Κόπωση, δυσπιστία και εσωτερική αμηχανία – Επισκόπηση Τύπου 20/04

Η πολιτική δεν καταρρέει με θόρυβο. Συχνότερα φθείρεται αθόρυβα, σαν κτίριο που δείχνει όρθιο ενώ έχουν αρχίσει να υποχωρούν τα θεμέλιά του. Κάπως έτσι μοιάζει σήμερα η κυβερνητική εικόνα: όχι διαλυμένη, αλλά κουρασμένη, όχι ηττημένη, αλλά εσωτερικά ταραγμένη, όχι ακόμη απονομιμοποιημένη, αλλά σαφώς πιο ευάλωτη απ’ όσο θα ήθελε να παραδεχτεί. Το πρόβλημα δεν είναι μία κρίση, ένα πρόσωπο ή ένα ατυχές επεισόδιο. Είναι ότιοι μικρές ρωγμές άρχισαν να επικοινωνούν μεταξύ τους. Και από τη στιγμή που οι ρωγμές αποκτούν πολιτική συνοχή, η φθορά παύει να είναι συγκυριακή και γίνεται κλίμα.

Αυτό ακριβώς είναι το δύσκολο σημείο για το Μέγαρο Μαξίμου. Δεν έχει απέναντί του ακόμη ένα μέτωπο που να απειλεί άμεσα την εξουσία του. Έχει όμως μπροστά του μια διάχυτη αίσθηση κόπωσης, δυσπιστίας και εσωτερικής αμηχανίας. Το κυβερνητικό πρόβλημα δεν είναι απλώς επικοινωνιακό, όπως πολλοί βολικά υποστηρίζουν. Είναι πολιτικό και βαθύτερα ψυχολογικό. Όταν μια κυβέρνηση αρχίζει να λειτουργεί με τον φόβο της επόμενης διαρροής, της επόμενης εσωτερικής γκρίνιας, της επόμενης μικρής ανταρσίας, τότε παύει να κυβερνά με αυτοπεποίθηση και αρχίζει να διοικεί με ένστικτο αυτοσυντήρησης.

Και εκεί ακριβώς κρύβεται η παγίδα. Διότι η εξουσία, όταν αισθανθεί ότι απειλείται, τείνει να μιλά περισσότερο και να πείθει λιγότερο. Επιστρατεύει μεγάλες λέξεις, υψηλό τόνο, διεθνή στηρίγματα, εθνικά θέματα, συμβολισμούς σταθερότητας. Η επίσκεψη Μακρόν, η σκλήρυνση της ρητορικής απέναντι στην Τουρκία, η διαρκής υπενθύμιση του γεωπολιτικού ρόλου της χώρας, όλα αυτά έχουν βεβαίως πραγματική σημασία. Αλλά ας μην κοροϊδευόμαστε: όταν ο πολίτης πληρώνει την ανασφάλεια στο ράφι, στο καύσιμο και στον λογαριασμό, ακούει αλλιώς τις θριαμβολογίες περί διεθνούς βάρους.

Η κοινωνία δεν βρίσκεται σε κατάσταση εξέγερσης. Βρίσκεται όμως σε κατάσταση παγωμένης επιφύλαξης. Κι αυτή είναι συχνά πιο επικίνδυνη. Γιατί η οργή ξεσπά και εκτονώνεται, ενώ η ψυχρή αποστασιοποίηση χτίζει σιωπηλά πολιτικές μετατοπίσεις. Ο κόσμος δεν ζητά θαύματα. Ζητά σοβαρότητα, λογοδοσία και μια αίσθηση ότι κάποιος καταλαβαίνει πραγματικά τι περνά.

Η αντιπολίτευση, από την άλλη, δεν έχει ακόμη το ηθικό δικαίωμα να πανηγυρίζει. Διαβάζει τη φθορά της κυβέρνησης, αλλά δεν έχει αποδείξει ότι διαθέτεισυνεκτική εναλλακτική. Συχνά μοιάζει να επενδύει περισσότερο στην πτώση του αντιπάλου παρά στην οικοδόμηση δικής της αξιοπιστίας. Κι αυτό είναι το δικό της όριο.

Το πραγματικό συμπέρασμα είναι πιο σκληρό από έναν απλό τίτλο περί κρίσης. Η χώρα δεν μπαίνει υποχρεωτικά σε φάση ανατροπής. Μπαίνει όμως σε φάση αργής απογύμνωσης του κυβερνητικού ύφους. Και όταν αρχίζει να φθείρεται το ύφος της εξουσίας, ακολουθεί αργά ή γρήγορα και η ουσία της.

Βήμα-βήμα ανάγνωση της ημερήσιας ατζέντας

Το στίγμα είναι καθαρό: η κυβέρνηση μπαίνει σε νέα φάση αμυντικής ανασύνταξης. Η αντιπολίτευση μυρίζει αίμα, αλλά ακόμα δεν έχει ενιαίο πολιτικό φορέα του θυμού. Η γεωπολιτική λειτουργεί ως ασπίδα του Μαξίμου και η ακρίβεια ως δυναμίτης κάτω από αυτήν.

1. Η βασική είδηση δεν είναι μία, είναι το overlap τριών κρίσεων

Το σημερινό πακέτο εφημερίδων δείχνει ότι η ατζέντα χτίζεται πάνω σε τρεις συμπλεκόμενες πιέσεις: εσωτερική κυβερνητική φθορά, γεωπολιτική ανασφάλεια και κοινωνικοοικονομική νευρικότητα. Το εσωτερικό πεδίο συμπυκνώνεται στην υπόθεση Λαζαρίδη και στις διαρροές περί ανταρσιών ή πιέσεων στην ΚΟ της ΝΔ, με τα ΤΑ ΝΕΑ να μιλούν ανοιχτά για ύποπτους βουλευτές στην άρση ασυλίας των 11 του ΟΠΕΚΕΠΕ, την Εστία να περιγράφει παραίτηση «κατόπιν εορτής», τη Ναυτεμπορική να σημειώνει το πολιτικό κόστος και την Απογευματινή να δίνει το «χρονικό της εκπαραθύρωσης».

2. Το κυβερνητικό μπλοκ δεν αρνείται την κρίση, προσπαθεί να την περιορίσει

Οι πιο φιλικές προς την κυβέρνηση εφημερίδες δεν λένε ότι δεν υπάρχει πρόβλημα. Λένε ότι το πρόβλημα είναι διαχειρίσιμο εφόσον δεν σπάσει η κομματική συνοχή. Η Απογευματινή γράφει ευθέως ότι η ΝΔ «θα πρέπει να βρει τη συνοχή της» και περιγράφει σκηνικό «ασθενούς δικομματισμού», δηλαδή ενός ελεγχόμενου, αλλά αδύναμου, διπολισμού ΝΔ-ΠΑΣΟΚ. Το Μανιφέστο σηκώνει πιο επιθετικά άμυνα: υπερασπίζεται το κυβερνητικό στρατόπεδο απέναντι στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, χτυπά ΠΑΣΟΚ και αντιπολίτευση για υποκρισία και προσπαθεί να μετατρέψει την τοξικότητα σε ηθικό πλεονέκτημα του Μητσοτάκη. Ο Ελεύθερος Τύπος κινείται στην ίδια γραμμή containment, συνδέοντας τη γαλλική συμφωνία, τον Φιντάν και το παρασκήνιο Λαζαρίδη σε ένα αφήγημα “κυβέρνηση υπό πίεση, αλλά με γεωπολιτική πυκνότητα”.

3. Η αντιπολιτευτική γραμμή πάει να μετατρέψει τη φθορά σε καθεστωτική κρίση

Από την άλλη, Εφ.Συν., Kontra News και One Voice δεν παίζουν απλώς σκάνδαλα. Στήνουν αίσθηση συνολικής απορρύθμισης: καύσιμα, τράπεζες, Τέμπη, ΟΠΕΚΕΠΕ, κοινωνική οργή, κοινοβουλευτικές τριβές. Η One Voice βάζει στην πρώτη γραμμή το αφήγημα ότι 160 εκατ. ευρώ για τους σιδηροδρόμους δεν εκταμιεύτηκαν, συνδυάζοντάς το με επίθεση στην έκτακτη φορολόγηση τραπεζών ως «προεκλογικό τρικ» και με πίεση προς τον Τσίπρα για τη σιωπή του στην υπόθεση Λαζαρίδη. Η Εφ.Συν. σηκώνει κεντρικά τα «μέτρα-σοκ για τα καύσιμα», δηλαδή μεταφράζει το Ορμούζ σε νέο κοινωνικό λογαριασμό. Η Kontra σπρώχνει πιο λαϊκιστικά το ίδιο μοτίβο: οργή στην κοινωνία, ακριβό καύσιμο, νέα αναταραχή στις αγορές.

4. Η πραγματική «γραμμή της ημέρας» είναι εξωτερική πολιτική ως εσωτερικό καταφύγιο

Η επίσκεψη Μακρόν δεν αντιμετωπίζεται ως τυπικό διπλωματικό γεγονός. Σχεδόν όλο το mainstream δεξιάς ή κεντρώας κατεύθυνσης τη διαβάζει ως εργαλείο αναβάθμισης και ταυτόχρονα ως σήμα προς την Τουρκία. Εστία, Δημοκρατία και Ελεύθερος Τύπος επιμένουν στην ανανέωση της στρατηγικής συνεργασίας, στη ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής και στη συζήτηση για νέα εξοπλιστικά, ενώ ταυτόχρονα αναδεικνύουν τις επιθέσεις Φιντάν κατά της τριμερούς Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ. Ακόμη και ο Εθνικός Κήρυξ κινείται στον ίδιο πατριωτικό καμβά με τη «σαφή υπενθύμιση τουρκικής αδιαλλαξίας». Εδώ κρύβεται κάτι σημαντικό: το Μαξίμου έχει κίνητρο να μεταφέρει το βάρος από τα εσωτερικά σε ένα πεδίο όπου δείχνει πιο πρωθυπουργικό και λιγότερο αμυντικό.

5. Η αγορά διαβάζει αλλιώς την ίδια μέρα

Η Ναυτεμπορική και η Political βλέπουν την κρίση όχι ως ιδεολογική μάχη αλλά ως risk event. Η πρώτη εστιάζει σε ναύλους, αποθέματα φυσικού αερίου, στο τι κομίζει ο Μακρόν και γιατί η παραίτηση Λαζαρίδη κόστισε πολιτικά. Η δεύτερη μιλά για νέα μέτρα με βάρος στο ντίζελ, σχέδιο παράκαμψης του Ορμούζ, «ψιλά γράμματα» τραπεζών και κοινωνία απέναντι στη νέα πραγματικότητα. Αυτό είναι το πιο ψύχραιμο αλλά και το πιο επικίνδυνο σήμα: οι ελίτ δεν φοβούνται μόνο το σκάνδαλο, φοβούνται τη διάρκεια της αστάθειας.

6. Οι περιφερειακοί και οι fringe τίτλοι τι κάνουν; Θόρυβο, όχι ηγεμονία

Μακελειό, Ελεύθερη Ώρα, Espresso, Star Press δεν παράγουν κεντρική πολιτική γραμμή. Παράγουν συναισθηματική υπερφόρτιση: offshore, τράπεζες, αγορά καυσίμων, συνωμοσιολογία, lifestyle-πατριωτισμό, από «Αντίχριστο Τραμπ» μέχρι «Ελλάς-Γαλλία συμμαχία». Είναι χρήσιμοι ως βαρόμετρο θυμού και παραμόρφωσης, όχι ως δείκτης σοβαρής ατζέντας. Η Γενική Δημοπρασιών είναι η αντίθετη όψη: μικρή, τεχνοκρατική είδηση Πιερρακάκη στη G7, με έμφαση στην ανθεκτικότητα και την ενεργειακή ασφάλεια.

Τι μας διαφεύγει

Μας διαφεύγει ότι ο πραγματικός καταλύτης δεν είναι ο Λαζαρίδης καθαυτός, αλλά οι επόμενες ψηφοφορίες και οι λίστες. Ο ΟΠΕΚΕΠΕ είναι πλέον πρόβλημα κοινοβουλευτικής πειθαρχίας, όχι απλώς σκανδαλολογίας.

Τι προμηνύεται

Προμηνύεται σκληρότερη πειθαρχία στη ΝΔ, πιο επιθετική αντιπολιτευτική ρητορική για «καθεστωτική φθορά», στοχευμένα μέτρα για καύσιμα αντί γενναίας οριζόντιας ανακούφισης, και μεγαλύτερη χρήση της εξωτερικής πολιτικής ως πεδίου πολιτικής αναπνοής.