Κράτος: Μηχανισμός που δεν υπηρετεί την κοινωνία αλλά τις παθογένειές της – Online στήλες 15/12

(Συνθετική ανάγνωση από Dark Room, Big Mouth)

Πολιτική Θεώρηση

Mια παράξενη συμμετρία κυριαρχεί στην ελληνική δημόσια ζωή: κάθε φορά που η χώρα πετυχαίνει κάτι ουσιαστικό προς τα έξω, κάτι σκοτεινό φροντίζει να την τραβά ξανά προς τα μέσα. Σαν να μην αντέχουμε την ιδέα ότι μπορούμε να στεκόμαστε χωρίς δεκανίκια. Η εκλογή Πιερρακάκη στην προεδρία του Eurogroup δεν είναι απλώς μια θεσμική επιτυχία, είναι ένα συμβολικό ορόσημο ότι η Ελλάδα έπαψε, τουλάχιστον στα χαρτιά, να είναι το «πρόβλημα» της Ευρωζώνης. Κι όμως, την ίδια στιγμή, ο ΟΠΕΚΕΠΕ λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι το κράτος παραμένει ένας μηχανισμός που συχνά δεν υπηρετεί την κοινωνία αλλά τις παθογένειές της.

Το ενδιαφέρον δεν είναι το γεγονός καθαυτό. Είναι ο τρόπος που αυτό μεταβολίζεται επικοινωνιακά. Τα παραπολιτικά των ημερών, σε διαφορετικές εκδοχές, αλλά με κοινή στόχευση, επιχειρούν να στήσουν ένα αφήγημα ισορροπίας: «ναι, έχουμε σκάνδαλο, αλλά έχουμε και επιτυχία», «ναι, έχουμε αγρότες στους δρόμους, αλλά έχουμε και διεθνές κύρος». Πρόκειται για την παλιά ελληνική τεχνική της αντιστάθμισης: δεν λύνουμε το πρόβλημα, το ζυγίζουμε επικοινωνιακά.

Εδώ αρχίζει το πραγματικό πολιτικό ερώτημα. Τι φοβάται περισσότερο το σύστημα εξουσίας; Την οργή ή την αποδόμηση; Η οργή διαχειρίζεται. Καναλιζάρεται. Μετατρέπεται σε «ακραίους», σε «μπλόκα που ταλαιπωρούν την αγορά», σε κοινωνικές ομάδες που «δεν καταλαβαίνουν τη μεγάλη εικόνα». Η αποδόμηση όμως, η συνειδητοποίηση ότι το κράτος λειτουργεί επιλεκτικά, ότι οι κανόνες δεν είναι ίδιοι για όλους, είναι υπαρξιακή απειλή.

Γι’ αυτό και το αγροτικό ζήτημα παρουσιάζεται όχι ως δομικό πρόβλημα παραγωγικού μοντέλου, αλλά ως πρόβλημα συμπεριφοράς. Δεν συζητάμε σοβαρά γιατί ο πρωτογενής τομέας παραμένει εξαρτημένος από επιδοτήσεις και μεσάζοντες, αλλά αν οι αγρότες «δικαιούνται» να κλείνουν δρόμους. Δεν συζητάμε γιατί ο ΟΠΕΚΕΠΕ έγινε εργαλείο πελατειακών δικτύων, αλλά αν η μεταφορά του ελέγχου στην ΑΑΔΕ «θα ενοχλήσει». Η πολιτική μετατοπίζεται από την ουσία στην ενόχληση.

Και κάπου εδώ, εμφανίζεται η κανονικότητα ως φετίχ. Η κανονικότητα δεν ορίζεται ως κράτος δικαίου, διαφάνεια, θεσμική λογοδοσία. Ορίζεται ως απουσία φασαρίας. Να μην κλείνουν οι δρόμοι. Να μην πέφτουν οι κρατήσεις. Να μη χαλάει το κλίμα. Είναι μια κανονικότητα χαμηλών απαιτήσεων, σχεδόν φοβική. Μια κανονικότητα που αντέχει τη διαφθορά, αρκεί να μην είναι θορυβώδης.

Σε αυτό το πλαίσιο, η διεθνής επιτυχία αξιοποιείται ως ασπίδα. «Δεν μπορεί να τα κάνουμε όλα λάθος, αφού μας εμπιστεύονται έξω». Το επιχείρημα είναι δελεαστικό, αλλά επικίνδυνο. Διότι συγχέει το μακροοικονομικό με το ηθικοθεσμικό. Μπορείς να έχεις αξιοπιστία στις αγορές και ταυτόχρονα αδυναμία να καθαρίσεις τον στάβλο σου. Η Ευρώπη δεν μας εμπιστεύεται επειδή γίναμε θεσμικά άψογοι, μας εμπιστεύεται επειδή τηρούμε δημοσιονομικούς κανόνες. Είναι άλλο πράγμα.

Η κοινωνία, όμως, δεν ζει με δείκτες. Ζει με εμπειρίες. Και η εμπειρία πολλών είναι ότι κάποιοι πληρώνουν πάντα πρώτοι και κάποιοι σχεδόν ποτέ. Ότι ο έλεγχος έρχεται επιλεκτικά. Ότι η «μεταρρύθμιση» εμφανίζεται συχνά όταν στερεύει το περιθώριο συγκάλυψης. Αυτό το αίσθημα δεν εξαφανίζεται με τίτλους περί Eurogroup ούτε με σκωπτικά σχόλια για «Φραπέδες». Αντίθετα, βαθαίνει.

Το πιο ανησυχητικό στοιχείο δεν είναι η σύγκρουση κυβέρνησης-αγροτών. Είναι η ευκολία με την οποία η δημόσια συζήτηση αποδέχεται το δίλημμα «σταθερότητα ή δικαιοσύνη». Σαν να είναι ασύμβατα. Σαν να πρέπει να διαλέξουμε ανάμεσα σε μια χώρα που δουλεύει και μια χώρα που ελέγχεται. Αυτή είναι η πραγματική πολιτική ήττα: όχι η φθορά στις δημοσκοπήσεις, αλλά η εσωτερίκευση χαμηλών προσδοκιών.

Αν κάτι προμηνύεται από την τρέχουσα συγκυρία, είναι ότι το επόμενο διάστημα θα είναι πιο απαιτητικό από το προηγούμενο. Η διεθνής επιτυχία ανεβάζει τον πήχη. Δεν τον χαμηλώνει. Και η κοινωνική ανοχή στενεύει. Όχι γιατί οι πολίτες έγιναν πιο «αντιπολιτευτικοί», αλλά γιατί έγιναν πιο κουρασμένοι από αφηγήματα χωρίς κάθαρση.

Η Ελλάδα δεν χρειάζεται άλλη μια ισορροπία τρόμου ανάμεσα στη λάσπη και στο χειροκρότημα. Χρειάζεται την πολιτική ωριμότητα να αντέξει την αλήθεια της χωρίς να καταρρεύσει. Και αυτό, όσο κι αν δεν γράφει καλά σε παραπολιτικές στήλες, είναι το μόνο πραγματικό στοίχημα κανονικότητας.

Τρεις στήλες, ένα έργο: «πλύσιμο» ΟΠΕΚΕΠΕ, αγρότες-μπλόκα και ο “happy” Μητσοτάκης

Αν βάλεις δίπλα δίπλα Dark Room (Newmoney), Big Mouth (Powergame) βλέπεις το ίδιο μοτίβο με διαφορετικό φίλτρο: η κυβέρνηση χρειάζεται μια νίκη-αφήγημα (Eurogroup/Πιερρακάκης), επειδή το σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ σέρνεται σαν λάσπη, και στο ενδιάμεσο οι αγρότες παίζουν τον ρόλο του «εσωτερικού μετώπου» που μπορεί να χαλάσει Χριστούγεννα, τζίρους και mood.

1) Κοινός πυρήνας: “ΟΠΕΚΕΠΕ + μπλόκα + Eurogroup” = πολιτική εξίσωση επιβίωσης

• Dark Room χτίζει το δίπολο: «μπλόκα που απειλούν την αγορά/τουρισμό» και «Eurogroup που ανεβάζει την κυβέρνηση»—με μια εμφανή γραμμή “λογικής” υπέρ της τάξης/κανονικότητας. Το ίδιο το κείμενο ειρωνεύεται τα αιτήματα των αγροτών (ΑΑΔΕ vs ΟΠΕΚΕΠΕ, «κόπηκε η μάσα;») και ταυτόχρονα παρουσιάζει τον Μητσοτάκη να ετοιμάζει παρεμβάσεις στον προϋπολογισμό ως πολιτικό αντίβαρο
• Big Mouth πατάει στο ίδιο έδαφος, αλλά το κάνει πιο «μαχίμως επικοινωνιακό»: φέρνει στο παιχνίδι δημοσκόπηση (GPO) στο ραδιόφωνο Παραπολιτικών, πτώση ΝΔ λόγω αγροτών και “>60% υπέρ των μπλόκων”, και μετά μεταφράζει την εβδομαδιαία στόχευση Μητσοτάκη ως τριπλό μήνυμα (διάλογος / μηδενική ανοχή / «δεν υποχωρούμε σε εκβιασμούς»)

Το κοινό σημείο είναι ότι και οι τρεις στήλες, με τον τρόπο τους, λένε: το πολιτικό κέντρο βάρους έχει γίνει διαχείριση ζημιάς (ΟΠΕΚΕΠΕ) και διαχείριση κοινωνικής έντασης (αγρότες), με “ομπρέλα” μια διεθνή επιτυχία (Eurogroup) για να μην πέσει το ταβάνι.

2) Οι «πηγές» που υπονοούνται: από Μαξίμου μέχρι Βρυξέλλες και επιχειρηματικά τηλέφωνα

Εδώ είναι το ζουμί: στις παραπολιτικές στήλες, η πηγή δεν γράφεται, πουλιέται.

• Dark Room παίζει με “τηλέφωνα” και κλίμα αγοράς/κρατήσεων/αλυσίδων—πηγή τύπου λιανεμπόριο/τουρισμός/θεσμικοί φορείς, ώστε το αγροτικό να γίνει «απειλή για όλους» και όχι διεκδίκηση ενός κλάδου.
• Big Mouth κάνει ονομαστική επίδειξη “ομόσταβλου” και ραδιοφώνου Παραπολιτικών, άρα η πηγή είναι media οικοσύστημα + polling + κυβερνητικό ρεπορτάζ.
• Και στο βάθος (από τον ίδιο τίτλο του Big Mouth) τρέχει το γνωστό καλώδιο ισχύος: τηλεφώνημα Μητσοτάκη σε Μυτιληναίο και σενάρια για deals—δηλαδή μήνυμα προς αγορά/ελίτ: «μιλάμε απευθείας».

3) Η ατζέντα πίσω από τις λέξεις: ποιον “δικάζουν” και ποιον “σώζουν”

• Dark Room στήνει λαϊκό δικαστήριο για τους αγρότες-μπλόκα (και λίγο για όσους “δεν θέλουν ΑΑΔΕ”) και ταυτόχρονα προσφέρει σωσίβιο κανονικότητας στην κυβέρνηση: “θα ανακοινώσει μέτρα, δεν υπάρχουν εγγυημένες τιμές στην Ευρώπη”. Είναι αφήγημα για κοινό που φοβάται την αστάθεια και μισεί τις «κλειστές εθνικές».
• Big Mouth κάνει κάτι πιο διπλό: από τη μία “χτυπάει” κυβερνητικό χειρισμό (μέσω δημοσκόπησης/φθοράς), από την άλλη προσφέρει “λογική” κυβερνητική γραμμή (όρια, λεφτά συγκεκριμένα, όχι εκβιασμοί). Είναι στήλη για αναγνώστη που θέλει ίντριγκα, αλλά στο τέλος θέλει σταθερότητα με λίγο αίμα στο ρινγκ.

4) Άρα ποιον θέλουν να επηρεάσουν και γιατί;

1. Μεσαία τάξη/αστικά κέντρα/αγορά: να πιστέψουν ότι “οι μπλόκοι είναι ρίσκο για όλους” και ότι η κυβέρνηση είναι ο μόνος διαχειριστής “κανονικότητας”.
2. Επιχειρηματικό σύστημα/επενδυτές: με το Eurogroup και τα “τηλέφωνα” να εκπέμπουν σήμα ισχύος/συνέχειας.
3. Εσωκομματικό ακροατήριο ΝΔ και πολιτικό κέντρο: να “κλειδώσει” το αφήγημα νίκης γύρω από Πιερρακάκη, ώστε ο ΟΠΕΚΕΠΕ να μη γίνει μόνιμη ταμπέλα.
4. Αγροτικό σώμα (και όσοι το χαϊδεύουν κομματικά): όχι για να το κερδίσουν όλο, αλλά για να το σπάσουν—διάλογος με «λογικούς», απομόνωση «σκληρών». Αυτό φαίνεται και στις τρεις εκδοχές, άλλος το λέει ωμά, άλλος το ντύνει.

Συμπέρασμα

Οι τρεις στήλες δεν γράφουν απλώς “παραπολιτικά”. Γράφουν manual επιρροής:

• Μια διεθνής καρέκλα (Eurogroup) για να σκεπάσει μια εγχώρια δυσωδία (ΟΠΕΚΕΠΕ),
• και ένα κοινωνικό μπλόκο για να θυμηθεί ο κόσμος ότι “αν δεν είμαστε εμείς, θα γίνει χάος”.

Και κάπου εκεί, ο αναγνώστης καταλήγει να διαλέγει ανάμεσα σε δύο κακά: να θυμώνει με τη διαφθορά ή να φοβάται την αστάθεια. Οι στήλες ποντάρουν ότι θα κερδίσει ο φόβος.