Αντι-Μητσοτακισμός: το escape room της αντιπολίτευσης χωρίς έξοδο – 19/05

Πολλοί θέλουν την πτώση Μητσοτάκη, αλλά λίγοι μπορούν να απαντήσουν στο κρίσιμο ερώτημα: τι έρχεται μετά; Η αντιπολίτευση, από το ΠΑΣΟΚ και τον κατακερματισμένο ΣΥΡΙΖΑ έως την Πλεύση, τη Νέα Αριστερά και τη δεξιά διαμαρτυρία, συναντιέται στην καταγγελία αλλά διαλύεται στην προγραμματική συμφωνία. Προσωπικές στρατηγικές, παλιά τραύματα, αθέμιτοι εσωτερικοί πόλεμοι και επιχειρηματικές πιέσεις παράγουν φθορά, όχι εναλλακτική εξουσία. Το αντι-Μητσοτακικό μέτωπο υπάρχει ως θυμός, ως συμφέρον, ως αγωνία. Δεν υπάρχει ακόμη ως κυβερνητική πρόταση. Και αυτό είναι το πολιτικό του όριο.

Η πρώτη καθαρή διαπίστωση είναι σκληρή: το μέτωπο όσων θέλουν να τελειώσει ο κύκλος Μητσοτάκη υπάρχει, αλλά δεν είναι μέτωπο εξουσίας. Είναι άθροισμα δυσαρεσκειών, προσωπικών στρατηγικών, κομματικής επιβίωσης, επιχειρηματικών πιέσεων και κοινωνικής αγανάκτησης. Το απέδειξε και η πρόταση δυσπιστίας για τα Τέμπη, όταν ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ, Πλεύση Ελευθερίας και Νέα Αριστερά συνυπέγραψαν κοινοβουλευτικά κατά της κυβέρνησης, αλλά αυτό δεν μετατράπηκε σε αξιόπιστη εναλλακτική διακυβέρνησης. Ήταν κοινή πράξη φθοράς, όχι κοινή πρόταση εξουσίας.

Το ΠΑΣΟΚ θέλει να εμφανιστεί ως ο μόνος θεσμικός αντικαταστάτης. Ο Ανδρουλάκης έχει υιοθετήσει τη γραμμή «μόνο το ΠΑΣΟΚ μπορεί να κάνει παρελθόν την κυβέρνηση Μητσοτάκη» και υπόσχεται διακυβέρνηση με όποιο κόμμα αποδεχθεί τις προτεραιότητες του ΠΑΣΟΚ. Αυτό είναι πολιτικά έξυπνο, αλλά έχει και αδυναμία: δεν είναι πρόσκληση ισότιμης προγραμματικής σύγκλισης, είναι πρόσκληση υπό ηγεμονία ΠΑΣΟΚ. Άρα οι υπόλοιποι δεν έχουν λόγο να μπουν κάτω από την ομπρέλα του, εκτός αν αυτοκαταργηθούν.

Ο ΣΥΡΙΖΑ είναι το μεγαλύτερο παράδειγμα αυτοϋπονόμευσης. Η διάσπασή του, οι αποχωρήσεις και η απώλεια της θέσης της αξιωματικής αντιπολίτευσης υπέρ του ΠΑΣΟΚ έχουν τεκμηριωθεί ως αποτέλεσμα εσωτερικής κρίσης και αποσύνθεσης μετά την ήττα του 2023. Ο Φάμελλος μιλά για «προοδευτική απάντηση» και απομάκρυνση της κυβέρνησης, αλλά το κόμμα του δεν έχει πια το μέγεθος ούτε το κύρος να ηγηθεί του αντι-Μητσοτακικού χώρου.

Ο Τσίπρας είναι ξεχωριστός πόλος, αλλά όχι λύση ενότητας. Η παραίτησή του από τη Βουλή, με φόντο τα σενάρια νέου κόμματος, διαβάστηκε ως πιθανή επιστροφή που θα μπορούσε να δημιουργήσει νέα πρόκληση για τον Μητσοτάκη, αλλά και νέα διάσπαση στον ήδη τεμαχισμένο προοδευτικό χώρο. Το ΠΑΣΟΚ τον αντιμετωπίζει όχι ως σύμμαχο αλλά ως ανταγωνιστή, ο Δουδωνής τον χαρακτήρισε περίπου «χρήσιμο αντίπαλο» του Μητσοτάκη και κατήγγειλε οικονομικά συμφέροντα γύρω από το παλιό δίπολο. Αυτή η ρητορική δείχνει το πρόβλημα: πριν συμφωνήσουν πώς θα κυβερνήσουν, πολεμούν ποιος θα κληρονομήσει την αντιπολίτευση.

Η Πλεύση Ελευθερίας λειτουργεί ως ριζοσπαστικός επιταχυντής αντισυστημικής οργής. Η Κωνσταντοπούλου έχει προβλέψει ευθέως ότι «δεν υπάρχει περίπτωση να ξαναβγεί ο Μητσοτάκης» και πιέζει για επιτάχυνση εκλογικών εξελίξεων. Όμως η δική της πολιτική φόρμα είναι συγκρουσιακή, προσωποπαγής και δικανική. Μπορεί να φθείρει, να καταγγείλει, να κινητοποιήσει θυμό. Δεν είναι εύκολα συμβατή με κυβερνητικό συμβόλαιο τύπου ΠΑΣΟΚ ή με αριστερή ανασύνθεση τύπου ΣΥΡΙΖΑ.

Η Νέα Αριστερά, από την άλλη, έχει καθαρή αντι-Μητσοτακική τοποθέτηση, αλλά μικρό εκλογικό αποτύπωμα. Καταγγέλλει τον Μητσοτάκη για το «βαθύ κράτος» που, κατά τη δική της ανακοίνωση, ο ίδιος εξέθρεψε. Πολιτικά όμως παραμένει κόμμα προέλευσης από τη διάσπαση του ΣΥΡΙΖΑ. Δηλαδή φέρει ήδη μέσα του την απόδειξη ότι ο χώρος δεν μπορεί να λύσει τις αντιθέσεις του πριν τις εξάγει στην κοινωνία.

Στα δεξιά της ΝΔ, Ελληνική Λύση, Νίκη, Φωνή Λογικής και λοιποί σχηματισμοί πιέζουν τον Μητσοτάκη από την πλευρά της ταυτότητας, της ασφάλειας, της ακρίβειας, της δυσπιστίας προς θεσμούς και της αντισυστημικής καταγγελίας. Όμως δεν μπορούν να συνεργαστούν με το ΠΑΣΟΚ ή την Αριστερά χωρίς να χάσουν το πολιτικό τους καύσιμο. Είναι αντι-Μητσοτακικοί, όχι αντι-δεξιοί. Αυτό σημαίνει ότι μπορούν να του κόψουν αυτοδυναμία, όχι να φτιάξουν εναλλακτική κυβερνητική πλειοψηφία.

Οι επιχειρηματίες είναι η πιο λεπτή κατηγορία. Δεν υπάρχει δημόσια απόδειξη ενιαίου επιχειρηματικού σχεδίου «να πέσει ο Μητσοτάκης». Υπάρχουν, όμως, εμφανείς κινήσεις πίεσης και αποστασιοποίησης. Μέσα από τα ΜΜΕ που ελέγχουν ασκούν δημόσια σκληρή κριτική στην κυβέρνηση για ακρίβεια, διαφθορά, ΟΠΕΚΕΠΕ και αμφισβήτούν την προοπτική τρίτης θητείας. Παράλληλα έχουν καταγραφεί ρεπορτάζ για «σύννεφα» φίλιων δυνάμεων επιχειρηματιών στις σχέσεις με το Μαξίμου και πιο κριτική στάση απέναντι σε κυβερνητικές επιλογές. Αλλά άλλο η πίεση ισχύος και άλλο η επένδυση σε εναλλακτικό κυβερνητικό σχήμα.

Το κρίσιμο σημείο είναι ότι οι επιχειρηματικοί παίκτες δεν αγαπούν την ακυβερνησία. Θέλουν πρόσβαση, ρυθμιστική ασφάλεια, έργα, προβλεψιμότητα, επιρροή. Μπορεί να πιέζουν τον Μητσοτάκη, να επενδύουν σε δεύτερους πόλους, να κρατούν ανοιχτές γραμμές με Τσίπρα, ΠΑΣΟΚ ή άλλα κέντρα. Δεν σημαίνει ότι θέλουν χάος συνεργασιών με ΠΑΣΟΚ, ΣΥΡΙΖΑ, Πλεύση, Νέα Αριστερά και δεξιά αντισυστημικά κόμματα. Αυτό δεν θα είναι κυβέρνηση, θα είναι πολιτικό escape room.

Οι δημοσκοπήσεις δείχνουν το παράδοξο: η ΝΔ φθείρεται, αλλά οι αντίπαλοί της δεν κεφαλαιοποιούν ενιαία τη φθορά. Η Metron έδειξε ΝΔ στο 28,6% στην εκτίμηση ψήφου, ΠΑΣΟΚ στο 15%, Πλεύση και Ελληνική Λύση γύρω στο 10%, ΣΥΡΙΖΑ στο 5,3% και Νέα Αριστερά κάτω από 3%. Η Alco έδειξε επίσης προβάδισμα ΝΔ 10,6 μονάδων έναντι ΠΑΣΟΚ, ενώ κατέγραψε βαθιά δυσπιστία για το κράτος δικαίου. Δηλαδή υπάρχει αντικυβερνητικό υλικό, αλλά είναι διασκορπισμένο σε ασύμβατα δοχεία.

Ο Μητσοτάκης δεν κινδυνεύει κυρίως από έναν αντίπαλο. Κινδυνεύει από τη σωρευτική φθορά, την ακρίβεια, τα σκάνδαλα, την κόπωση, την εσωκομματική μουρμούρα και την απώλεια αίσθησης ηθικής υπεροχής. Στο συνέδριο της ΝΔ φάνηκε ότι ο ίδιος ήδη στήνει το δίλημμα τρίτης θητείας, με αφήγημα σταθερότητας και φόβου επιστροφής στο παρελθόν.

Αλλά απέναντί του δεν υπάρχει ακόμη κυβέρνηση εν αναμονή. Υπάρχει πολιτική Βαβέλ. Το ΠΑΣΟΚ δεν θέλει να γίνει συμπλήρωμα κανενός. Ο ΣΥΡΙΖΑ δεν έχει συνέλθει από τις διασπάσεις του. Ο Τσίπρας απειλεί να διασπάσει κι άλλο τον χώρο. Η Πλεύση θέλει σύγκρουση, όχι διαχείριση. Η Νέα Αριστερά θέλει καθαρότητα, όχι συμβιβασμό. Η δεξιά αντιπολίτευση θέλει να τιμωρήσει τη ΝΔ, όχι να φέρει κεντροαριστερή κυβέρνηση. Και οι επιχειρηματίες θέλουν ισορροπίες ισχύος, όχι απαραίτητα ανατροπή χωρίς διάδοχο σχήμα.

Άρα, ναι: πολλοί θέλουν να πέσει ο Μητσοτάκης. Το πρόβλημά τους είναι ότι κανείς δεν έχει πείσει πως μετά τον Μητσοτάκη υπάρχει κάτι περισσότερο από άθροισμα εκδίκησης. Και η εκδίκηση κερδίζει βραδιές τηλεοπτικών πάνελ. Δεν κυβερνάει χώρα.