Η βιτρίνα της κάθαρσης και η αποθήκη της κρίσης – Online Παραπολιτικές στήλες 07/04

Στην ελληνική πολιτική σκηνή, όταν το κυβερνητικό σκάφος αρχίζει να μπάζει νερά από την καθημερινότητα, είτε αυτή λέγεται ακρίβεια, είτε μπάχαλο στον ΟΠΕΚΕΠΕ, είτε εσωκομματική γκρίνια, η λύση είναι πάντα μία και δοκιμασμένη: η «μεγάλη θεσμική τομή». Το πρόβλημα της κυβέρνησης δεν είναι ότι ανακάλυψε ξαφνικά τη θεσμική ευαισθησία. Το πρόβλημά της είναι ότι την ανακάλυψε ακριβώς τη στιγμή που έπρεπε να αλλάξει θέμα. Και κάπως έτσι, μέσα στον θόρυβο του ΟΠΕΚΕΠΕ, των άρσεων ασυλίας και της γκρίνιας της γαλάζιας Κοινοβουλευτικής Ομάδας, ξεφούρνισε το ασυμβίβαστο υπουργού-βουλευτή σαν να κραδαίνει τη συνταγματική βίβλο του εκσυγχρονισμού. Μόνο που στην πολιτική, όταν μια «μεγάλη μεταρρύθμιση» βγαίνει τόσο βολικά πάνω στην ώρα της κρίσης, συνήθως δεν είναι μεταρρύθμιση. Είναι καπνογόνο.

Το Μαξίμου ποντάρει σε κάτι παλιό όσο και η ελληνική εξουσία: αν δεν μπορείς να σβήσεις τη φωτιά, άλλαξε τη συζήτηση. Αντί να απολογείται για το πώς ένα ολόκληρο σύστημα πελατειακών σχέσεων έφτασε να ξαναγίνει κεντρικό πολιτικό θέμα, εμφανίζεται να δίνει μάχη κατά του πελατειακού κράτους. Είναι σχεδόν ποιητικό. Σαν να πιάνεις τον εμπρηστή με το μπιτόνι και να τον ακούς να ζητά αυστηρότερο κανονισμό πυρασφάλειας. Ο Μητσοτάκης παρουσίασε το ασυμβίβαστο ως θεσμική τομή για την επόμενη συνταγματική αναθεώρηση, άρα όχι τώρα, όχι εδώ, όχι στο πεδίο της άμεσης ευθύνης. Με άλλα λόγια: μεταρρύθμιση σε δόσεις, λογοδοσία σε αναστολή.

Και οι παραπολιτικές στήλες έκαναν αυτό που ξέρουν καλά. Άλλες λειτούργησαν σαν μαλακτικό της εσωκομματικής έντασης, ψιθυρίζοντας στους βουλευτές «μην ανησυχείτε, γίνεται μασάζ». Άλλες είδαν πίσω από την κουρτίνα το προφανές: ότι το ασυμβίβαστο πετάχτηκε στο τραπέζι σαν πυροτέχνημα για να τραβήξει τα μάτια αλλού. Και άλλες κατέγραψαν το ουσιώδες, ότι μέσα στη ΝΔ δεν υπάρχει μόνο πειθαρχία, υπάρχει και νευρικότητα, φιλοδοξία, λογαριασμός ισχύος, με τον Δένδια, τον Πιερρακάκη και ένα ολόκληρο μπλοκ βουλευτών να μετρά τις επόμενες κινήσεις.

Η αλήθεια είναι πιο πεζή και πιο σκληρή. Το ασυμβίβαστο δεν ήρθε για να καθαρίσει την πολιτική. Ήρθε για να ξαναβαφτεί η πολιτική βιτρίνα την ώρα που τρίζει η αποθήκη. Και όταν μια κυβέρνηση χρειάζεται τόσο επιμελώς σκηνοθετημένο θεσμικό μεγαλείο για να ξεφύγει από το παρόν, τότε το πρόβλημά της δεν είναι απλώς επικοινωνιακό. Είναι πρόβλημα αξιοπιστίας. Γιατί ο κόσμος μπορεί να μην ξέρει όλες τις λεπτομέρειες, αλλά καταλαβαίνει πότε του πουλάνε κάθαρση με δόσεις και πότε απλώς του κάνουν πολιτικό μασάζ.

Τι αναδεικνύει κάθε στήλη

Δεν έχουμε εδώ τρεις «κουβεντούλες παρασκηνίου». Έχουμε τρεις πρωινές στήλες της 7ης Απριλίου που πατούν πάνω στο ίδιο πρωθυπουργικό σήμα της 6ης Απριλίου για τον ΟΠΕΚΕΠΕ, τις άρσεις ασυλίας 11 βουλευτών της ΝΔ και την πρόταση για ασυμβίβαστο υπουργού-βουλευτή, την οποία ο ίδιος ο Μητσοτάκης τοποθετεί μετά τις επόμενες εθνικές εκλογές. Αυτό από μόνο του δείχνει οργανωμένη μάχη framing, όχι αθώο σχολιασμό.

1) Τι κάνει το Dark Room του Newmoney

Το Dark Room παίζει καθαρά άμυνα υπέρ Μαξίμου. Η πρώτη του κίνηση είναι να νομιμοποιήσει το διάγγελμα ως αναγκαίο και «σωστό» για να «ισιώσει την κατάσταση», κυρίως απέναντι στην Κοινοβουλευτική Ομάδα της ΝΔ. Η δεύτερη είναι πιο χοντρή: κανονικοποιεί το ρουσφέτι ως σχεδόν σύμφυτο με την πολιτική και μετά χτίζει νομικό μαξιλάρι για τους εμπλεκόμενους, λέγοντας ότι δεν ακούει ούτε έναν ποινικολόγο που να πείθεται για ενοχή πολιτικών χωρίς προσωπικό οικονομικό όφελος. Η τρίτη είναι η πιο ύπουλη: παρουσιάζει την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία σχεδόν ως παράγοντα «ομηρίας» μιας κυβέρνησης χώρας της ΕΕ, αφήνοντας μάλιστα να εννοηθεί ότι ο Φλωρίδης μπορεί να κινηθεί θεσμικά προς αυτήν. Αυτό δεν είναι ουδέτερο ρεπορτάζ. Είναι γραμμή αποσυμπίεσης και πολιτικής κάλυψης.

2) Τι κάνει ο Βηματοδότης

Ο Βηματοδότης, αντίθετα, δεν αγοράζει το θεσμικό περιτύλιγμα. Στήνει την πρόταση για το ασυμβίβαστο ως πιθανή «φυγή προς τα εμπρός», παραπέμπει σε πανεπιστημιακή πηγή, θυμίζει ότι το «επιτελικό κράτος» ως υπόσχεση μάλλον απέτυχε στην πράξη και βάζει το μαχαίρι στο κόκαλο: αν ο στόχος είναι να χτυπηθεί το ρουσφέτι, το προτεινόμενο μοντέλο μπορεί να κάνει το αντίθετο, επειδή ο δυνάμει υπουργός γίνεται ακόμη πιο εξαρτημένος από την εκτελεστική εξουσία. Και το καλύτερο: λέει σχεδόν ευθέως ότι το Μαξίμου έριξε το ασυμβίβαστο στο τραπέζι για να μεταστρέψει τη συζήτηση από τις μαζικές άρσεις ασυλίας των «γαλάζιων» στην υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ. Αυτό λέγεται αποδόμηση αφηγήματος, όχι απλό σχόλιο.

3) Τι κάνει το Big Mouth του Powergame

Το Big Mouth παίζει διπλό παιχνίδι. Από τη μια, στηρίζει ανοιχτά το μήνυμα Μητσοτάκη, χαιρετίζει την κάλυψη των βουλευτών απέναντι στην «προοδευτική ανθρωποφαγία» και ζητά μάλιστα ακόμη πιο σκληρές μεταρρυθμίσεις: κατάργηση σταυρού, μείωση βουλευτών, λουκέτο στα πολιτικά γραφεία, επέκταση ασυμβίβαστου. Από την άλλη, ανοίγει εσωκομματικό μέτωπο: μιλά για «κίνημα» βουλευτών που πιέζει τον Δένδια, για πιθανή αποχή του από την ψηφοφορία, για απειλή καταψήφισης από 40-50 βουλευτές και για απροθυμία του Μαξίμου να βάλει κομματική πειθαρχία. Βάζει επίσης στο κάδρο Πιερρακάκη ως τον άνθρωπο που «ξόρκισε» τις πρόωρες εκλογές. Άρα η στήλη δεν περιγράφει απλώς την κρίση, μετρά τα κέντρα ισχύος της επόμενης μέρας.

4) Τα κοινά σημεία των τριών

Και οι τρεις στήλες δέχονται ως δεδομένο ότι το πραγματικό πρόβλημα της στιγμής είναι διπλό: ΟΠΕΚΕΠΕ και εσωκομματική σταθερότητα της ΝΔ. Και οι τρεις βλέπουν το ασυμβίβαστο όχι ως ώριμο νομοσχέδιο, αλλά ως πολιτικό εργαλείο διαχείρισης της παρούσας κρίσης. Και οι τρεις, με διαφορετικό πρόσημο, μιλούν περισσότερο σε πολιτικούς παίκτες παρά σε λαϊκό ακροατήριο. Ωμά: ο μέσος πολίτης είναι το ντεκόρ. Ο πραγματικός αποδέκτης είναι η γαλάζια ΚΟ, το Μαξίμου, οι δελφίνοι και οι μόνιμοι θαμώνες του power game.

5) Ποιες είναι οι “πηγές ενημέρωσης” πίσω από το κάθε κείμενο

Εδώ φαίνεται όλο το κόλπο. Το Dark Room ακουμπά σε νομικούς, σε κυβερνητικό ρεπορτάζ και πιθανώς σε κύκλους που θέλουν εκτόνωση απέναντι στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. Ο Βηματοδότης ακουμπά σε πανεπιστημιακό, σε ερευνητικό δίκτυο γύρω από τον ΟΠΕΚΕΠΕ και σε θεσμικά ευαίσθητες διαρροές, τύπου Τυχεροπούλου. Το Big Mouth τρέφεται από κοινοβουλευτικούς, δελφινομαχίες και «συνομιλητές» ισχύος γύρω από Δένδια, Βορίδη, Πιερρακάκη. Δεν είναι ίδιες πηγές και δεν υπηρετούν ίδιο σκοπό. Η πηγή εδώ δεν δίνει μόνο πληροφορία· δίνει κατεύθυνση.

6) Η ατζέντα πίσω από κάθε στήλη

Η ατζέντα του Newmoney είναι «ηρεμήστε, δεν καίγεται το σπίτι σήμερα, υπάρχει νομικό και πολιτικό μαξιλάρι». Η ατζέντα του Βηματοδότη είναι «μην τσιμπάτε στο θεσμικό πυροτέχνημα, το ζήτημα είναι ότι το επιτελικό κράτος μπάζει και το σκάνδαλο δεν έληξε». Η ατζέντα του Powergame είναι «το παιχνίδι δεν είναι μόνο αμυντικό, τώρα ανοίγει πίνακας διαδοχής, εσωτερικών πιέσεων και μελλοντικών ισορροπιών». Με μία φράση: το πρώτο κανακεύει, το δεύτερο ξεσκεπάζει, το τρίτο ζυγίζει ποιος θα μαζέψει τα κομμάτια.

7) Ποιον θέλουν να επηρεάσουν και γιατί

Το Dark Room θέλει να επηρεάσει κυρίως τους αγχωμένους βουλευτές της ΝΔ, τους πιο φιλοκυβερνητικούς opinion makers και το κεντρώο κοινό που χρειάζεται επιχείρημα «δεν υπάρχει ακόμη ποινικό ζουμί». Ο Βηματοδότης θέλει να επηρεάσει θεσμικούς αναγνώστες, κεντροδεξιούς σκεπτικιστές, ακαδημαϊκούς και όσους δεν τρώνε αμάσητο το αφήγημα του «εκσυγχρονισμού». Το Big Mouth απευθύνεται σε καθαρόαιμους παίκτες: υπουργούς, βουλευτές, συμβούλους, επιχειρηματικά γραφεία, διαμεσολαβητές ισχύος. Εκεί δεν διαβάζουν για να ενημερωθούν. Διαβάζουν για να μετρήσουν πού πάει το ποτάμι.

Το δια ταύτα

Η συνολική μου ανάγνωση είναι απλή: δεν βλέπουμε τρεις στήλες, αλλά τρεις εκδοχές της ίδιας μάχης για το ποιος θα ορίσει το νόημα του ΟΠΕΚΕΠΕ μέσα στη ΝΔ. Ο Μητσοτάκης, στη δική του δήλωση, προσπάθησε να μετατρέψει μια ποινικο-πολιτική πίεση σε ατζέντα θεσμικού εκσυγχρονισμού για μετά τις εκλογές. Το Newmoney τον βοηθά να κερδίσει χρόνο. Ο Βηματοδότης του λέει ότι ο κόσμος δεν είναι χάπατο. Το Powergame του θυμίζει ότι, πριν πείσει την κοινωνία, πρέπει να κρατήσει όρθιο το κόμμα και να προσέχει ποιος μέσα στο κόμμα ετοιμάζεται να φορέσει πιο βαρύ κοστούμι.