Η “Γαλάζια Πατρίδα” γίνεται νόμος και η απειλή αποκτά γραφειοκρατία – 20/05

Η «Γαλάζια Πατρίδα» δεν είναι πια μόνο σύνθημα στρατηγών, χάρτης τηλεοπτικών πάνελ ή εργαλείο εσωτερικής κατανάλωσης του τουρκικού εθνικισμού. Αν η Άγκυρα τη μετατρέψει σε νόμο, τότε περνά από τη ρητορική στη διοικητική πράξη. Και αυτό είναι το επικίνδυνο. Διότι άλλο πράγμα είναι να απειλείς πολιτικά και άλλο να οργανώνεις υπηρεσίες, άδειες, ζώνες, χάρτες και “ειδικά καθεστώτα” γύρω από μια αναθεωρητική ιδέα.

Η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια να το αντιμετωπίσει ως ακόμη μία τουρκική υπερβολή. Η Τουρκία κάνει αυτό που ξέρει καλά: παίρνει μια διεκδίκηση, της δίνει νομική μορφή, την εντάσσει στο κράτος και μετά ζητά από τους άλλους να τη συζητήσουν ως πραγματικότητα. Το ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν η Αθήνα πρέπει να αντιδράσει. Είναι αν θα αντιδράσει εγκαίρως, θεσμικά και ευρωπαϊκά, πριν το τετελεσμένο αποκτήσει ΦΕΚ Άγκυρας.

Η Άγκυρα λοιπόν επιχειρεί να μετατρέψει τη “Γαλάζια Πατρίδα” από δόγμα, χάρτη και ρητορική σε εσωτερικό νόμο-πλαίσιο. Δεν φαίνεται ακόμη να υπάρχει κατατεθειμένο τελικό κείμενο στη Μεγάλη Τουρκική Εθνοσυνέλευση, σύμφωνα με τις πιό πρόσφατες πληροφορίες από τα τουρκικά ρεπορτάζ που μιλούν για σχέδιο/προσχέδιο που ετοιμάζεται να πάρει μορφή πρότασης νόμου μετά το Κουρμπάν Μπαϊράμ. Η απειλή για την Ελλάδα δεν είναι ότι αύριο το πρωί η Τουρκία επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα στο Αιγαίο. Είναι πιο ύπουλη: κωδικοποιεί μονομερώς τις τουρκικές θέσεις για Αιγαίο, υφαλοκρηπίδα, ΑΟΖ, “γκρίζες ζώνες”, ειδικές θαλάσσιες περιοχές και άδεια της Άγκυρας για δραστηριότητες σε αμφισβητούμενους χώρους.

Τι ετοιμάζουν

Το σχέδιο εμφανίζεται με ονόματα όπως “Türk Deniz Yetki Alanları Kanunu”, “Deniz Yetki Alanları Kanun Teklifi” ή δημοσιογραφικά “Mavi Vatan Yasası”. Σύμφωνα με τα τουρκικά ΜΜΕ, πρόκειται για νόμο-ομπρέλα που θα συγκεντρώνει σε ενιαίο θεσμικό πλαίσιο χωρικά ύδατα, υφαλοκρηπίδα, ΑΟΖ, συνορεύουσα ζώνη, θαλάσσια έρευνα, ενέργεια, αλιεία, περιβάλλον και ασφάλεια. Η Yeni Şafak γράφει ότι το σχέδιο δουλεύεται περίπου δέκα χρόνια και θα έχει 14 άρθρα.

Η πιο κρίσιμη διάταξη αφορά τα χωρικά ύδατα: 12 ν.μ. σε Μαύρη Θάλασσα και Μεσόγειο, αλλά 6 ν.μ. στο Αιγαίο. Αυτό σημαίνει ότι η Τουρκία δεν εγκαταλείπει το casus belli, αντίθετα το “κλειδώνει” θεσμικά. Τουρκικά ρεπορτάζ αναφέρουν ότι η διατήρηση των 6 μιλίων στο Αιγαίο συνδέεται με την πάγια θέση πως τυχόν ελληνική επέκταση στα 12 μίλια θα έκανε το Αιγαίο “ελληνική λίμνη”. Το Fokus+ παραθέτει την τουρκική εκτίμηση ότι με 12 μίλια το ελληνικό ποσοστό χωρικών υδάτων θα ανέβαινε περίπου στο 70%, ενώ της Τουρκίας θα έπεφτε κάτω από 10%.

Το πιο επικίνδυνο: “ειδική θαλάσσια περιοχή”

Η πρόβλεψη που θέλει προσοχή είναι η εξουσία στον Τούρκο Πρόεδρο να κηρύσσει περιοχές ως “Özel Statülü Deniz”, δηλαδή “θάλασσες ειδικού καθεστώτος”, ιδίως εκεί όπου δεν έχει ανακηρυχθεί τουρκική ΑΟΖ. Αυτό είναι εργαλείο παραγωγής τετελεσμένων. Δεν χρειάζεται να λυθεί οριστικά η οριοθέτηση, η Άγκυρα θα μπορεί να ορίζει ειδικό καθεστώς και μετά να απαιτεί να περνούν οικονομικές, επιστημονικές ή περιβαλλοντικές δραστηριότητες από τουρκική άδεια.

Σύμφωνα με τη Yeni Şafak, στο σχέδιο προβλέπεται ότι σε τουρκική υφαλοκρηπίδα και ανακηρυγμένες ΑΟΖ, κάθε οικονομική, επιστημονική και περιβαλλοντική δραστηριότητα θα υπόκειται αποκλειστικά σε άδεια της Τουρκίας. Αυτό ανοίγει παράθυρο σύγκρουσης με ελληνικές ή ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες για θαλάσσια πάρκα, ενεργειακές έρευνες, καλώδια, αλιευτικές ζώνες ή επιστημονικές αποστολές σε περιοχές όπου η Άγκυρα αμφισβητεί ελληνική δικαιοδοσία.

Οι “γκρίζες ζώνες” μπαίνουν στο νόμο

Το ακόμη πιο βαρύ σημείο είναι ότι τουρκικά ρεπορτάζ αναφέρουν πως το σχέδιο θα αγγίξει το θέμα των “γκρίζων περιοχών” στο Αιγαίο, δηλαδή νησίδες, βραχονησίδες και θαλάσσιους σχηματισμούς των οποίων το καθεστώς η Τουρκία αμφισβητεί. Η Aydınlık επικαλείται ανώτερη πηγή του AKP που λέει ότι “θα περιγραφεί κάθε περιοχή” και ότι υπάρχουν “διαφιλονικούμενα σημεία” με την Ελλάδα. Η Yeni Şafak επίσης γράφει ότι το νομικό καθεστώς νησιών, νησίδων και βραχονησίδων που προκαλούν ένταση με την Ελλάδα θα συμπεριληφθεί στο πλαίσιο.

Εδώ είναι το κόκκινο σημείο για την Αθήνα. Αν η Τουρκία βάλει σε εσωτερικό νόμο κατηγορίες “αμφισβητούμενων” σχηματισμών, δεν κάνει απλή ρητορική. Δημιουργεί διοικητικό και νομικό μηχανισμό για NAVTEX, ασκήσεις, άδειες, ελέγχους, έρευνες και μελλοντικές κρίσεις τύπου Ίμια, αλλά με πιο οργανωμένο θεσμικό υπόβαθρο.

Η τουρκική επιχειρηματολογία

Οι Τούρκοι το παρουσιάζουν ως “όχι επιθετικό” αλλά “αμυντικό” πλαίσιο. Ο Çağrı Erhan, αντιπρόεδρος του Συμβουλίου Ασφάλειας και Εξωτερικής Πολιτικής της τουρκικής Προεδρίας, λέει ότι το κείμενο δεν στοχεύει συγκεκριμένη χώρα και βασίζεται στα δικαιώματα της Τουρκίας από το διεθνές δίκαιο. Ο Yücel Acer του DEHUKAM λέει ότι στόχος δεν είναι να δημιουργηθεί πρόβλημα με την Ελλάδα, αλλά να λυθούν τα προβλήματα στο Αιγαίο. Αυτό είναι η γνωστή τουρκική φόρμουλα: “δεν επιτιθέμεθα, απλώς νομοθετούμε τα δικαιώματά μας”.

Όμως την ίδια στιγμή, ο τουρκικός λόγος επιμένει στις “ειδικές συνθήκες” του Αιγαίου και στην άρνηση πλήρους επήρειας των ελληνικών νησιών. Ο Cihat Yaycı, από τους βασικούς θεωρητικούς της “Γαλάζιας Πατρίδας”, δηλώνει στη Sözcü ότι η Τουρκία πρέπει να περάσει από το στάδιο του κράτους που αντιδρά στο στάδιο του κράτους που “ανακηρύσσει, εφαρμόζει και προστατεύει” τα δικαιώματά του. Αυτό είναι ο πυρήνας της νέας φάσης: λιγότερο σύνθημα, περισσότερη κρατική μηχανική.

Σύνδεση με ελληνικές κινήσεις

Στα τουρκικά ρεπορτάζ το νομοσχέδιο συνδέεται με τρία πράγματα: τους ελληνικούς χάρτες Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού προς την Ε.Ε., τα θαλάσσια πάρκα και τις απαγορευμένες ζώνες αλιείας. Η τουρκική ανάγνωση είναι ότι η Ελλάδα προσπαθεί να παράξει “ήπια κυριαρχία” μέσω περιβάλλοντος, αλιείας και ευρωπαϊκών χαρτών. Η απάντηση της Άγκυρας είναι να φτιάξει αντίστοιχο εσωτερικό νομικό οπλοστάσιο, το οποίο θα δίνει βάση σε μελλοντικές αντιδράσεις.

Το casus belli παραμένει

Το Fokus+ γράφει καθαρά ότι το νέο σχέδιο δεν ακυρώνει την απόφαση της TBMM της 8ης Ιουνίου 1995, με την οποία η Τουρκία εξουσιοδοτούσε την κυβέρνηση να λάβει “όλα τα μέτρα, συμπεριλαμβανομένων στρατιωτικών”, αν η Ελλάδα επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα πέραν των 6 μιλίων στο Αιγαίο. Άρα το νέο πλαίσιο δεν αποφορτίζει, νομιμοποιεί εσωτερικά την ίδια απειλή.

Το δια ταύτα

Η Άγκυρα δεν πάει απλώς να περάσει έναν τεχνικό νόμο. Πάει να δημιουργήσει θαλάσσιο σύνταγμα της Γαλάζιας Πατρίδας. Για την Ελλάδα, ο κίνδυνος είναι τριπλός: πρώτον, να παγιωθεί στο τουρκικό δίκαιο ότι το Αιγαίο είναι “ειδική θάλασσα” όπου τα νησιά δεν παράγουν κανονικά δικαιώματα. Δεύτερον, να αποκτήσουν οι “γκρίζες ζώνες” μόνιμη διοικητική υπόσταση. Τρίτον, κάθε ελληνική κίνηση σε πάρκα, έρευνες, καλώδια, αλιεία ή ενεργειακά να βαφτίζεται εκ των προτέρων “παραβίαση” τουρκικών δικαιωμάτων.

Με απλά λόγια: η Τουρκία φτιάχνει νόμο για να κάνει τις διεκδικήσεις της ρουτίνα κράτους. Αυτό είναι πιο σοβαρό από μία επιθετική δήλωση υπουργού, γιατί οι δηλώσεις ξεχνιούνται· οι νόμοι παράγουν υπηρεσίες, χάρτες, άδειες, εντολές, προϋπολογισμούς και κρίσεις.