Τράπεζα της Ελλάδας: Η ανάπτυξη με πατερίτσες και το στοίχημα που δεν έχει κερδηθεί ακόμη

Το σημείωμα της Τράπεζας της Ελλάδος της 30ής Ιανουαρίου 2026 δεν είναι απλώς ένα στατιστικό δελτίο, είναι η ακτινογραφία μιας χώρας που τρέχει μεπατημένο το γκάζι σε μια πίστα γεμάτη λακκούβες, ενώ ο οδηγός κοιτάζει επίμονα τον καθρέφτη των επιτυχιών του παρελθόντος, αγνοώντας τα σύννεφα που μαζεύονται στον ορίζοντα. Δεν είναι δελτίο αισιοδοξίας ούτε κείμενο συναγερμού. Είναι κάτι πιο σύνθετο: ένας ψύχραιμος χάρτης μιας οικονομίας που κινείται μπροστά, αλλά με το βλέμμα σταθερά στραμμένο στα εξωτερικά στηρίγματα.

Η ψευδαίσθηση των αριθμών και η πραγματικότητα της τσέπης

Η κυβέρνηση έχει κάθε λόγο να πανηγυρίζει για το 2,0% της ανάπτυξης του τρίτου τριμήνου του 2025. Όταν η υπόλοιπη ευρωζώνηασθμαίνει στο 1,4%, η Ελλάδα εμφανίζεται ως ο «πρωταθλητής» της τάξης. Όμως, αν ξύσουμε την επιφάνεια της στατιστικής, θα βρούμε μια βαθιά ανησυχητική αντίφαση. Το ονομαστικό διαθέσιμο εισόδημα μπορεί να αυξήθηκε, αλλά η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών μειώθηκε κατά 1,4% μέσα σε ένα τρίμηνο. Αυτό το «-1,4%» είναι η πολιτική βόμβα στα θεμέλια του αφηγήματος περί ευημερίας.

Δεν πρόκειται απλώς για μια τεχνική λεπτομέρεια. Είναι η επιβεβαίωση ότι η ανάπτυξη στην Ελλάδα παραμένει «ρηχή». Η ανάπτυξη που περιγράφεται δεν είναι αποτέλεσμα μιας βαθιάς μεταμόρφωσης του παραγωγικού μοντέλου. Είναι, σε μεγάλο βαθμό, ανάπτυξη κατανάλωσης και επενδύσεων με εξωτερικό καύσιμο: ευρωπαϊκούς πόρους, Ταμείο Ανάκαμψης, χαλαρότερη νομισματική πολιτική. Το ίδιο το κείμενο παραδέχεται ότι η συμβολή του εξωτερικού τομέα παραμένει αρνητική, καθώς οι εισαγωγές αυξάνονται ταχύτερα από τις εξαγωγές. Με απλά λόγια, επενδύουμε, αλλά εισάγουμε για να επενδύσουμε. Καταναλώνουμε, αλλά εισάγουμε για να καταναλώσουμε. Τα κέρδη των επιχειρήσεων και οι επενδύσεις στον εξοπλισμό, που ορθώς αυξήθηκαν κατά 12,8%, δεν διαχέονται στην κοινωνική βάση. Αντίθετα, ο επίμονος πληθωρισμός στο 2,9%, την ώρα που στην Ευρώπη έχει πέσει στο 2,1%, λειτουργεί ως ένας έμμεσος, άδικος φόρος που εξανεμίζει τις αυξήσεις των μισθών πριν καν αυτές φτάσουν στο ΑΤΜ.

Η παγίδα της ανταγωνιστικότητας

Η ανάλυση της ΤτΕ κρύβει μια σκληρή αλήθεια για την παραγωγική μας δομή. Η διαφορά στον πληθωρισμό οφείλεται κυρίως στις υπηρεσίες. Τι σημαίνει αυτό στην πράξη; Σημαίνει ότι οι ελληνικές επιχειρήσεις, εκμεταλλευόμενες την έλλειψη ανταγωνισμού σε κρίσιμους κλάδους, συνεχίζουν να τιμολογούν ψηλά, υπονομεύοντας την ίδια την εθνική ανταγωνιστικότητα.

Η έκθεση προειδοποιεί ξεκάθαρα: η ανταγωνιστικότητα τιμών επιδεινώθηκε στο τέλος του 2025. Όσο το κόστος εργασίας ανά μονάδα προϊόντος αυξάνεται χωρίς την ανάλογη αύξηση της παραγωγικότητας, η Ελλάδα κινδυνεύει να ξαναζήσει το σενάριο της δεκαετίας του 2000. Χτίζουμε μια οικονομία που βασίζεται στην κατανάλωση και τις κατασκευές (λόγω RRF), αλλά υστερεί στην παραγωγή διεθνώς εμπορεύσιμων αγαθών.

Η ΤτΕ μιλά με τη γλώσσα των δεικτών: ανατίμηση του πραγματικού συναλλαγματικού ισοζυγίου, επιδείνωση του κόστους εργασίας ανά μονάδα προϊόντος το 2025. Με πολιτικούς όρους, αυτό σημαίνει κάτι απλό και επικίνδυνο: αυξήσεις μισθών και εισοδημάτων που δεν συνοδεύονται από ανάλογη αύξηση παραγωγικότητας. Όσο το ευρωπαϊκό χρήμα ρέει, το πρόβλημα καλύπτεται. Όταν στεγνώσει, επανεμφανίζεται με ένταση.

Το Ταμείο Ανάκαμψης ως «τεχνητή αναπνοή»

Εδώ πρέπει να μιλήσουμε με όρους ωμού ρεαλισμού. Οι επενδύσεις που βλέπουμε σήμερα είναι σε μεγάλο βαθμό αποτέλεσμα της «ένεσης» του Ταμείου Ανάκαμψης. Το σημείωμα της ΤτΕ «διαβάζει» το μέλλον και βλέπει μια απότομη επιβράδυνση το 2027-2028, όταν οι ευρωπαϊκοί πόροι θα στερέψουν.

Το ερώτημα που τίθεται είναι αμείλικτο: Τι θα απομείνει όταν σβήσουν τα φώτα του RRF; Αν οι επενδύσεις δεν κατευθυνθούν σε καινοτομία και εξωστρέφεια, αλλά παραμείνουν εγκλωβισμένες στο real estate (όπου οι τιμές των διαμερισμάτων συνεχίζουν να καλπάζουν στο 7,5%, δημιουργώντας στεγαστική ασφυξία στους νέους), τότε η προσγείωση θα είναι ανώμαλη. Η κυβέρνηση φαίνεται να εφησυχάζει στο «μαξιλάρι» των πλεονασμάτων, ένα εντυπωσιακό 4,7% του ΑΕΠ το 2024, αλλά το πλεόνασμα αυτό είναι προϊόν της ακρίβειας που φουσκώνει τα έσοδα από τον ΦΠΑ, όχι μιας υγιούς φορολογικής βάσης.

Πολιτικοί κίνδυνοι και γεωπολιτική αστάθεια

Αυτό είναι το σημείο όπου το οικονομικό κείμενο γίνεται βαθιά πολιτικό.

Γιατί η ΤτΕ δεν αμφισβητεί μόνο αριθμούς. Αμφισβητεί έμμεσα τη διοικητική ικανότητα του κράτους. Το δικαστικό σύστημα, η ταχύτητα απονομής δικαιοσύνης, το Κτηματολόγιο, η φορολογική συμμόρφωση, η λειτουργία των αγορών υπηρεσιών παραμένουν πεδία μερικής προόδου και δομικής καθυστέρησης. Όσο αυτά δεν λύνονται, η ανάπτυξη θα παραμένει εξαρτημένη.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει και η αναφορά στη «δημοσιονομική χαλάρωση» των ετών 2025–2026. Η ΤτΕ την αποδέχεται, σχεδόν τη νομιμοποιεί, λόγω του επενδυτικού χαρακτήρα των δαπανών. Ταυτόχρονα, όμως, υπενθυμίζει εμφατικά ότι η διατήρηση πρωτογενών πλεονασμάτων σε βάθος χρόνου δεν είναι πολιτική επιλογή, είναι αναγκαιότητα. Πρόκειται για ένα μήνυμα διπλής ανάγνωσης: ναι, υπάρχει χώρος για παροχές, όχι, δεν υπάρχει περιθώριο για εκτροχιασμό.

Η οικονομία όμως δεν λειτουργεί σε κενό αέρος. Το σημείωμα αναφέρεται σε «πτωτικούς κινδύνους» λόγω της αβεβαιότητας στην εμπορική πολιτική των ΗΠΑ και των γεωπολιτικών εντάσεων. Σε ένα περιβάλλον όπου ο προστατευτισμός επιστρέφει, μια μικρή, ανοιχτή οικονομία όπως η ελληνική είναι εξαιρετικά ευάλωτη.

Η μείωση του χρέους στο 147,9% είναι μια θετική εξέλιξη, αλλά δεν πρέπει να μας καθησυχάζει. Σε έναν κόσμο υψηλών επιτοκίων, το χρέος παραμένει μια βαριά αλυσίδα. Η πολιτική ηγεσία οφείλει να σταματήσει να επενδύει στην επικοινωνιακή διαχείριση της ανάπτυξης και να αρχίσει να ασχολείται με τις δομικές μεταρρυθμίσεις που θα ξεκλειδώσουν τον ανταγωνισμό.

Η ώρα της αλήθειας

Πίσω από τις λέξεις της Τράπεζας της Ελλάδος κρύβεται ένα μήνυμα αγωνίας. Η Ελλάδα δεν έχει «καθαρίσει» με την κρίση. Απλώς μετασχηματίζει τα προβλήματά της. Από την κρίση χρέους, περάσαμε στην κρίση κόστους ζωής και στην κρίση παραγωγικού μοντέλου.

Η ανεργία μπορεί να έπεσε στο 7,5%, αλλά οι θέσεις εργασίας που δημιουργούνται είναι συχνά χαμηλής ειδίκευσης και χαμηλών αμοιβών. Το «brain drain» δεν αναστρέφεται με επιδόματα, αλλά με επενδύσεις υψηλής προστιθέμενης αξίας.

Αν δεν καταφέρουμε να συγκλίνουμε με την Ευρώπη στον πληθωρισμό και στην παραγωγικότητα, η «βιτρίνα» των αριθμών θα σπάσει. Η κοινωνική συνοχή δοκιμάζεται καθημερινά στο σούπερ μάρκετ και στο ενοίκιο. Η πολιτική ευθύνη δεν εξαντλείται στην τήρηση των δημοσιονομικών στόχων της Ευρώπης, αλλά στην εξασφάλιση μιας ανάπτυξης που δεν θα αφήνει πίσω της το 1,4% του πραγματικού εισοδήματος των πολιτών σε κάθε τρίμηνο.

Ο χρόνος τρέχει. Το 2026 είναι ήδη εδώ και το 2027, η χρονιά της μεγάλης δημοσιονομικής και επενδυτικής πρόκλησης, πλησιάζει απειλητικά. Το ερώτημα δεν είναι αν οι αριθμοί ευημερούν, αλλά αν οι άνθρωποι μπορούν να αντέξουν το κόστος αυτής της «ευημερίας». Αν η απάντηση είναι αρνητική, τότε το πολιτικό κόστος θα είναι πολύ μεγαλύτερο από οποιοδήποτε δημοσιονομικό έλλειμμα.