκτελεστικό όργανο νόμων σε διαχειριστή ροών πληροφορίας.

Το κρίσιμο σημείο είναι η αορατότητα. Στο παλιό μοντέλο, η εξουσία ήταν ορατή και άρα ελέγξιμη. Στο νέο, διαχέεται σε τεχνολογικούς παρόχους, πλατφόρμες και οικοσυστήματα δεδομένων. Αυτή η διάχυση δεν φέρνει απαραίτητα περισσότερη δημοκρατία, φέρνει μια πιο σύνθετη και δυσεξήγητη μορφή ισχύος.

Το Ελληνικό Παράδοξο: Ταχύτητα χωρίς Αντίβαρα

Στην Ελλάδα, η μετάβαση αυτή τρέχει ταχύτερα από την κατανόησή μας. Ενώ το ψηφιακό κράτος επιταχύνει την εξυπηρέτηση, το θεσμικό αντίβαρο παραμένει στάσιμο.

• Ποιος ελέγχει τα δεδομένα;
• Ποιος ορίζει τα πρότυπα (standards) των αλγορίθμων;
• Ποιος λογοδοτεί για μια αυτοματοποιημένη απόφαση;

Όπου υπάρχει κενό ελέγχου, η πολιτική παύει να είναι διαχείριση της πραγματικότητας και γίνεται διαχείριση της εντύπωσης.

Το διακύβευμα: Όποιος ελέγχει τα δεδομένα, ελέγχει την πρόβλεψη. Όποιος ελέγχει την πρόβλεψη, διαμορφώνει το πεδίο μέσα στο οποίο οι υπόλοιποι νομίζουμε ότι κινούμαστε ελεύθερα.

Το δια ταύτα: Επιστροφή της Πολιτικής;

Η επαυξημένη πολιτεία δεν είναι ούτε ουτοπία ούτε δυστοπία. Είναι ένα πεδίο σύγκρουσης μεταξύ δημοκρατίας και αλγοριθμικής τεχνοκρατίας. Το επόμενο στάδιο δεν θα κριθεί στην τεχνολογική ισχύ, (IT Doesn’t Matter by Nicholas G. Carr) αλλά στη νομιμοποίηση:

1. Ποιος αποφασίζει τι είναι «ορθολογικό»;
2. Ποιος προκρίνει ποια δεδομένα είναι «κρίσιμα»;
3. Ποιος ελέγχει το πλαίσιο των αποφάσεων;

Η πολιτική οφείλει να επιστρέψει, όχι για να αναχαιτίσει την τεχνολογία, αλλά για να την υποτάξει σε ένα πλαίσιο λογοδοσίας. Διαφορετικά, το κράτος δεν θα εκσυγχρονιστεί, θα μεταλλαχθεί σε έναν μηχανισμό όπου το ερώτημα δεν θα είναι αν «λειτουργεί», αλλά ποιος κρατάει πραγματικά το χειριστήριο.