Ποιος πληρώνει τελικά το κράτος; – «Προϋπολογισμός Πολιτών 2026»

Υπάρχει μια συζήτηση που στην Ελλάδα γίνεται διαρκώς και σχεδόν πάντα λάθος. Ποιος «σηκώνει» το κράτος; Ποιος πληρώνει τους φόρους; Ποιος χρηματοδοτεί τελικά το σύστημα; Ο «Προϋπολογισμός Πολιτών 2026» δίνει μια καθαρή, αλλά όχι αυτονόητη απάντηση. Και ταυτόχρονα αποκαλύπτει ένα βαθύτερο πρόβλημα: όχι μόνο ποιος πληρώνει, αλλά πώς είναι δομημένο το ίδιο το παραγωγικό μοντέλο.

Αν δει κανείς τα στοιχεία ψυχρά, το άμεσο φορολογικό έσοδο από τα φυσικά πρόσωπα, δηλαδή από μισθούς, συντάξεις και λοιπά εισοδήματα, ανέρχεται περίπου στα 4,9 δισ. ευρώ . Είναι ένα σημαντικό ποσό, αλλά όχι το κυρίαρχο. Η πραγματική εικόνα βρίσκεται αλλού: στους έμμεσους φόρους. Εκεί όπου συγκεντρώνεται πάνω από το μισό των φορολογικών εσόδων του κράτους .

Και εδώ ξεκινά η πολιτική αλήθεια που συστηματικά αποσιωπάται.

Οι έμμεσοι φόροι, ΦΠΑ, ειδικοί φόροι κατανάλωσης, δεν πληρώνονται «αφηρημένα». Πληρώνονται μέσα από την οικονομική δραστηριότητα. Από την κατανάλωση που παράγεται από εισόδημα. Και το εισόδημα, σε μια οικονομία όπως η ελληνική, παράγεται κατά κύριο λόγο στον ιδιωτικό τομέα. Δηλαδή από επιχειρήσεις, εργαζόμενους, ελεύθερους επαγγελματίες, από όλους εκείνους που λειτουργούν στην πραγματική οικονομία.

Με απλά λόγια: ο ιδιωτικός τομέας δεν συνεισφέρει μόνο μέσω του φόρου εισοδήματος. Συνεισφέρει διπλά. Πρώτα ως παραγωγός εισοδήματος και μετά ως τροφοδότης της κατανάλωσης που φορολογείται. Αντίθετα, το κράτος και το ευρύτερο σύστημα μεταβιβάσεων, λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό ως αναδιανεμητικός μηχανισμός. Δεν παράγει φορολογική βάση. Τη διαχειρίζεται.

Και εδώ βρίσκεται το δομικό πρόβλημα.

Ο Προϋπολογισμός αποτυπώνει ένα σύστημα που δεν ξεχωρίζει την προέλευση του εισοδήματος. Δεν διαχωρίζει ποιος δημιουργεί αξία και ποιος τη λαμβάνει μέσω αναδιανομής. Ο φόρος εισοδήματος φυσικών προσώπων είναι ενιαίος. Το ίδιο φορολογείται ο εργαζόμενος σε μια εξαγωγική επιχείρηση και ο μισθωτός του Δημοσίου ή ο συνταξιούχος. Το σύστημα είναι ουδέτερο ως προς την παραγωγή.

Αυτό μπορεί να φαίνεται «δίκαιο» σε επίπεδο ισότητας. Είναι όμως βαθιά προβληματικό σε επίπεδο ανάπτυξης.

Γιατί μια οικονομία που δεν διακρίνει μεταξύ παραγωγικού και αναδιανεμητικού εισοδήματος, καταλήγει να λειτουργεί χωρίς κίνητρα για παραγωγική αναβάθμιση. Δεν επιβραβεύει την αξία που δημιουργείται. Δεν κατευθύνει πόρους σε τομείς υψηλής προστιθέμενης αξίας. Αντίθετα, βασίζεται σε ένα μοντέλο κυκλοφορίας χρήματος: παραγωγή – κατανάλωση – φορολογία – αναδιανομή.

Και αυτό το μοντέλο έχει όρια.

Το βλέπουμε ήδη. Η ανάπτυξη υπάρχει, αλλά δεν είναι αυτάρκης. Εξαρτάται από τον τουρισμό, από τις υπηρεσίες, από τις ευρωπαϊκές ροές χρηματοδότησης. Οι δημόσιες επενδύσεις, αν και κρίσιμες, δεν αρκούν για να δημιουργήσουν μια νέα παραγωγική βάση. Και το φορολογικό σύστημα, αντί να λειτουργεί ως εργαλείο κατεύθυνσης, λειτουργεί ως μηχανισμός ισορροπίας.

Ο «Προϋπολογισμός Πολιτών» έχει αξία ακριβώς γιατί αποκαλύπτει αυτή τη δομή χωρίς πολιτικά φίλτρα. Δείχνει πού προέρχονται τα έσοδα. Δείχνει πώς κατανέμονται οι φόροι. Και, κυρίως, δείχνει τι δεν αλλάζει.

Δεν αλλάζει το γεγονός ότι η ελληνική οικονομία παραμένει εγκλωβισμένη σε ένα σχήμα όπου ο ιδιωτικός τομέας παράγει και το κράτος αναδιανέμει, χωρίς σαφή στρατηγική για το πώς η παραγωγή θα αυξηθεί, θα διαφοροποιηθεί και θα αποκτήσει βάθος.

Αν θέλουμε να μιλήσουμε σοβαρά για φορολογία, πρέπει να ξεκινήσουμε από εκεί. Όχι από το ποσοστό του φόρου, αλλά από την προέλευση του εισοδήματος. Όχι από το ποιος πληρώνει περισσότερο, αλλά από το ποιος δημιουργεί.

Γιατί στο τέλος της ημέρας, το ερώτημα δεν είναι λογιστικό. Είναι πολιτικό: Θέλουμε ένα σύστημα που απλώς αναδιανέμει, ή ένα σύστημα που πρώτα παράγει και μετά κατανέμει;

Και ο προϋπολογισμός του 2026, όσο κι αν προσπαθεί να ισορροπήσει, δείχνει ότι ακόμη δεν έχουμε δώσει την απάντηση.