Μανιφέστο ΙΝΑΤ: Ο Τσίπρας ζητά συλλογική αμνησία και υπόσχεται χάος… 01/05

Υπάρχει μια παλιά πολιτική τέχνη: να βαφτίζεις το παρελθόν «νέα εποχή» και την αδυναμία «συμπαράταξη». Το μανιφέστο για την «Κυβερνώσα Αριστερά της Νέας Εποχής» επιχειρεί ακριβώς αυτό. Δεν είναι κείμενο χωρίς σημασία. Αντιθέτως, είναι μια σοβαρή ένδειξη ότι ο χώρος αριστερά του Κέντρου καταλαβαίνει πως η σημερινή του μορφή δεν αρκεί. Το ΠΑΣΟΚ δεν πείθει ως μόνος εναλλακτικός πόλος. Ο ΣΥΡΙΖΑ δεν μπορεί να αναστήσει τον παλιό εαυτό του. Η οικολογία υπάρχει περισσότερο ως ηθικό λεξιλόγιο παρά ως πολιτική δύναμη. Άρα χρειάζεται νέο δοχείο.

Το ερώτημα είναι αν το νέο δοχείο έχει νέο περιεχόμενο. Εκεί αρχίζουν τα δύσκολα.

Το κείμενο μιλά για κοινωνικό κράτος, αναδιανομή, εργασία, δικαιώματα, δημόσια αγαθά, πράσινη μετάβαση. Όλα αυτά ακούγονται σωστά σε μια κοινωνία που κουράστηκε από την ακρίβεια, τη στέγη-θηλιά, την κόπωση των μικρομεσαίων, την αίσθηση ότι η ανάπτυξη δεν μοιράζεται δίκαια. Μόνο που η πολιτική δεν είναι διαγωνισμός καλών προθέσεων. Είναι λογαριασμός, ρίσκο, κόστος, εφαρμογή.

Και εδώ το μανιφέστο κάνει το κλασικό κόλπο της ελληνικής Αριστεράς: περιγράφει καθαρά την αδικία, αλλά θολώνει στο πώς θα κυβερνήσει. Θέλει ισχυρότερο κράτος, αλλά δεν εξηγεί πώς το κράτος αυτό δεν θα γίνει πάλι πελατειακό. Θέλει περισσότερη αναδιανομή, αλλά δεν λέει από ποια παραγωγική βάση θα χρηματοδοτηθεί. Θέλει πράσινη μετάβαση, αλλά όχι τους σκληρούς συμβιβασμούς της ενέργειας. Θέλει ειρήνη σε έναν κόσμο πολέμου, αλλά δεν απαντά τι κάνει μια χώρα όπως η Ελλάδα απέναντι στην Τουρκία, στη Μέση Ανατολή, στην αστάθεια της Ανατολικής Μεσογείου.

Το μεγαλύτερο πρόβλημα, όμως, δεν είναι όσα λέει. Είναι όσα αποφεύγει. Η «κυβερνώσα Αριστερά» κυβέρνησε ήδη. Το 2015 δεν είναι θεωρητική υποσημείωση. Είναι τράπεζες κλειστές, capital controls, δημοψήφισμα που γύρισε ανάποδα μέσα σε λίγες ημέρες, τρίτο μνημόνιο, υπερφορολόγηση, πίεση στη μεσαία τάξη, συνεργασία με τους ΑΝΕΛ. Όποιος ζητά νέα εντολή χωρίς καθαρό απολογισμό της προηγούμενης, δεν ζητά εμπιστοσύνη. Ζητά συλλογική αμνησία.

Από την άλλη, η ΝΔ μετά το 2019 δεν δικαιούται αυτάρεσκη αλαζονεία. Η χώρα ανέκτησε σταθερότητα, επενδυτική αξιοπιστία, ψηφιακό κράτος, διεθνή εικόνα. Αλλά η καθημερινότητα έμεινε σκληρή, η θεσμική φθορά μεγάλωσε, η κοινωνία αισθάνεται ότι η αποτελεσματικότητα συχνά σταματά εκεί όπου αρχίζει η ισχύς των οργανωμένων συμφερόντων.

Άρα υπάρχει χώρος για αντίπαλη πρόταση. Όχι όμως για αναπαλαίωση με ωραίες λέξεις. Η Αριστερά μπορεί να επιστρέψει μόνο αν πει τρεις αλήθειες: τι έμαθε από την αποτυχία της, τι μπορεί να πληρώσει η χώρα και ποιο κράτος μπορεί πράγματι να χτίσει. Μέχρι τότε, το μανιφέστο είναι χρήσιμο ως πολιτικό σήμα. Αλλά ως κυβερνητική πρόταση παραμένει περισσότερο ανάμνηση μεταμφιεσμένη σε μέλλον.

Πολιτική αποκρυπτογράφηση του μανιφέστου

1. Κεντρική θέση

Το μανιφέστο δεν είναι απλώς κείμενο ιδεών. Είναι πολιτικό σήμα επανεκκίνησης. Η βασική του θέση είναι ότι η Σοσιαλδημοκρατία, η Ριζοσπαστική/Ανανεωτική Αριστερά και η Πολιτική Οικολογία πρέπει να συγκροτήσουν ενιαίο «κυβερνητικό» υποκείμενο, όχι χαλαρή συμμαχία. Το κείμενο δηλώνει ρητά ότι η σύγκλιση αυτών των τριών ρευμάτων είναι «κρίσιμη πολιτική αναγκαιότητα» και ότι στόχος δεν είναι απλώς διάλογος, αλλά «ενιαία πολιτική δύναμη με ικανότητα διακυβέρνησης».

Το πρόβλημα που ισχυρίζεται ότι απαντά είναι τριπλό: κοινωνική ανασφάλεια, κρίση εμπιστοσύνης στην πολιτική και κυριαρχία ενός «νεοφιλελεύθερου» μοντέλου που, κατά τους συντάκτες, παράγει ανισότητες, θεσμική αποσύνθεση και ακροδεξιά δυναμική. Το πραγματικό ακροατήριο, όμως, δεν είναι όλη η κοινωνία. Είναι κυρίως οι αποσυντεθειμένοι χώροι αριστερά του Κέντρου: στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ που αναζητούν νέο όχημα, σοσιαλδημοκράτες που δεν χωρούν στη σημερινή γραμμή του ΠΑΣΟΚ, πολιτικοποιημένοι νέοι, ακαδημαϊκοί, κινήματα δικαιωμάτων και ένα μέρος των μεσαίων στρωμάτων που νιώθει οικονομικά συμπιεσμένο. Γκρουπούσκουλα περιθωριακών πολιτικών οργανώσεων.

2. Αποκρυπτογράφηση επιχειρημάτων

Τα εμφανή επιχειρήματα είναι γνωστά: δημόσια αγαθά, εργασία, αναδιανομή, προοδευτική φορολογία, ισχυρό κοινωνικό κράτος, αποκέντρωση, δικαιώματα, οικολογία. Το κείμενο προτείνει, μεταξύ άλλων, προοδευτική φορολογία, προστασία δημόσιων αγαθών, ενίσχυση Αυτοδιοίκησης και 35ωρο χωρίς μείωση μισθών.

Τα υπονοούμενα είναι πιο ενδιαφέροντα. Πρώτον, ότι το ΠΑΣΟΚ μόνο του δεν μπορεί. Δεύτερον, ότι ο ΣΥΡΙΖΑ όπως υπάρχει δεν μπορεί. Τρίτον, ότι ο Αλέξης Τσίπρας ή ο χώρος γύρω από το Ινστιτούτο του διεκδικεί ρόλο υπερκομματικού ενοποιητή. Τέταρτον, ότι η ήττα της Αριστεράς δεν θεωρείται ήττα ιδεών αλλά αποτυχία οργανωτικού σχήματος.

Οι ανομολόγητες παραδοχές είναι βαριές: ότι η κοινωνία θέλει στροφή αριστερά και όχι καλύτερη διαχείριση, ότι οι ευρωπαϊκοί δημοσιονομικοί περιορισμοί μπορούν να λυγίσουν με πολιτική βούληση, ότι το κράτος μπορεί να αναλάβει περισσότερες λειτουργίες χωρίς να αναπαράγει πελατειακές παθογένειες, ότι η αγορά είναι κυρίως πρόβλημα και όχι πεδίο παραγωγής πλούτου.

Η μεγάλη ασάφεια βρίσκεται στο «κυβερνώσα». Το κείμενο θέλει να ακούγεται κυβερνητικό, αλλά δεν μπαίνει στον λογαριασμό: κόστος, χρονοδιάγραμμα, φορείς εφαρμογής, ευρωπαϊκοί κανόνες, παραγωγικότητα, ανταγωνιστικότητα.

3. Πίσω από τις λέξεις

Αυτό είναι ταυτόχρονα ιδεολογικό μανιφέστο, πλατφόρμα ανασύνθεσης και τακτική επιβίωσης. Δεν είναι ακόμη κυβερνητικό πρόγραμμα. Είναι κείμενο επανανομιμοποίησης ενός χώρου που έχασε την επαφή του με την εξουσία και προσπαθεί να επιστρέψει όχι ως ΣΥΡΙΖΑ 2.0, αλλά ως «προοδευτική πλειοψηφία».

Το πιο αποκαλυπτικό σημείο είναι η φράση «δεν είμαστε αλάθητοι, αλλά είμαστε περήφανοι για το παρελθόν». Αυτή είναι μισή αυτοκριτική και μισή άμυνα. Λέει: δεν θα απολογηθούμε πλήρως για το 2015–2019, αλλά θέλουμε νέο ακροατήριο.

Τι αποφεύγει να πει; Ότι η προηγούμενη «κυβερνώσα Αριστερά» κυβέρνησε ήδη. Ότι συγκρούστηκε με την πραγματικότητα. Ότι ο αντιμνημονιακός ριζοσπαστισμός κατέληξε σε τρίτο μνημόνιο. Ότι η συνεργασία με τους ΑΝΕΛ ακύρωσε μεγάλο μέρος της ηθικής υπεροχής του χώρου.

4. Διεθνής συγκυρία

Το μανιφέστο διαβάζει σωστά την εποχή ως εποχή πολυκρίσης: Ουκρανία, Γάζα, Τραμπ, άνοδος Ακροδεξιάς, αποβιομηχάνιση, κλιματική κρίση, κρίση ευρωπαϊκής ηγεσίας. Εκεί έχει ένστικτο. Αλλά η απάντησή του μένει συχνά ηθικολογική.

Στον κόσμο του 2026, η ειρήνη δεν αρκεί ως ευχή. Θέλει αποτροπή, βιομηχανική βάση, ενεργειακή ασφάλεια, σύνορα, τεχνολογική κυριαρχία, μεταναστευτική πολιτική και στρατηγική συμμαχιών. Το μανιφέστο καταγγέλλει την πολεμική οικονομία, αλλά δεν απαντά τι κάνει μια χώρα όπως η Ελλάδα απέναντι στην Τουρκία, στη Μέση Ανατολή, στην αστάθεια της Ανατολικής Μεσογείου. Εκεί η ρητορική του είναι soft για έναν hard κόσμο.

5. Ελλάδα μετά το 2019

Εδώ βρίσκεται η μεγάλη αδυναμία. Το κείμενο περιγράφει την επταετία Μητσοτάκη ως σχεδόν συνολική καταστροφή: παραγωγική αποδιάρθρωση, καρτέλ, ακρίβεια, υποκλοπές, Τέμπη, ΟΠΕΚΕΠΕ, αυταρχισμό. Υπάρχουν πραγματικά θέματα: ακρίβεια, στέγη, θεσμική φθορά, αίσθηση ατιμωρησίας, κόπωση με το επιτελικό κράτος. Όμως το κείμενο παρακάμπτει ό,τι δεν βολεύει.

Η Ελλάδα δεν είναι στο σημείο του 2015. Η Τράπεζα της Ελλάδος καταγράφει αύξηση πραγματικού ΑΕΠ 2,1% το 2025 και επιτάχυνση επενδύσεων 8,9%, με το μερίδιο επενδύσεων περίπου στο 17% του ΑΕΠ. Η Κομισιόν προβλέπει ανάπτυξη 2,1% το 2025 και 2,2% το 2026, ενώ βλέπει το χρέος κάτω από 140% του ΑΕΠ ως το 2027. Η ανεργία, κατά την ΕΛΣΤΑΤ, ήταν 7,5% τον Δεκέμβριο 2025, όταν το 2019 βρισκόταν περίπου στο 17,3%. Η Moody’s έδωσε επενδυτική βαθμίδα στην Ελλάδα, κλείνοντας τον κύκλο του junk status της εποχής Τσίπρα.

Άρα το μανιφέστο δεν αναμετριέται με την πιο δύσκολη αλήθεια: η αντίπαλη ιδεολογική κατεύθυνση παρήγαγε σταθερότητα, αξιοπιστία και ανάκαμψη, έστω με σοβαρές κοινωνικές σκιές. Αυτό δεν σημαίνει ότι η ΝΔ δικαιώνεται σε όλα. Σημαίνει όμως ότι η Αριστερά δεν μπορεί να επιστρέψει λέγοντας απλώς «όλα απέτυχαν».

6. Το βάρος του 2015–2019

Η αξιοπιστία της «κυβερνώσας Αριστεράς» σκοντάφτει στο παρελθόν της. Το 2015 έκλεισαν οι τράπεζες, επιβλήθηκαν capital controls, το 61,3% ψήφισε «Όχι» και αμέσως μετά η χώρα ζήτησε τρίτο πρόγραμμα στήριξης. Το τρίτο πρόγραμμα ξεκίνησε τον Αύγουστο 2015 και η Ελλάδα έλαβε 61,9 δισ. ευρώ από τον ESM. Ακολούθησαν νέα φορολογικά μέτρα, ασφαλιστικές αλλαγές, αύξηση ΦΠΑ στο 24% και συνέχιση πολιτικής υψηλών πλεονασμάτων.

Το μανιφέστο προσπαθεί να αποσυνδεθεί από εκείνη τη μνήμη χωρίς να την επεξεργάζεται. Αυτό είναι στρατηγικό λάθος. Γιατί ο ψηφοφόρος δεν ζητά μόνο νέο αφήγημα. Ζητά εγγύηση ότι δεν θα ξαναζήσει την ίδια περιπέτεια με πιο ωραίες λέξεις.

7. Γλώσσα και μεθοδολογία

Η γλώσσα είναι υβρίδιο ακαδημαϊκού αριστερού δοκιμίου, κινηματικής ηθικολογίας και προγραμματικού σλόγκαν. Λέξεις-κλειδιά: «νεοφιλελευθερισμός», «κοινωνικό συμβόλαιο», «πρεκαριάτο», «δημόσια αγαθά», «νέος πατριωτισμός», «αναδιανομή», «κοινά», «συμμετοχική δημοκρατία».

Παράγει νόημα όταν μιλά για επισφάλεια, στέγη, νέους, ανισότητες. Κρύβει αδυναμία όταν περνά από τη διάγνωση στην εφαρμογή. Δεν υπάρχει κοστολόγηση. Δεν υπάρχει σχέδιο παραγωγικότητας. Δεν υπάρχει καθαρή σχέση με ιδιωτικές επενδύσεις. Δεν υπάρχει απάντηση στο πώς θα χρηματοδοτηθούν ταυτόχρονα 35ωρο, κοινωνικό κράτος, δημόσια υγεία, παιδεία, στέγη, πράσινη μετάβαση και άμυνα.

8. Τακτική και τελική αξιολόγηση

Η τακτική είναι καθαρή: αναβάπτιση παλαιών πολιτικών σχημάτων σε νέο «προοδευτικό υποκείμενο». Κερδίζει ο χώρος Τσίπρα, γιατί αποκτά ιδεολογικό πλαίσιο επιστροφής. Απειλείται το ΠΑΣΟΚ, γιατί πιέζεται να διαλέξει ανάμεσα στο Κέντρο και στην αριστερή συμπαράταξη. Απειλείται και ο σημερινός ΣΥΡΙΖΑ, γιατί το μανιφέστο υπονοεί ότι το υπάρχον κόμμα δεν αρκεί.

Η αξία του κειμένου είναι πολιτική, όχι κυβερνητική. Ως ιδεολογική σημαία έχει βάρος. Ως κυβερνητική πρόταση για την Ελλάδα του 2026 είναι ελλιπές. Έχει διάγνωση κοινωνικής δυσφορίας, αλλά όχι αξιόπιστη μέθοδο εξουσίας.