Η ακρίβεια κάνει ό,τι δεν μπορεί η αντιπολίτευση – Επισκόπηση Τύπου 15/04

Η κυβέρνηση πηγαίνει στην αυριανή σύγκρουση στη Βουλή με ένα σχέδιο απλό και καθόλου αθώο: να μετατρέψει μια εστιασμένη πολιτική επίθεση για υποκλοπές, ΟΠΕΚΕΠΕ και Λαζαρίδη σε μια γενική, σχεδόν φιλοσοφική, συζήτηση περί «κράτους δικαίου». Να φύγει δηλαδή από το συγκεκριμένο και να ανέβει στο αφηρημένο. Το Μαξίμου ξέρει ότι στα μεγάλα κάδρα ανασαίνει καλύτερα απ’ ό,τι στα κοντινά πλάνα. Και γι’ αυτό προσπαθεί να εμφανιστεί ως δύναμη θεσμικής διόρθωσης, όχι ως εξουσία που σέρνεται πίσω από τις αποκαλύψεις.

Μόνο που η πολιτική δεν κρίνεται πια μόνο από το επιχείρημα. Κρίνεται από τη συνολική αίσθηση αξιοπιστίας. Και εδώ η κυβέρνηση έχει πρόβλημα. Η υπόθεση Λαζαρίδη δεν είναι από μόνη της καθεστωτική κρίση. Είναι όμως ο τέλειος συμβολισμός μιας εξουσίας που δείχνει να πιστεύει ότι όλα μπορούν να αντέξουν επικοινωνιακά, αρκεί να περάσουν δύο δελτία ειδήσεων και ένα Σαββατοκύριακο. Αυτό κάποτε δούλευε. Σήμερα δουλεύει λιγότερο. Γιατί συσσωρεύεται. Και όταν συσσωρεύεται, παύει να είναι «θόρυβος» και γίνεται πολιτικό κλίμα.

Την ίδια ώρα, η απουσία Δένδια από τη μάχη της Βουλής, έστω και αν εξηγείται τυπικά, τροφοδοτεί κάτι που η κυβέρνηση ήθελε πάση θυσία να αποφύγει: την αίσθηση εσωτερικής αμηχανίας. Στην πολιτική, η εικόνα μετράει όσο και το γεγονός. Και η εικόνα εδώ είναι ότι σε μια κρίσιμη κοινοβουλευτική στιγμή, ένας κεντρικός υπουργός λείπει από το κάδρο. Αυτό δεν συνιστά ρήγμα από μόνο του. Συνιστά όμως θόρυβο πάνω στον ήδη υπάρχοντα θόρυβο.

Αλλά ας μην κοροϊδευόμαστε: ο πραγματικός αντίπαλος της κυβέρνησης δεν είναι η αντιπολίτευση. Είναι η κοινωνική κόπωση. Είναι η οικονομία που χαμηλώνει ταχύτητα, το ΔΝΤ που βλέπει ανάπτυξη 1,8% και πληθωρισμό 3,5%, είναι η αίσθηση ότι ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή μεταφράζεται ξανά σε ακριβότερη ζωή για τον μέσο πολίτη. Όταν ο πολίτης πληρώνει πιο ακριβά ρεύμα, καύσιμα, τρόφιμα και στέγη, η θεσμική αυτοπεποίθηση του Μαξίμου ακούγεται σαν καλογραμμένη ανακοίνωση γραφείου Τύπου. Όχι σαν πολιτική απάντηση.

Και μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Άγκυρα επανέρχεται με Θράκη, μειονότητα και συμβολικές εντάσεις, υπενθυμίζοντας ότι η εξωτερική πίεση δεν εξαφανίστηκε επειδή η Αθήνα έχει εσωτερικά προβλήματα. Το πολιτικό σύστημα λοιπόν μπαίνει σε μια επικίνδυνη φάση: εξωτερική νευρικότητα, εσωτερική φθορά, κοινωνική δυσανεξία. Εκεί θα κριθούν όλα. Όχι στο ποιος θα φωνάξει περισσότερο σήμερα στη Βουλή, αλλά στο ποιος πείθει ακόμη ότι κρατά τιμόνι και όχι μικρόφωνο.

Βήμα-βήμα ανάγνωση της ημερήσιας ατζέντας

Το σημερινό σώμα Τύπου δεν αποτυπώνει απλώς μία συνηθισμένη μεταπασχαλινή πολιτική μέρα. Δείχνει κάτι πιο σύνθετο: μια κυβέρνηση που προσπαθεί να αλλάξει επειγόντως το κάδρο από τα σκάνδαλα στη θεσμική αντεπίθεση, μια αντιπολίτευση που επενδύει στο κράτος δικαίου γιατί εκεί εντοπίζει το πιο ευάλωτο σημείο του Μαξίμου, και μια κοινωνία που υποφέρει από πολύ πιο χειροπιαστά πράγματα από όσα συζητούνται στο κέντρο της σκηνής. Ακρίβεια, ενοίκια, περιφέρεια, αγρότες, μικρομεσαίοι και κόπωση του κοινωνικού σώματος είναι το υπόγειο ρεύμα του σημερινού Τύπου. Αυτό είναι και το πιο σοβαρό εύρημα: η πολιτική τάξη μιλά για θεσμούς, αλλά η κοινωνία φωνάζει για επιβίωση.

1. Πρώτο βήμα: ποιο είναι το κεντρικό μέτωπο της ημέρας

Ο βασικός άξονας είναι η προ ημερησίας συζήτηση στη Βουλή για το κράτος δικαίου. Ο φιλοκυβερνητικός και θεσμικός Τύπος τη διαβάζει ως ευκαιρία του Κυριάκου Μητσοτάκη να απαντήσει συνολικά και να μεταφέρει τη συζήτηση από τις υποκλοπές σε μια ευρύτερη ατζέντα θεσμικών αλλαγών. Ο πυρήνας αυτής της γραμμής είναι σαφής: «δεν είναι μια συζήτηση μόνο για τις υποκλοπές», αλλά μια ευκαιρία να μιλήσει το Μαξίμου για μεταρρυθμίσεις, παθογένειες, κανόνες, Συνταγματική Αναθεώρηση και δείκτες διεθνών οργανισμών.

Αυτό φαίνεται καθαρά στην Καθημερινή, στην Απογευματινή, στον Ελεύθερο Τύπο, στην Political και στη Star Press. Όλοι, με διαφορετικό ύφος, δίνουν στον πρωθυπουργό τον ρόλο του παίκτη που δεν απολογείται αμυντικά αλλά επιτίθεται θεσμικά. Άλλος το λέει «στρατηγική», άλλος «αντεπίθεση», άλλος «σκληρές κοινοβουλευτικές μονομαχίες». Το κοινό τους νήμα είναι ένα: να μετατοπιστεί η πίεση από το σκάνδαλο στο πλαίσιο.

Εδώ υπάρχει όμως και η πρώτη κρίσιμη παρατήρηση. Όταν πολλές εφημερίδες, σχεδόν ταυτόχρονα, επιλέγουν να μιλήσουν για «συνταγματική αντεπίθεση», δεν καταγράφουν απλώς μια πρωθυπουργική πρόθεση. Συμμετέχουν στη διαμόρφωση μιας νέας ατζέντας. Με απλά λόγια, βοηθούν το Μαξίμου να αλλάξει θέμα. Αυτό δεν είναι ουδέτερο. Είναι πολιτική λειτουργία.

2. Δεύτερο βήμα: γιατί ο Λαζαρίδης είναι πιο σοβαρό θέμα απ’ όσο δείχνει

Η υπόθεση Μακάριου Λαζαρίδη εμφανίζεται σχεδόν παντού. Και όχι τυχαία. Γιατί συμπυκνώνει τρία πράγματα μαζί: το πρόβλημα αξιοπιστίας του “επιτελικού” κράτους, την ηθική φθορά της κυβέρνησης και το ερώτημα εάν το σύστημα Μητσοτάκη συνεχίζει να λειτουργεί με όρους εξαίρεσης για τους δικούς του.

Η Ναυτεμπορική καταγράφει την κλιμάκωση της πολιτικής σύγκρουσης με θεσμικό ύφος. Η Καθημερινή παραδέχεται τα αντιπολιτευτικά πυρά αλλά διατηρεί τη γραμμή ότι «δεν υπάρχει θέμα». Η Απογευματινή και ο Ελεύθερος Τύπος προσπαθούν να το εντάξουν στη γενικότερη «σκανδαλολογία». Αντίθετα, η One Voice, η Δημοκρατία, η Εφημερίδα των Συντακτών και τμήμα του αντιπολιτευτικού ρεπορτάζ το αντιμετωπίζουν ως σύμπτωμα ευρύτερης σήψης.

Το πολιτικά σοβαρό εδώ δεν είναι μόνο η βιογραφική ή διοικητική διάσταση του προσώπου. Είναι ότι η υπόθεση κολλάει πάνω στον ΟΠΕΚΕΠΕ και στις υποκλοπές και άρα τροφοδοτεί ένα ενιαίο αφήγημα: ότι η κυβέρνηση δεν έχει πια απλώς λάθη, αλλά επαναλαμβανόμενο μοτίβο αλαζονείας, συγκάλυψης και προνομιακής μεταχείρισης. Όταν αυτό αρχίσει να αποκτά συνοχή στο μυαλό των ψηφοφόρων, δεν αντιμετωπίζεται επικοινωνιακά. Γίνεται πολιτικό κλίμα.

3. Τρίτο βήμα: ο ΟΠΕΚΕΠΕ δεν είναι απλώς σκάνδαλο, είναι πολιτικός πολλαπλασιαστής

Στα ειδησεογραφικά αποκόμματα, ο ΟΠΕΚΕΠΕ παίζει διπλό ρόλο. Στον φιλοκυβερνητικό Τύπο εμφανίζεται ως υπόθεση που θα αντιμετωπιστεί με διαδικασίες, υπαγωγές, θεσμικές διορθώσεις και κοινοβουλευτικά βήματα. Στον αντιπολιτευτικό Τύπο, είναι η απόδειξη ότι το μοντέλο εξουσίας της Ν.Δ. έχει εισέλθει σε φάση αποσύνθεσης.

Η Καθημερινή επιμένει στη διαδικαστική διάσταση: κύκλος ειδικών κοινοβουλευτικών διαδικασιών, δικογραφίες, θεσμική διαχείριση. Η Political, μέσω του άρθρου της Αικατερίνης Καζάνη, το μετατρέπει σε καταγγελία για αλυσίδα σκανδάλων που κλονίζει την εμπιστοσύνη στους θεσμούς. Η One Voice το συνδέει με εσωτερική αναταραχή στο κυβερνητικό στρατόπεδο. Η Δημοκρατία το δένει με Predator και μιλά σχεδόν για γενικευμένη συγκάλυψη. Ο Ριζοσπάστης, από την άλλη, μετατοπίζει τη συζήτηση από τα πρόσωπα στην «αντιλαϊκή πολιτική», δηλαδή δεν βλέπει απλώς σκάνδαλο, αλλά δομή εξουσίας.

Το ουσιώδες είναι ότι ο ΟΠΕΚΕΠΕ τείνει να γίνει σύμβολο. Όχι επειδή όλοι γνωρίζουν τις τεχνικές του λεπτομέρειες, αλλά επειδή λειτουργεί σαν σύνθημα που λέει: “κάτι βαθιά στρεβλό συμβαίνει με το κυβερνητικό σύστημα”. Από τη στιγμή που ένα θέμα αποκτά συμβολική οικονομία, παύει να είναι διαχειρίσιμο μόνο με νομικά επιχειρήματα.

4. Τέταρτο βήμα: η δεξιά πολυκατοικία δείχνει ρωγμές και ο Δένδιας είναι ο σιωπηλός κόμβος

Εδώ μπαίνουμε στο καθαρό παραπολιτικό πεδίο. Η One Voice πιέζει ανοιχτά το σενάριο Δένδια – Σαμαρά, μέχρι το σημείο να προεξοφλεί ότι ο Σαμαράς «περιμένει τον Δένδια». Η Απογευματινή γράφει ότι «χτυπούν τον Δένδια για να ακούσει ο Μητσοτάκης», άρα αναγνωρίζει ότι ο υπουργός Άμυνας έχει ήδη καταστεί πεδίο συμβολικής σύγκρουσης. Τα Νέα, με πιο κομψό και κεντρώο παραπολιτικό ύφος, παρατηρούν ότι η απουσία Δένδια από τη συζήτηση της Βουλής δεν είναι αδιάφορη. Η Political και άλλα συστημικά μέσα σπεύδουν να δώσουν εξηγήσεις και να προλάβουν υποψίες.

Είτε υπάρχει οργανωμένο σχέδιο διαδοχής είτε όχι, το σύστημα Τύπου αρχίζει να χτίζει το σενάριο. Και όταν το σενάριο αρχίζει να αποκτά διάρκεια, αποκτά και πολιτική υπόσταση. Ο Δένδιας δεν χρειάζεται να κάνει τίποτα. Αρκεί να υπάρχει ως βαρύ όνομα που δεν καίγεται από τα σκάνδαλα. Αυτό μόνο του αρκεί για να λειτουργεί ως δυνάμει εναλλακτικός πόλος μέσα στην κεντροδεξιά.

Το πιο επικίνδυνο για το Μαξίμου δεν είναι μια άμεση αμφισβήτηση. Είναι να παγιωθεί στο παρασκήνιο η ιδέα ότι ο Μητσοτάκης φθείρεται, ο Σαμαράς περιμένει και ο Δένδιας δεν χρεώνεται. Αυτό είναι καθαρό σκάκι εξουσίας.

5. Πέμπτο βήμα: η ελληνοτουρκική και εκκλησιαστική φόρτιση ξαναμπαίνει δυνατά

Το θέμα της Θράκης, οι τουρκικές αναφορές στη μειονότητα, οι συλλήψεις Ελλήνων στην Αγία Σοφία και η ευρύτερη ένταση με την Άγκυρα απλώνονται σε όλο σχεδόν το δεξιό και κεντροδεξιό φάσμα του Τύπου. Δημοκρατία, Εστία, Τύπος Θεσσαλονίκης, Kontra, Ελεύθερος Τύπος και Εθνικός Κήρυξ δίνουν έμφαση είτε στη σκληρότητα της τουρκικής πρόκλησης είτε στην ανάγκη σταθερής εθνικής απάντησης. Η Εστία και η Ορθόδοξη Αλήθεια προσδίδουν και ισχυρό συμβολικό, θρησκευτικό φορτίο, ενώ η υπόθεση της Αγίας Σοφίας χρησιμοποιείται ως υπενθύμιση ότι το ελληνοτουρκικό δεν είναι μόνο γεωπολιτική, αλλά και ταυτότητα.

Αυτό δεν είναι δευτερεύον. Σε περίοδο φθοράς μιας κυβέρνησης, τα εθνικά θέματα συχνά γίνονται εργαλείο συσπείρωσης της δεξιάς βάσης. Το σημερινό μωσαϊκό το δείχνει: η κοινωνική δυσαρέσκεια παραμένει, αλλά τα εθνικά αντανακλαστικά ενεργοποιούνται ξανά. Αν το Μαξίμου δεν μπορεί να παράξει κοινωνικό αντιστάθμισμα, θα επιχειρήσει να ενισχύσει τη συνοχή του μέσα από θεσμικό λόγο και πατριωτική ετοιμότητα.

6. Έκτο βήμα: ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή μετατρέπεται σε εσωτερικό πολιτικό παράγοντα

Εδώ υπάρχει σχεδόν καθολική σύγκλιση, αλλά με τελείως διαφορετικές ιδεολογικές γλώσσες. Η Εφημερίδα των Συντακτών, ο Ριζοσπάστης και η Εργατική Αλληλεγγύη διαβάζουν τη σύγκρουση ως ιμπεριαλιστική κλιμάκωση και ως ευκαιρία για αντιπολεμική κινητοποίηση. Η Καθημερινή, η Ναυτεμπορική, ο Λόγος, τα Νέα και άλλοι πιο οικονομικοί τίτλοι αναδεικνύουν τις οικονομικές παρενέργειες: υποβάθμιση της ανάπτυξης, αύξηση πληθωρισμού, ανησυχία για καύσιμα, κίνδυνο ενεργειακής κρίσης και δυσμενή σενάρια από ΔΝΤ και ΕΚΤ.

Το κρίσιμο δεν είναι μόνο ο πόλεμος. Είναι η μετάφρασή του στο εσωτερικό: ακριβότερη ενέργεια, νέος πληθωρισμός, πίεση στην κατανάλωση, φόβος για αναζωπύρωση ακρίβειας. Άρα η γεωπολιτική δεν μένει έξω από την εσωτερική πολιτική ατζέντα. Μπαίνει μέσα από το πορτοφόλι.

Και εδώ φαίνεται η σοβαρή αδυναμία της κυβέρνησης. Δεν ελέγχει τη διεθνή κρίση, αλλά θα χρεωθεί μεγάλο μέρος του εγχώριου κόστους της. Όσο ο πόλεμος τροφοδοτεί τιμές, καμία «θεσμική αντεπίθεση» δεν αρκεί πολιτικά.

7. Έβδομο βήμα: το μεγάλο υπόγειο ρεύμα είναι κοινωνικό και όχι κοινοβουλευτικό

Αν διαβάσει κανείς ψύχραιμα όλο το σώμα των εφημερίδων, θα δει ότι τα πιο σοβαρά πολιτικά ευρήματα δεν βρίσκονται μόνο στα πρωτοσέλιδα των πολιτικών συγκρούσεων. Βρίσκονται σε τέσσερις κοινωνικές ενδείξεις:

• Πρώτον, το στεγαστικό. Καθημερινή και Τα Νέα καταγράφουν με σχεδόν σοκαριστικούς όρους ότι στην Αθήνα το ενοίκιο για ένα τριάρι φτάνει να απορροφά σχεδόν ολόκληρο τον μέσο μισθό.
• Δεύτερον, η μικρομεσαία αγορά. Ο Τύπος Θεσσαλονίκης μεταφέρει κραυγή ασφυξίας από τον εμπορικό κόσμο: τα μαγαζιά κλείνουν, η ακρίβεια εξαντλεί εισοδήματα, η αγορά στενάζει.
• Τρίτον, η περιφερειακή δυσαρέσκεια. Kontra και One Voice, με υπερβολές αλλά όχι χωρίς επαφή με πραγματικά αντανακλαστικά, επιμένουν ότι οι βουλευτές της Ν.Δ. από την επαρχία μεταφέρουν μαύρα μαντάτα και αγωνία.
• Τέταρτον, η κοινωνική απόσυρση νέων και η περιφερειακή οργή. Η Εφημερίδα των Συντακτών φέρνει στο προσκήνιο νέους εκτός εργασίας, αγρότες και κτηνοτρόφους που βράζουν, περιβαλλοντικές συγκρούσεις και εργοδοτικά εγκλήματα.

Αυτά είναι τα πραγματικά καμπανάκια. Όχι γιατί γράφτηκαν περισσότερο. Αλλά γιατί είναι πιο κοντά στην κοινωνική εμπειρία. Εδώ χτίζεται η επόμενη πολιτική φθορά.

8. Ό,τι διαφεύγει από τον κυρίαρχο θόρυβο

• Πρώτο: το μεταναστευτικό και το κράτος δικαίου στα σύνορα. Ο Ριζοσπάστης επαναφέρει, μέσω BBC, τις σοβαρές καταγγελίες για επαναπροωθήσεις και χρήση «μισθοφόρων». Ασχέτως ιδεολογικής φόρτισης, αυτό είναι ζήτημα που μπορεί να επιστρέψει με διεθνές κόστος.
• Δεύτερο: η κόπωση της περιφέρειας και των παραγωγικών στρωμάτων. Η πολιτική Αθήνα συζητά για υποκλοπές, αλλά η κοινωνική Ελλάδα συζητά για ενοίκιο, ακρίβεια, καύσιμα, μαγαζιά, αφθώδη πυρετό και δάνεια.
• Τρίτο: η κρίση νοήματος της αντιπολίτευσης. Παρά τη φθορά της κυβέρνησης, μεγάλο μέρος του Τύπου, από Τα Νέα μέχρι την Καθημερινή και ακόμη πιο ωμά φιλοκυβερνητικά φύλλα, επιμένει ότι δεν έχει διαμορφωθεί πειστική εναλλακτική διακυβέρνηση. Αυτό είναι το βασικό σωσίβιο του Μητσοτάκη.
• Τέταρτο: η σύγκρουση για τον χώρο δεξιά της Ν.Δ. δεν έχει λήξει. Εθνικά, εκκλησιαστικά, αντισυστημικά και σκληρά δεξιά ένστικτα παραμένουν ενεργά στον Τύπο και μπορούν να ξαναπιέσουν το Μαξίμου από τα δεξιά του.

9. Τι προμηνύεται

• Πρώτη πρόβλεψη: η αυριανή και οι επόμενες κοινοβουλευτικές μάχες δεν θα είναι απλώς θεσμικές. Θα είναι μάχες νομιμοποίησης. Η κυβέρνηση θα επιχειρεί να αποδείξει ότι παραμένει ο μόνος φορέας σταθερότητας. Η αντιπολίτευση θα προσπαθεί να αποδείξει ότι η σταθερότητα αυτή είναι πλέον σάπια.
• Δεύτερη πρόβλεψη: το κοινωνικό κόστος του πολέμου στη Μέση Ανατολή θα αναζωπυρώσει την ακρίβεια και θα πολλαπλασιάσει τη δυσαρέσκεια στην περιφέρεια και στη μεσαία τάξη.
• Τρίτη πρόβλεψη: ο Μητσοτάκης θα προσπαθήσει να διατηρήσει την πρωτοβουλία με ατζέντα Συντάγματος, θεσμών και μεταρρυθμίσεων. Δεν το κάνει επειδή θέλει απλώς να κυβερνήσει. Το κάνει γιατί χρειάζεται νέο πολιτικό οξυγόνο.
• Τέταρτη πρόβλεψη: αν δεν υπάρξει γρήγορη κοινωνική ανακούφιση, τα σκάνδαλα θα πάψουν να είναι ξεχωριστές υποθέσεις και θα γίνουν ένα ενιαίο αφήγημα παρακμής.

Το στίγμα της ημέρας

Η κυβέρνηση δεν βρίσκεται ακόμη σε καθεστώς κατάρρευσης, αλλά βρίσκεται καθαρά σε καθεστώς άμυνας με επιθετική ρητορική. Η αντιπολίτευση δεν έχει ακόμη πείσει ότι είναι επόμενη κυβέρνηση, αλλά έχει βρει πεδίο που πληγώνει το Μαξίμου: θεσμοί, σκάνδαλα, αλαζονεία, αξιοπιστία. Και η κοινωνία δεν κινητοποιείται ακόμη μαζικά, αλλά εκπέμπει όλο και πιο εχθρικά σήματα μέσα από το κόστος ζωής.

Με μία φράση: το Μαξίμου κερδίζει ακόμα χρόνο, αλλά χάνει έδαφος. Και αν η ακρίβεια ενωθεί πολιτικά με το αίσθημα θεσμικής παρακμής, τότε το πρόβλημα δεν θα είναι επικοινωνιακό. Θα είναι στρατηγικό.