Παροχές με προεκλογική “δημοσιονομική πειθαρχία” στα όρια – Οικονομία 30/04

Η ετήσια έκθεση προόδου για το 2026 δεν είναι ένα ουδέτερο λογιστικό κείμενο. Είναι η πολιτική ακτινογραφία μιας κυβέρνησης που θέλει να πείσει ταυτόχρονα τις Βρυξέλλες, τις αγορές και την ελληνική κοινωνία ότι μπορεί να κάνει το δύσκολο: να δώσει περισσότερα, χωρίς να ξανανοίξει την πόρτα στη δημοσιονομική ασυδοσία.

Η Ελλάδα εμφανίζεται με ισχυρά χαρτιά. Ανάπτυξη πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, πτώση του χρέους, πρωτογενές πλεόνασμα, επενδύσεις από το Ταμείο Ανάκαμψης, βελτιωμένη εικόνα στις αγορές. Αυτά δεν είναι μικρά πράγματα για μια χώρα που πριν από λίγα χρόνια μετρούσε την αξιοπιστία της με το σταγονόμετρο. Όμως πίσω από την καλή εικόνα υπάρχει μια λεπτή γραμμή: το 2026 δεν είναι χρονιά άνεσης. Είναι χρονιά ελεγχόμενης επέκτασης.

Η κυβέρνηση αυξάνει δαπάνες, δίνει φοροελαφρύνσεις, στηρίζει οικογένειες, συνταξιούχους, ενοικιαστές, αγρότες, ένστολους, υγειονομικούς και εκπαιδευτικούς. Πολιτικά, το μήνυμα είναι καθαρό: «Δεν αφήνουμε την κοινωνία μόνη απέναντι στην ακρίβεια». Και σωστά. Μια κυβέρνηση που δεν καταλαβαίνει το εισόδημα, δεν καταλαβαίνει την εποχή της.

Αλλά εδώ αρχίζει η δύσκολη αλήθεια. Η αύξηση των καθαρών δαπανών είναι μεγάλη και η συμμόρφωση με τους ευρωπαϊκούς κανόνες επιτυγχάνεται σχεδόν στο όριο, με κρίσιμο εργαλείο την ευελιξία για τις αμυντικές δαπάνες. Με άλλα λόγια, η Ελλάδα περνάει το τεστ, αλλά δεν το περνάει με περίσσευμα. Το περνάει ξυστά.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η πολιτική είναι λάθος. Σημαίνει ότι χρειάζεται σοβαρότητα. Οι παροχές έχουν νόημα όταν αγοράζουν κοινωνική αντοχή, όχι όταν αγοράζουν πολιτικό χρόνο. Η φορολογική ελάφρυνση έχει αξία όταν ενισχύει παραγωγή, εργασία και οικογένεια, όχι όταν γίνεται τελετουργία προεκλογικής παρηγοριάς. Και η άμυνα είναι εθνική ανάγκη, όχι δημοσιονομικό άλλοθι.

Το πραγματικό στοίχημα δεν είναι να μοιραστούν χρήματα. Είναι να μη χαθεί ξανά η αίσθηση μέτρου. Η χώρα έχει ανάγκη από ανάπτυξη που πατάει σε επενδύσεις, διοίκηση που εκτελεί, κράτος που μετράει αποτέλεσμα και πολιτικό σύστημα που δεν μπερδεύει την κοινωνική προστασία με την επιστροφή στον εύκολο λαϊκισμό.

Το 2026 μπορεί να γίνει χρονιά πολιτικής ανθεκτικότητας. Μπορεί όμως και να γίνει χρονιά δημοσιονομικής αυταπάτης. Η διαφορά θα κριθεί όχι από το πόσα δίνει η κυβέρνηση, αλλά από το αν αυτά που δίνει αλλάζουν πραγματικά τη ζωή των ανθρώπων.

Γενική εκτίμηση

Ετήσια έκθεση προόδου 2026 αναφορικά με τους στόχους του Μεσοπρόθεσμου Δημοσιονομικού-Διαρθρωτικού Σχεδίου δεν είναι απλό ενημερωτικό έγγραφο. Είναι η πλήρης αγγλική έκθεση προόδου της Ελλάδας για το 2026 προς την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο του Μεσοπρόθεσμου Δημοσιονομικού-Διαρθρωτικού Σχεδίου 2025-2028. Η βασική του αφήγηση είναι καθαρή: η Ελλάδα δηλώνει ότι παραμένει δημοσιονομικά αξιόπιστη, μειώνει γρήγορα το χρέος, αλλά το 2026 ανοίγει σημαντικά τη δημοσιονομική βρύση για παροχές, φοροελαφρύνσεις, μισθολογικές αυξήσεις, στέγαση, άμυνα και επενδύσεις.

Η δική μας αξιολόγηση: οι βασικοί αριθμοί είναι σε μεγάλο βαθμό διασταυρώσιμοι και συνεπείς, αλλά το πολιτικό μήνυμα είναι πιο αισιόδοξο από όσο επιτρέπει η πραγματική δημοσιονομική εικόνα. Η κυβέρνηση δεν παραβιάζει εμφανώς τους κανόνες, αλλά κινείται πολύ κοντά στα όρια. Εκεί είναι το ζουμί.

Fact check 1: Οι βασικοί αριθμοί του 2025 στέκουν;

Ναι, οι κεντρικοί δημοσιονομικοί αριθμοί επιβεβαιώνονται.

Η έκθεση λέει ότι το 2025 η Ελλάδα είχε:

• ρυθμό ανάπτυξης 2,1%,
• πρωτογενές πλεόνασμα 4,9% του ΑΕΠ,
• συνολικό πλεόνασμα Γενικής Κυβέρνησης 1,7% του ΑΕΠ,
• χρέος 146,1% του ΑΕΠ, από 154,2% το 2024.

Η Τράπεζα της Ελλάδος, επικαλούμενη την 1η κοινοποίηση EDP/ELSTAT, επιβεβαιώνει ότι το πρωτογενές αποτέλεσμα του 2025 ήταν 4,9% του ΑΕΠ και ότι το χρέος της Γενικής Κυβέρνησης μειώθηκε σε 146,1% από 154,2%.

Επίσης, σε προηγούμενο σημείωμα της ΤτΕ αναφέρεται ότι η ανάπτυξη του 2025 ήταν 2,1%, με επενδύσεις +8,9%, ιδιωτική κατανάλωση +2,0%, θετική συμβολή καθαρών εξαγωγών και πληθωρισμό HICP 2,9%.

Άρα εδώ το έγγραφο δεν φουσκώνει τους κεντρικούς αριθμούς. Το αφήγημα της ισχυρής εκτέλεσης του 2025 έχει βάση.

Fact check 2: Η πρόβλεψη για το 2026 είναι αξιόπιστη;

Πιθανή, αλλά όχι δεδομένη. Είναι κυβερνητική πρόβλεψη με σοβαρό γεωπολιτικό ρίσκο.

Η έκθεση προβλέπει για το 2026 ανάπτυξη 2,0%, πληθωρισμό 3,2%, πρωτογενές πλεόνασμα 3,2% και συνολικό αποτέλεσμα Γενικής Κυβέρνησης 0,2%.

Η πρόβλεψη για ανάπτυξη 2% είναι συγκρατημένη σε σχέση με παλαιότερες εκτιμήσεις για το 2026. Η ίδια η έκθεση εξηγεί ότι η αναθεώρηση γίνεται λόγω πολέμου στη Μέση Ανατολή, διαταραχών στα ενεργειακά, ναυτιλιακά και εμπορικά δίκτυα, και αύξησης τιμών ενέργειας.

Η αναφορά στην ευρωζώνη διασταυρώνεται: οι προβολές της ΕΚΤ τον Μάρτιο του 2026 βλέπουν ανάπτυξη ευρωζώνης 0,9% το 2026 και πληθωρισμό 2,6%, με υποβάθμιση της ανάπτυξης λόγω της κλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή.

Άρα η ελληνική πρόβλεψη λέει ουσιαστικά: η Ελλάδα θα συνεχίσει να υπεραποδίδει έναντι της ευρωζώνης, αλλά με μικρότερο περιθώριο ασφαλείας. Αυτό είναι εφικτό, αλλά δεν είναι σίγουρο. Εξαρτάται από τρία πράγματα: ενέργεια, τουρισμό, επενδύσεις/RRF.

Fact check 3: Η αύξηση των δαπανών είναι εντός κανόνων;

Τυπικά ναι, ουσιαστικά οριακά.

Εδώ είναι το πιο κρίσιμο σημείο του εγγράφου.

Η έκθεση λέει ότι οι καθαρές εθνικά χρηματοδοτούμενες πρωτογενείς δαπάνες αυξάνονται:

• -0,1% το 2024
• 2,9% το 2025
• 7,5% το 2026

Την ίδια ώρα, η σύσταση του Συμβουλίου για το 2026 έθετε ετήσιο ανώτατο ρυθμό 3,6%. Δηλαδή σε ετήσια βάση η αύξηση του 2026 φαίνεται πολύ πάνω από το όριο. Όμως η κυβέρνηση επικαλείται τη σωρευτική περίοδο 2024-2026 και την ευελιξία από την εθνική ρήτρα διαφυγής για τις αμυντικές δαπάνες. Με αυτήν την ευελιξία, η έκθεση λέει ότι η Ελλάδα μένει 0,1% του ΑΕΠ κάτω από το μέγιστο όριο.

Με απλά ελληνικά: χωρίς την αμυντική ρήτρα, η εικόνα θα ήταν πιο δύσκολη. Με την αμυντική ρήτρα, περνάει. Αλλά περνάει ξυστά.

Αυτό είναι πολιτικά χρήσιμο για την κυβέρνηση, αλλά δημοσιονομικά δεν είναι άνεση. Είναι ακροβασία.

Fact check 4: Τα νέα μέτρα των περίπου 800 εκατ. ευρώ βγαίνουν αριθμητικά;

Ναι, σχεδόν απόλυτα.

Τα προσωρινά μέτρα ενέργειας και ακρίβειας είναι:

• diesel: 106 εκατ.
• fuel pass: 130 εκατ.
• λιπάσματα: 41 εκατ.
• 150 ευρώ ανά παιδί: 240 εκατ.

Σύνολο: 517 εκατ. ευρώ. Αυτό αθροίζεται σωστά.

Τα νέα μόνιμα/πρόσθετα μέτρα περιλαμβάνουν αύξηση επιδόματος συνταξιούχων στα 300 ευρώ, διεύρυνση επιστροφής ενοικίου, δεύτερη επιστροφή ενοικίου για εκπαιδευτικούς/υγειονομικούς εκτός μεγάλων κέντρων, αποζημίωση ακτοπλοϊκών εταιρειών και αύξηση φορολόγησης online gambling. Ο πίνακας της έκθεσης δίνει συνολικό καθαρό αποτέλεσμα -782 εκατ. ευρώ για τις νέες παρεμβάσεις.

Άρα το «περίπου 800 εκατ.» του δελτίου Τύπου είναι ακριβές.

Μικρή ασάφεια: στο ελληνικό δελτίο αναφέρεται επιστροφή δύο ενοικίων σε «δασκάλους, νοσηλευτές και ιατρούς». Στον αγγλικό πίνακα εμφανίζεται «doctors and teachers», χωρίς να αναφέρει ρητά nurses στο συγκεκριμένο σημείο, αν και αλλού στο ίδιο αγγλικό κείμενο γίνεται αναφορά σε teachers, nurses and doctors. Δεν είναι απαραίτητα αντίφαση πολιτικής, αλλά είναι ασυνέπεια διατύπωσης που θέλει καθάρισμα.

Fact check 5: Το «επιπλέον 3,7 δισ. ευρώ το 2026» είναι σωστό;

Σωστό, αλλά επικοινωνιακά πονηρό.

Το δελτίο Τύπου λέει ότι το συνολικό κόστος δημοσιονομικών παρεμβάσεων είναι 2,96 δισ. το 2025 και επιπλέον 3,7 δισ. το 2026.

Στον πλήρη πίνακα της έκθεσης, το συνολικό κόστος μέτρων είναι:

• -2,960 δισ. ευρώ το 2025
• -6,698 δισ. ευρώ το 2026

Η διαφορά είναι 3,738 δισ. ευρώ, δηλαδή περίπου 3,7 δισ. επιπλέον.

Άρα αριθμητικά είναι σωστό. Όμως επικοινωνιακά μπορεί να μπερδέψει, γιατί κάποιος μπορεί να νομίσει ότι το συνολικό κόστος του 2026 είναι 3,7 δισ., ενώ στην πραγματικότητα είναι περίπου 6,7 δισ. συνολικά, με 3,7 δισ. πρόσθετο κόστος έναντι του 2025.

Αυτό είναι κλασικό δημοσιονομικό framing. Δεν είναι ψέμα, αλλά θέλει προσοχή.

Fact check 6: Είναι όλα τα έργα και οι μεταρρυθμίσεις «on track»;

Όχι. Η πλειονότητα παρουσιάζεται θετικά, αλλά υπάρχουν καθυστερήσεις και μη ολοκληρωμένα έργα.

Η έκθεση έχει μεγάλη ενότητα για μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις ανά υπουργείο. Η γενική γλώσσα είναι θετική, αλλά στο εσωτερικό της υπάρχουν καθαρές ενδείξεις καθυστέρησης.

Παραδείγματα:

• Στο Υπουργείο Εξωτερικών, η μεταρρύθμιση για την ψηφιοποίηση του δικτύου οικονομικής διπλωματίας εμφανίζεται ως Not completed, επειδή ο διεθνής διαγωνισμός απέτυχε και η επαναπροκήρυξη δεν θεωρήθηκε εφικτή εντός χρονοδιαγράμματος RRF.
• Στο Υπουργείο Άμυνας, η επένδυση για all-terrain surveillance vehicles εμφανίζεται ως Delayed.
• Στις υποδομές/μεταφορές, οι μητροπολιτικοί φορείς κινητικότητας για Αττική και Θεσσαλονίκη εμφανίζονται ως Delayed.
• Στην κοινωνική συνοχή υπάρχουν επίσης σημάνσεις Delayed και Not completed για μεταρρυθμίσεις/επενδύσεις που αφορούν κοινωνικές παροχές, ψηφιακό μετασχηματισμό κοινωνικής υποστήριξης και κοινωνική ένταξη.
• Άρα η καθαρή ανάγνωση είναι: η έκθεση δεν κρύβει τις καθυστερήσεις, αλλά τις θάβει μέσα σε έναν τεράστιο όγκο θετικής τεχνοκρατικής αφήγησης.

Το δια ταύτα

Το έγγραφο στέλνει τέσσερα μηνύματα.

• Πρώτον, προς τις Βρυξέλλες: η Ελλάδα παραμένει αξιόπιστη. Το χρέος πέφτει, το πρωτογενές πλεόνασμα παραμένει υψηλό, οι δαπάνες ελέγχονται σωρευτικά και η χώρα δεν παραβιάζει το πλαίσιο.
• Δεύτερον, προς την εσωτερική κοινή γνώμη: υπάρχει δημοσιονομικός χώρος για κοινωνική στήριξη. Τα μέτρα για παιδιά, καύσιμα, συνταξιούχους, ενοίκια, μισθούς, ένστολους και επενδύσεις έχουν προφανή εκλογική και κοινωνική στόχευση.
• Τρίτον, προς τις αγορές: το χρέος πέφτει τόσο γρήγορα ώστε η Ελλάδα μπορεί να αυξήσει δαπάνες χωρίς να τρομάξει τους επενδυτές. Η ΤτΕ επίσης αναφέρει ότι η μείωση του χρέους το 2025 οφείλεται κυρίως στο denominator effect, δηλαδή στην αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ, όχι μόνο στην απόλυτη μείωση του χρέους. Αυτό είναι κρίσιμο: όταν υπάρχει πληθωρισμός, ο λόγος χρέους/ΑΕΠ πέφτει ευκολότερα.
• Τέταρτον, προς το πολιτικό σύστημα: η άμυνα γίνεται δημοσιονομικό εργαλείο. Η κυβέρνηση χρησιμοποιεί την εθνική ρήτρα διαφυγής για αμυντικές δαπάνες ώστε να χωρέσει υψηλότερη αύξηση καθαρών δαπανών. Αυτό είναι θεσμικά επιτρεπτό, αλλά πολιτικά πολύ ενδιαφέρον: η γεωπολιτική αβεβαιότητα μετατρέπεται σε δημοσιονομικό χώρο.

Τι μας κρύβει ή τι δεν λέει αρκετά καθαρά

• Το πρώτο που δεν λέει καθαρά είναι ότι η αύξηση δαπανών του 2026 είναι πολύ μεγάλη. Το 7,5% είναι πάνω από το ετήσιο όριο 3,6%, και η συμμόρφωση επιτυγχάνεται με σωρευτικό υπολογισμό και αμυντική ευελιξία. Δεν είναι μικρή λεπτομέρεια. Είναι ο πυρήνας του εγγράφου.
• Το δεύτερο είναι ότι η μείωση του χρέους είναι εντυπωσιακή, αλλά δεν εξαφανίζει την ευαλωτότητα. Το 136,8% του ΑΕΠ παραμένει πολύ υψηλό χρέος. Το Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο, στο παράρτημα, το λέει ευθέως: το υψηλό δημόσιο χρέος και οι υποχρεώσεις αποπληρωμής απαιτούν δημοσιονομική σύνεση, ενώ γεωπολιτική ένταση, ενεργειακές τιμές, χαμηλή παραγωγικότητα και δημογραφικό μπορούν να πιέσουν τα δημόσια οικονομικά.
• Το τρίτο είναι ότι πολλά μέτρα είναι κοινωνικά σωστά, αλλά όχι απαραίτητα διαρθρωτικά επαρκή. Fuel pass, diesel, λιπάσματα και επιδόματα απορροφούν σοκ. Δεν αλλάζουν όμως την παραγωγική βάση. Αντίθετα, οι πραγματικά διαρθρωτικές παρεμβάσεις είναι οι επενδύσεις, η φορολογική συμμόρφωση, το RRF, η δημόσια διοίκηση, η δικαιοσύνη, η ενέργεια και οι υποδομές. Εκεί υπάρχουν πρόοδοι, αλλά και καθυστερήσεις.