Καθαρή επικράτηση στη Βουλή αλλά όχι συγχώρεση – Επισκόπηση Τύπου 23/04

Η κυβέρνηση πήρε χθες αυτό που ήθελε στη Βουλή: μια μεγάλη, καθαρή, αριθμητικά βολική εικόνα. Με 286 ψήφους υπέρ σε 288 παρόντες, η άρση ασυλίας των 13 βουλευτών της Νέας Δημοκρατίας για την υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ πέρασε χωρίς το παραμικρό κοινοβουλευτικό ατύχημα. Η εικόνα, τυπικά, ήταν αυτή που ζητούσε το Μαξίμου: θεσμική συμμόρφωση, κομματική πειθαρχία, χαμηλοί τόνοι στην κάλπη της Ολομέλειας. Μόνο που στην πολιτική, η αριθμητική συχνά κρύβει το ψυχολογικό έλλειμμα. Και εδώ το έλλειμμα είναι μεγάλο.

Διότι η χθεσινή ψηφοφορία δεν εξέπεμψε κάθαρση. Εξέπεμψε ανάγκη διαχείρισης ζημιάς. Δεν ήταν μια αυτοπεποίθηση εξουσίας που επιβάλλει τον κανόνα, ήταν μια εξουσία που κατάλαβε ότι δεν μπορούσε πια να σταθεί απέναντι στο αυτονόητο. Όταν μια δικογραφία της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας φτάνει στη Βουλή και αφορά 13 βουλευτές του κυβερνώντος κόμματος, το «ναι» στην άρση ασυλίας δεν είναι πράξη γενναιοδωρίας. Είναι πράξη πολιτικής αυτοσυντήρησης. Κανείς δεν ήθελε να φορτωθεί το ανάθεμα μιας επιθετικής άρνησης, ιδιαίτερα σε μια περίοδο που η λέξη «συγκάλυψη» κυκλοφορεί στην κοινωνία πιο εύκολα απ’ ό,τι κυκλοφορούν οι κυβερνητικές εξηγήσεις.

Και ακριβώς γι’ αυτό ήρθε σχεδόν ταυτόχρονα το πακέτο των 500 εκατομμυρίων. Έκτακτη ενίσχυση για οικογένειες με παιδιά, αύξηση της ετήσιας παροχής στους συνταξιούχους από 250 σε 300 ευρώ, διεύρυνση των ορίων για την επιστροφή ενοικίου, ρυθμίσεις για χρέη, παράταση επιδότησης για ντίζελ και λιπάσματα. Στο χαρτί, είναι μέτρα με κοινωνικό αποτύπωμα. Στην πολιτική τους χρήση, όμως, είναι κάτι ακόμα: μια απόπειρα να αλλάξει επειγόντως το φως στη σκηνή. Να φύγει ο δημόσιος διάλογος από τον ΟΠΕΚΕΠΕ, την Κοβέσι και την αίσθηση σήψης, και να περάσει σε μια πιο ασφαλή περιοχή, όπου η κυβέρνηση μπορεί να μιλήσει τη γλώσσα της παροχής, της λογιστικής ανακούφισης και της «επιστροφής στην κοινωνία».

Αυτό όμως δεν είναι στρατηγική επανεκκίνησης. Είναι πολιτικός πυροσβεστήρας. Χρήσιμος για να μη λαμπαδιάσει το δωμάτιο, αλλά ανεπαρκής για να ξαναχτιστεί η εμπιστοσύνη. Γιατί το πρόβλημα της κυβέρνησης δεν είναι πια μόνο οικονομικό ή επικοινωνιακό. Είναι ηθικό και υπαρξιακό. Ένα κόμμα που ήρθε με σημαία τον εκσυγχρονισμό, την αποτελεσματικότητα και την απομάκρυνση από τα παλιά πελατειακά ήθη, βρίσκεται σήμερα να απολογείται για μια υπόθεση που μυρίζει ακριβώς Ελλάδα του χθες: διαμεσολαβήσεις, δικτυώσεις, κρατικός μηχανισμός με πολιτική οσμή, βουλευτές που τρέχουν να εξηγήσουν ότι δεν εννοούσαν αυτό που δείχνει το χαρτί.

Το ακόμα δυσκολότερο για τον Κυριάκο Μητσοτάκη είναι ότι η φθορά αυτή δεν συμβαίνει σε πολιτικό κενό. Συμβαίνει την ώρα που η γεωπολιτική πίεση ανεβαίνει, η ενεργειακή αβεβαιότητα επιστρέφει, η κοινωνία ζει σε μόνιμη κόπωση και το αίσθημα αδικίας έχει γίνει πιο σταθερό από κάθε δείκτη ανάπτυξης. Με άλλα λόγια, η κυβέρνηση δεν έχει απέναντί της μόνο την αντιπολίτευση. Έχει απέναντί της τη συσσώρευση. Και η συσσώρευση είναι ο πιο επικίνδυνος αντίπαλος για κάθε εξουσία, γιατί δεν φωνάζει πάντα. Κάθεται, βαραίνει και περιμένει.

Η αντιπολίτευση, βέβαια, δεν είναι έτοιμη να κεφαλαιοποιήσει πλήρως αυτή τη φθορά. Και αυτό είναι το οξυγόνο του Μαξίμου. Όμως ας μην υπάρχει αυταπάτη: η αδυναμία των άλλων δεν ισοδυναμεί με ανανέωση της νομιμοποίησης του πρώτου. Απλώς παρατείνει τον χρόνο του. Η κυβέρνηση κερδίζει εβδομάδες, ίσως μήνες. Δεν κερδίζει αθωότητα.

Η πραγματική ερώτηση, λοιπόν, δεν είναι αν χθες σώθηκε κοινοβουλευτικά. Σώθηκε. Η πραγματική ερώτηση είναι αν άρχισε να χάνει κάτι βαθύτερο: το ηθικό της πλεονέκτημα στα μάτια του κεντρώου, υπομονετικού, μη ιδεολογικού πολίτη που τη στήριξε ως ασπίδα απέναντι στο χάος. Αν αυτός ο πολίτης αρχίσει να πιστεύει ότι πίσω από τη βιτρίνα της κανονικότητας ξαναστήνεται το παλιό μαγαζί, τότε τα 286 «ναι» δεν θα μοιάζουν με δύναμη. Θα μοιάζουν με προειδοποίηση.

Βήμα-βήμα ανάγνωση της ημερήσιας ατζέντας

1. Το βασικό πολιτικό γεγονός

Η μέρα οργανώνεται γύρω από δύο παράλληλες σκηνές. Πρώτον, η Βουλή δίνει με ευρεία πλειοψηφία το «ναι» στην άρση ασυλίας των 13 βουλευτών της Ν.Δ. για την υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ. Δεύτερον, το Μαξίμου επιχειρεί άμεση μετατόπιση ατζέντας με το πακέτο μέτρων των 500 εκατ. ευρώ. Αυτό δεν είναι απλή σύμπτωση, είναι ο πυρήνας της ημέρας.

Οι φιλοκυβερνητικοί τίτλοι μιλούν για «επιστροφή της επιτυχίας στους πολίτες», για «υπερπλεόνασμα που επιστρέφει στην κοινωνία» και για στοχευμένη στήριξη. Οι πιο επιθετικοί ή αντιπολιτευτικοί τίτλοι μιλούν για «ψίχουλα», «πακέτο Πιερρακάκη», «επιδόματα κατά της γκρίνιας» και καθαρή απόπειρα αλλαγής ατζέντας. Με μία φράση: η κυβέρνηση πήρε μια δύσκολη θεσμική ψηφοφορία και προσπάθησε να την καλύψει επικοινωνιακά με κοινωνικό χρήμα.

2. ΟΠΕΚΕΠΕ, Κοβέσι και εσωτερική πειθαρχία

Στο θέμα του ΟΠΕΚΕΠΕ διακρίνονται τρεις γραμμές. Η πρώτη, θεσμική, εμφανίζεται κυρίως σε Καθημερινή, Ναυτεμπορική και εν μέρει Απογευματινή: η άρση ασυλίας παρουσιάζεται ως αναμενόμενη κοινοβουλευτική πράξη, με έμφαση στην ευρεία πλειοψηφία και στη σχετική κοινοβουλευτική συσπείρωση της Ν.Δ. Η δεύτερη, πολιτικά αιχμηρή, καταγράφεται στα Τα Νέα: οι βουλευτές πειθάρχησαν «με πολύ βαριά καρδιά», άρα η ψηφοφορία έκλεισε τυπικά αλλά δεν έκλεισε το εσωκομματικό πρόβλημα. Η τρίτη, συγκρουσιακή, προβάλλεται από One Voice, Εφ.Συν., Ριζοσπάστη, Μακελειό και Ελεύθερη Ώρα: εκεί η λέξη-κλειδί είναι «συγκάλυψη» και ο υπαινιγμός ότι η κυβερνητική πλειοψηφία λειτούργησε αμυντικά και όχι εξυγιαντικά. Το πιο ουσιαστικό συμπέρασμα είναι ότι η Κοβέσι μετατρέπεται σε μόνιμο πολιτικό παίκτη του ελληνικού συστήματος. Άλλοι την εμφανίζουν ως θεσμική εγγύηση, άλλοι ως υπερεθνικό καταλύτη πίεσης, αλλά όλοι παραδέχονται ότι η υπόθεση δεν τελείωσε.

3. Τα μέτρα στήριξης: κοινωνική ανακούφιση ή εκλογική πρόβα;

Εδώ η διάσπαση του Τύπου είναι σχεδόν εργαστηριακή. Καθημερινή και Ναυτεμπορική μιλούν για δημοσιονομικά περιθώρια, στόχευση, προσωρινότητα και ανάγκη να μη χαθεί ο έλεγχος. Ελεύθερος Τύπος και Απογευματινή επενδύουν στην ιδέα ότι το πλεόνασμα επιστρέφει στην κοινωνία. Εστία, Ποντίκι, One Voice, Εφ.Συν. και Μακελειό διαβάζουν το ίδιο πακέτο ως προεκλογικό εργαλείο. Το Ποντίκι το βλέπει ως φάρμακο κατά της δημοσκοπικής γκρίνιας, η Εφ.Συν. ως «υπερπλεόνασμα υποκρισίας», η Εστία γράφει ανοιχτά ότι οι παρεμβάσεις «μυρίζουν εκλογές». Η αλήθεια είναι πιο σκληρή και για τις δύο πλευρές: τα μέτρα είναι υπαρκτά, βοηθούν συγκεκριμένες ομάδες, αλλά πολιτικά σχεδιάστηκαν και για να κερδίσουν χρόνο. Δεν είναι μεταρρύθμιση, είναι άμυνα.

4. Εξωτερική πολιτική και γεωπολιτική ανασφάλεια

Η δεύτερη μεγάλη θεματική είναι ο φόβος αποσταθεροποίησης. Η κρίση Ιράν – Ορμούζ, οι επιπτώσεις στην ενέργεια και η ανάγκη για ευρωπαϊκό plan B κατακλύζουν Απογευματινή, Καθημερινή, Ναυτεμπορική, Ελεύθερο Τύπο, Ο Λόγος και Το Ποντίκι. Ταυτόχρονα, η Δημοκρατία και η One Voice σπρώχνουν πιο επιθετικά το εθνικό αφήγημα: κυβέρνηση που υποχωρεί σε Άγκυρα και Τίρανα, τουρκική «πειρατεία» σε καλωδιακό σκάφος, καθυστερημένες ή υποτονικές αντιδράσεις. Εδώ φαίνεται κάτι σημαντικό: η γεωπολιτική ανασφάλεια λειτουργεί ως κοινός παρονομαστής για εφημερίδες εντελώς διαφορετικής ιδεολογικής αφετηρίας. Άλλες τη διαβάζουν με όρους αγορών, άλλες με όρους εθνικής κυριαρχίας, αλλά όλες προεξοφλούν πιο δύσκολο καλοκαίρι.

5. Η αντιπολίτευση σε κατάσταση ανασύνθεσης

Ο ΣΥΡΙΖΑ εμφανίζεται σε αρκετούς τίτλους ως κόμμα υπό αποσύνθεση ή μετάβαση. Απογευματινή και Ελεύθερος Τύπος μιλούν ανοιχτά για αυτοδιάλυση και μετακινήσεις προς τον πιθανό νέο φορέα Τσίπρα. Το Ποντίκι κρατά πιο πολιτική απόσταση, αλλά δεν κρύβει ότι «το μανιφέστο έρχεται» και ότι κάτι ζυγώνει στον προοδευτικό χώρο. Το Μανιφέστο χτυπά ευθέως και τον Ανδρουλάκη, επιχειρώντας να δείξει αδυναμία συνολικής αντιπολιτευτικής εναλλακτικής. Αυτό σημαίνει ότι η αντιπολίτευση δεν έχει ακόμη κοινό μέτωπο, έχει όμως κινητικότητα. Και αυτή η κινητικότητα, αν συνδυαστεί με νέες αποκαλύψεις για ΟΠΕΚΕΠΕ, μπορεί να μετατραπεί γρήγορα σε πολιτική πίεση με άλλο βάθος.

6. Συγκριτική αποτίμηση εφημερίδων: κίνητρα, προθέσεις, πολιτική χρήση

Οι φιλοκυβερνητικοί ή συστημικά μετριοπαθείς τίτλοι, κυρίως Απογευματινή, Ελεύθερος Τύπος, Καθημερινή, Ναυτεμπορική, επιχειρούν να σταθεροποιήσουν το πεδίο: θεσμικός τόνος, οικονομική ορθολογικότητα, αποφόρτιση του σκανδάλου. Οι δεξιότερες ή εθνικά οξυμένες φωνές, Δημοκρατία, Εστία, One Voice, σε άλλο ύφος και το Μανιφέστο, πιέζουν την κυβέρνηση από τα δεξιά ή από το αντισυστημικό δεξιό άκρο: λιγότερη ανοχή σε Τουρκία, περισσότερη καχυποψία για διαχείριση σκανδάλων, σκληρότερη γλώσσα για τις παροχές. Η κεντροαριστερή και αριστερή αντιπολιτευτική ζώνη, Εφ.Συν., Ποντίκι, Ριζοσπάστης, Kontra, επενδύει στην ιδέα ότι το σκάνδαλο είναι δομικό και ότι τα μέτρα είναι επικοινωνιακός αντιπερισπασμός. Τα πιο περιφερειακά ή θεματικά έντυπα, όπως Έλληνας Αγρότης, Ο Λόγος, Τύπος Θεσσαλονίκης, Political, Ηχώ, Εθνικός Κήρυξ, ακουμπούν την κεντρική πολιτική ατζέντα περισσότερο πληροφοριακά παρά ερμηνευτικά. Τα lifestyle ή θρησκευτικά φύλλα, όπως Espresso, Star Press και Κιβωτός, έχουν περιθωριακή συμβολή στο πολιτικό στίγμα της ημέρας.

7. Το στίγμα της ημέρας, τι μας διαφεύγει, τι προμηνύεται

Το στίγμα είναι καθαρό:

• κυβέρνηση υπό πίεση, αλλά όχι ακόμη σε αποδρομή. Η Ν.Δ. δείχνει ότι κρατά κοινοβουλευτική συνοχή, όχι όμως και πολιτική άνεση. Αυτό που εύκολα διαφεύγει είναι πως το ουσιαστικό πρόβλημα δεν είναι η χθεσινή ψηφοφορία αλλά το αν έρχονται νέες δικογραφίες, νέα ονόματα, νέα διαρροή εσωτερικής δυσφορίας,
• δεύτερο σημείο που υποτιμάται: το ενεργειακό και γεωπολιτικό σοκ μπορεί να σαρώσει πολύ γρήγορα κάθε πρόσκαιρο όφελος από τα μέτρα,
• τρίτο: το αντιπολιτευτικό κενό δεν είναι στατικό, προετοιμάζεται αναδιάταξη, κυρίως στον χώρο αριστερά του Κέντρου.

Η κυβέρνηση αγόρασε χρόνο, δεν έλυσε πρόβλημα. Αν ο φάκελος ΟΠΕΚΕΠΕ επεκταθεί και αν η Μέση Ανατολή κρατήσει ψηλά το κόστος ενέργειας, το σημερινό «πακέτο ανακούφισης» θα φανεί σε λίγες εβδομάδες μικρότερο πολιτικά απ’ όσο σχεδιάστηκε.