Η χώρα των ήρεμων νερών βράζει από κάτω – Επισκόπηση Τύπου 24/05

Η κυβέρνηση δεν κινδυνεύει σήμερα επειδή βρέθηκε απέναντί της ένας μεγάλος αντίπαλος. Κινδυνεύει επειδή αρχίζει να συσσωρεύεται γύρω της ένα πλήθος μικρών αμφισβητήσεων, καθεμία από τις οποίες μοιάζει διαχειρίσιμη, αλλά όλες μαζί φτιάχνουν πολιτικό βάρος. Αυτό είναι το πιο ύπουλο σημείο της συγκυρίας: δεν υπάρχει ακόμη εναλλακτική εξουσίας, υπάρχει όμως διάβρωση της αυτονόητης κυριαρχίας.

Ο Μητσοτάκης παραμένει ο ισχυρότερος παίκτης του συστήματος. Έχει υπό το έλεγχο του το κόμμα, επιτελική λειτουργία στο κράτος, κοινοβουλευτική πλειοψηφία, διεθνείς διαύλους και οργανωμένη επικοινωνία. Όμως αυτά επαρκούν για να κρατάς την εξουσία, όχι κατ’ ανάγκην για να ανανεώνεις την πολιτική εμπιστοσύνη. Η εξουσία δεν φθείρεται μόνο όταν κάνει λάθη. Φθείρεται και όταν αρχίζει να εξηγεί συνεχώς γιατί δεν έκανε λάθος.

Στα ελληνοτουρκικά, η θεωρία των «ήρεμων νερών» μοιάζει όλο και περισσότερο με διπλωματικό αυτο-ύπνωση. Μπορεί να χρειάζεται ηρεμία. Αλλά άλλο ηρεμία και άλλο υπνωτισμός. Όταν η Άγκυρα νομοθετεί φαντασιώσεις κυριαρχίας, όταν δοκιμάζει όρια στο Αιγαίο και όταν κάθε ελληνική επιχειρησιακή κίνηση χρειάζεται πολιτική απολογία, τότε το πρόβλημα δεν είναι μόνο η Τουρκία. Είναι η αδυναμία της Αθήνας να πείσει ότι έχει στρατηγική και όχι απλώς διαχείριση εντυπώσεων.

Στους θεσμούς, οι υποκλοπές επιμένουν σαν υπόθεση που δεν υπακούει στο κυβερνητικό ημερολόγιο. Δεν κλείνει επειδή κουράστηκε το Μαξίμου. Δεν εξαφανίζεται επειδή μετακινήθηκε η δημόσια συζήτηση. Το θεσμικό τραύμα έχει τη δική του μνήμη. Και όταν η πλειοψηφία εμφανίζεται να φοβάται τη διερεύνηση, τότε το ζήτημα παύει να είναι νομικό και γίνεται υπαρξιακό: τι είδους κράτος κυβερνά τη χώρα;

Στην κοινωνία, το ιδιωτικό χρέος, η ακρίβεια, η στέγη και ο φόβος του οικονομικού φακελώματος συγκροτούν ένα βουβό δημοψήφισμα καθημερινότητας. Ο πολίτης δεν ζει μέσα στα excel της ανάπτυξης. Ζει στον λογαριασμό του ρεύματος, στο ενοίκιο, στο σούπερ μάρκετ, στην αβεβαιότητα του μήνα.

Η αντιπολίτευση, βέβαια, δεν πρέπει να πανηγυρίζει. Τσίπρας, Καρυστιανού, ΠΑΣΟΚ, Σαμαράς, Κωνσταντοπούλου παράγουν περισσότερο πίεση παρά λύση. Όμως η Ιστορία δεν περιμένει πάντα την ώριμη εναλλακτική. Μερικές φορές ξεκινά από την κόπωση απέναντι στο υπάρχον. Η σταθερότητα δεν καταρρέει. Αλλά άρχισε να απολογείται. Και όταν η σταθερότητα απολογείται, έχει ήδη χάσει κάτι από τη δύναμή της.

Βήμα-βήμα ανάγνωση της ημερήσιας ατζέντας

Η ημέρα δεν βγάζει απλώς ειδήσεις. Βγάζει μετάβαση πολιτικού κύκλου. Τα κυριακάτικα φύλλα δείχνουν ότι η χώρα μπαίνει σε προεκλογικό περιβάλλον πριν κηρυχθεί προεκλογική περίοδος. Η κυβέρνηση παραμένει ισχυρή ως μηχανισμός εξουσίας, αλλά αμύνεται σε τρία μέτωπα: θεσμική αξιοπιστία, ελληνοτουρκικά, κοινωνική κόπωση.

Το κυρίαρχο μοτίβο είναι ότι η αντιπολίτευση δεν συγκροτεί ενιαία εναλλακτική, αλλά δημιουργεί περιβάλλον πολυκεντρικής πίεσης: Τσίπρας, Καρυστιανού, πιθανός Σαμαράς, ΠΑΣΟΚ, Κωνσταντοπούλου, δεξιά και αριστερά αντισυστημικά ακροατήρια. Το Βήμα το αποτυπώνει με τη γραμμή των «αλχημιστών και μνηστήρων», δηλαδή των νέων σχημάτων που αναζητούν τρόπο να αλλάξουν τη δομή του συστήματος, ενώ τα παλαιά κόμματα κρατούν άμυνες.

1. Θεσμική πίεση: υποκλοπές, Δικαιοσύνη, Κοβέσι

Η Αυγή και το Documento κρατούν ψηλά την υπόθεση των υποκλοπών. Η Αυγή μιλά για στοιχεία που εκθέτουν τον εισαγγελέα του Αρείου Πάγου και εστιάζει στη μεθόδευση γύρω από την Εξεταστική, υποστηρίζοντας ότι η κυβέρνηση επιχειρεί να μετατρέψει ένα ζήτημα απορρήτου και θεσμικής λογοδοσίας σε θέμα εθνικής ασφάλειας για να αυξήσει τον πήχη των ψήφων.

Το Documento κινείται πιο επιθετικά: συνδέει Τζαβέλλα – Φλωρίδη, μιλά για «μπάζωμα» σκανδάλων και αντιμετωπίζει την υπόθεση ως κεντρικό σύμπτωμα κυβερνητικής αλαζονείας. Το Βήμα, πιο ψυχρό και συστημικό, φωτίζει την άλλη όψη: ότι το Predatorgate δημιούργησε και κενά ασφαλείας σε ΕΛ.ΑΣ. και ΕΥΠ, καθώς μπλόκαρε νόμιμες επιχειρησιακές δυνατότητες.

2. Ελληνοτουρκικά: η αφήγηση των «ήρεμων νερών» δέχεται πλήγμα

Το δεύτερο μεγάλο μέτωπο είναι η Τουρκία. Η Απογευματινή προσπαθεί να δώσει κυβερνητική ανάγνωση: οι κινήσεις για τους Patriot παρουσιάζονται ως επιχειρησιακές, όχι ως υποχώρηση. Αντίθετα, Εστία, Δημοκρατία, Παρόν και Ελεύθερη Ώρα διαβάζουν την ίδια υπόθεση ως ένδειξη κινδύνου και στρατηγικής ασάφειας.

Η «Γαλάζια Πατρίδα» εμφανίζεται ως κεντρικό θέμα πολλών φύλλων. Η Attica Times γράφει ότι η Άγκυρα επιχειρεί να νομοθετήσει τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της σε Αιγαίο, Ανατολική Μεσόγειο και Μαύρη Θάλασσα. Η Εστία μιλά για τουρκική «μπλόφα» αλλά και για πολιτικές συνέπειες της απόσυρσης των Patriot, ενώ το Παρόν και η Δημοκρατία το τραβούν σε πιο σκληρή εθνική γραμμή.

Τα ελληνοτουρκικά παύουν να είναι μόνο διπλωματικό θέμα. Γίνονται εσωκομματικό τεστ για τη ΝΔ. Δένδιας, Σαμαράς, Καραμανλής, Γεραπετρίτης και Μαξίμου δεν ακούγονται ως ενιαία γραμμή. Αυτό είναι πολιτικά επικίνδυνο.

3. Η ΝΔ πιέζεται από δεξιά, θεσμικά και κοινωνικά

Η ΜΠΑΜ επιτίθεται στον Νίκο Δένδια ως πολιτικό που αποφεύγει να αναλάβει κόστος, ενώ η Εστία και η Δημοκρατία αναδεικνύουν το «στρατηγικό πρόβλημα Μητσοτάκη»: ότι πλέον δεν αμφισβητείται μόνο από αντισυστημικά ή αριστερά ακροατήρια, αλλά και από αστικές δυνάμεις, πρώην συμμάχους και δεξιά πατριωτικά ακροατήρια.

Η One Voice πάει ακόμη πιο μακριά, γράφοντας ότι η «μετά-Μητσοτάκη εποχή» έχει ήδη ξεκινήσει. Το Πρώτο Θέμα, από την άλλη, επιχειρεί να οργανώσει τη γραμμή σταθερότητας: ο Μητσοτάκης έχει χρόνο, σχέδιο και δυνατότητα να μετατρέψει την πολυδιάσπαση των αντιπάλων σε πλεονέκτημα.

Το Μαξίμου δεν έχει χάσει την πρωτοβουλία, αλλά έχει χάσει την άνεση. Άλλο πράγμα να κυβερνάς απέναντι σε έναν αντίπαλο και άλλο απέναντι σε πολλά μικρά ρήγματα που δεν ξέρεις από πού θα μεγαλώσουν.

4. Τσίπρας, Καρυστιανού, ΠΑΣΟΚ: η αντιπολίτευση ανασυντάσσεται αλλά δεν ενώνεται

Η Attica Times γράφει ότι Καρυστιανού και Τσίπρας αλλάζουν τις ισορροπίες στην αντιπολίτευση. Το Πρώτο Θέμα σημειώνει ότι το προεκλογικό τοπίο θα ξεκαθαρίσει με την ανακοίνωση του κόμματος Καρυστιανού, την αναμενόμενη κίνηση Τσίπρα και το ερώτημα αν θα κινηθεί και ο Σαμαράς.

Το ΠΑΣΟΚ είναι ο πιο πιεσμένος παίκτης. Η Αυγή αναδεικνύει εσωτερικές αμφισβητήσεις για τη γραμμή μη συνεργασίας με τη ΝΔ, ενώ το Παρόν βλέπει μάχη επιβίωσης απέναντι σε ΝΔ και Τσίπρα.

Ο Ανδρουλάκης δεν κινδυνεύει απλώς από πτώση ποσοστών. Κινδυνεύει από απώλεια ρόλου. Αν ο Τσίπρας πάρει το αντι-ΝΔ συναίσθημα και η Καρυστιανού το ηθικό αντισυστημικό φορτίο, το ΠΑΣΟΚ μένει με σοβαρότητα αλλά χωρίς ρεύμα.

5. Κοινωνική ατζέντα: χρέος, ακρίβεια, «υπερ-Τειρεσίας»

Κάτω από τις πολιτικές συγκρούσεις υπάρχει το πραγματικό εκλογικό καύσιμο: ιδιωτικό χρέος, ακρίβεια, εισόδημα. Το Βήμα/ΟΤ και ο Λόγος αναδεικνύουν τη ρύθμιση έως 72 δόσεις για ληξιπρόθεσμα χρέη, ενώ η Real News προβάλλει διπλό πακέτο στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.

Η Δημοκρατία μεταφράζει το ίδιο πεδίο ως κοινωνικό κίνδυνο: μιλά για ιδιωτικό χρέος ως βραδυφλεγή βόμβα και για «υπερ-Τειρεσία» που θα παρακολουθεί οικονομικά τους πολίτες.

Η κυβέρνηση θα πάει σε πακέτο ΔΕΘ και διορθωτικές κινήσεις. Η αντιπολίτευση θα το πει προεκλογικό κουπόνι. Η κοινωνία θα ρωτήσει κάτι απλούστερο: «ανακουφίζομαι ή απλώς καταγράφεται η αδυναμία μου;»

6. Αυτοδιοίκηση και καθημερινό κράτος

Η Attica Times αναδεικνύει τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης: εκλογές σε έναν γύρο, περισσότερες ψηφιακές διαδικασίες, αυστηρότερη οικονομική παρακολούθηση, κυρώσεις και συγκέντρωση διάσπαρτων ρυθμίσεων.

Ο Τύπος Θεσσαλονίκης αναδεικνύει ελλείψεις στο ΑΤ Κορδελιού – Ευόσμου, ενώ η Μακεδονία κινείται στη γραμμή της περιφερειακής πολιτικής οικονομίας: νέα ΝΔ Θεσσαλονίκης, έργα, τουρισμός, δημοτικές δομές.

Η αυτοδιοίκηση θα γίνει πολύ πιο πολιτικό πεδίο από όσο φαίνεται. Ο νέος Κώδικας δεν είναι απλή τακτοποίηση. Είναι αλλαγή ισορροπίας ανάμεσα σε κεντρικό κράτος, δήμους και περιφέρειες.

Τι μας διαφεύγει

• Το μεγάλο που μας διαφεύγει είναι ότι η κυβέρνηση δεν απειλείται κυρίως από έναν αντίπαλο. Απειλείται από την απώλεια του κεντρικού αφηγήματος. Η ΝΔ δεν κινδυνεύει επειδή ο Τσίπρας, η Καρυστιανού ή ο Σαμαράς έχουν έτοιμη εναλλακτική εξουσίας. Κινδυνεύει επειδή όλοι μαζί μπορούν να αφαιρέσουν κομμάτια από τη νομιμοποιητική της βάση.
• Το δεύτερο που μας διαφεύγει είναι ότι τα ελληνοτουρκικά έχουν γίνει εσωτερικό δεξιό δημοψήφισμα. Όποιος πείσει ότι η κυβέρνηση είναι «χαλαρή» στα εθνικά, μπορεί να ανοίξει πραγματικό ρήγμα στη γαλάζια βάση.
• Το τρίτο είναι ότι το ιδιωτικό χρέος, η στέγη, το δημογραφικό και η ακρίβεια είναι πιο επικίνδυνα από τα παραπολιτικά. Εκεί θα κριθεί αν η κοινωνία θέλει σταθερότητα ή εκτόνωση.

Τι προμηνύεται

Προμηνύεται καλοκαίρι υψηλής πολιτικής θερμοκρασίας. Στα ελληνοτουρκικά θα έχουμε διαρκείς δοκιμές ρητορικής και επιχειρησιακής ψυχραιμίας. Στο εσωτερικό, το Μαξίμου θα αναζητήσει ανασχηματισμό, κοινωνικό πακέτο και επανασυσπείρωση. Η αντιπολίτευση θα κινηθεί όχι ως ενιαίο μπλοκ, αλλά ως πολλαπλή πολιορκία. Το ΠΑΣΟΚ θα πιεστεί να αποφασίσει αν είναι θεσμικός τρίτος πόλος ή δύναμη σύγκρουσης.