Μητσοτάκης στο Κολλέγιο: Η ελίτ δεν δικαιώνεται μόνη της – 05/05

Η ομιλία Μητσοτάκη στο Κολλέγιο Αθηνών δεν ήταν ένας επετειακός χαιρετισμός αποφοίτου. Ήταν πολιτικό μήνυμα προς την ελληνική ελίτ: ή θα ανοίξετε, θα εκσυγχρονιστείτε και θα ξαναγίνετε μηχανισμός κοινωνικής κινητικότητας ή θα μείνετε σύμβολο κλειστού προνομίου. Το ενδιαφέρον είναι ότι ο Πρωθυπουργός δεν πήγε να χαϊδέψει το ακροατήριο.Η ομιλία του ήτνα γεμάτη με «καμπανάκια», όχι ως νοσταλγική επιστροφή στα μαθητικά χρόνια. Ο ίδιος άλλωστε ζήτησε να μη γίνει η επέτειος απλώς «ημέρα νοσταλγίας», αλλά αφετηρία νέων στόχων.

Η ατζέντα που έβαλε

• Πρώτος άξονας: Τεχνητή Νοημοσύνη στην εκπαίδευση. Ο Μητσοτάκης είπε καθαρά ότι το Κολλέγιο δεν νοείται να μην είναι στην πρώτη γραμμή της συζήτησης για την ΤΝ, ενώ ανέφερε ότι δημόσια σχολεία ήδη συνεργάζονται με μεγάλες εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης για εργαλεία που θα βοηθούν καθηγητές και μαθητές. Αυτό δεν είναι απλώς εκπαιδευτικό σχόλιο. Είναι σήμα ότι το Μαξίμου θέλει να μεταφέρει την ατζέντα της «ψηφιακής Ελλάδας» από το κράτος και τις υπηρεσίες στην τάξη.
• Δεύτερος άξονας: κοινωνική διαστρωμάτωση και άνοιγμα της ελίτ. Η πιο πολιτική φράση της ομιλίας ήταν το «ας μην κοροϊδευόμαστε». Ο Πρωθυπουργός είπε ότι το Κολλέγιο έχασε μέρος της κοινωνικής διαστρωμάτωσης που είχε παλαιότερα και πρέπει να την ξαναβρεί. Εδώ η αιχμή είναι βαριά: ένα σχολείο που ιστορικά ήθελε να παράγει δημόσια ηγεσία κινδυνεύει να γίνει μηχανισμός αναπαραγωγής ίδιων κοινωνικών κύκλων.
• Τρίτος άξονας: υποτροφίες, endowment και “need-blind admission”. Η πρόταση για ισχυρό καταπίστευμα είναι ουσιαστικά κάλεσμα στους οικονομικά ισχυρούς αποφοίτους και χορηγούς να πληρώσουν για κοινωνική νομιμοποίηση. Ο Μητσοτάκης δεν είπε απλώς «δώστε χρήματα». Είπε ότι κάποιοι έχουν «υποχρέωση» να συνεισφέρουν. Αυτό είναι σχεδόν πολιτική επίπληξη προς την ελίτ του χρήματος: δεν αρκεί να αγοράζεις κύρος με κτίρια και δωρεές βιτρίνας· πρέπει να χρηματοδοτείς πρόσβαση.
• Τέταρτος άξονας: συμπερίληψη και ψυχική υγεία. Η αναφορά σε μαθητές που αποφοίτησαν με δύσκολες ή δυσάρεστες εμπειρίες ήταν η πιο ανθρώπινη, αλλά και η πιο αιχμηρή πλευρά της ομιλίας. Έβαλε θέμα κουλτούρας, όχι μόνο προγράμματος σπουδών. Δηλαδή: το σχολείο του μέλλοντος δεν μετριέται μόνο με επιδόσεις, πανεπιστήμια και alumni network, αλλά και με το αν παράγει ισορροπημένους ανθρώπους.

Τι δεν είπε

• Δεν είπε σχεδόν τίποτα συγκεκριμένο για το δημόσιο σχολείο ως σύστημα. Αναφέρθηκε σε δημόσια σχολεία και ΤΝ, αλλά η ομιλία δεν άνοιξε τη μεγάλη συζήτηση: ποια δημόσια εκπαίδευση θέλει η κυβέρνηση, με ποιους καθηγητές, ποια αξιολόγηση, ποια προγράμματα, ποια χρηματοδότηση, ποια αντιμετώπιση των ανισοτήτων.
• Δεν είπε πώς θα αποφευχθεί η ΤΝ να γίνει νέος ταξικός επιταχυντής. Τα καλά σχολεία θα την αξιοποιήσουν δημιουργικά. Τα αδύναμα σχολεία μπορεί να μείνουν σε αποσπασματικά εργαλεία, χωρίς παιδαγωγικό σχέδιο. Εκεί βρίσκεται το πραγματικό πολιτικό πρόβλημα.
• Δεν είπε ποιο είναι το μοντέλο διακυβέρνησης που προτείνει για το Κολλέγιο. Η φράση περί αλλαγών στο governance ήταν καθαρή αιχμή, αλλά χωρίς ονόματα, μηχανισμούς, θεσμικές προτάσεις ή χρονοδιάγραμμα. Άρα κάτι υπάρχει στο παρασκήνιο. Δεν το είπε, αλλά το έδειξε.
• Δεν είπε επίσης το προφανές: ότι το Κολλέγιο είναι σύμβολο μιας Ελλάδας όπου η αριστεία συχνά μπλέχτηκε με το επώνυμο, το εισόδημα και το δίκτυο. Το υπαινίχθηκε. Δεν το ομολόγησε μέχρι τέλους.

Τι να περιμένουμε

• Πρώτον, εκπαιδευτική ατζέντα με ΤΝ. Να περιμένουμε περισσότερες πιλοτικές δράσεις σε δημόσια και ιδιωτικά σχολεία, πιθανώς με εταιρικές συμπράξεις, εργαλεία για εκπαιδευτικούς, εξατομικευμένη μάθηση και νέο αφήγημα περί «σχολείου του μέλλοντος».
• Δεύτερον, πίεση προς τα μεγάλα ιδιωτικά σχολεία να δείξουν κοινωνικό πρόσωπο. Οι υποτροφίες, τα endowments και η πρόσβαση μαθητών χωρίς οικονομική δυνατότητα μπορεί να γίνουν νέο πεδίο δημόσιας αξιολόγησης των εκπαιδευτικών ιδρυμάτων κύρους.
• Τρίτον, πολιτική χρήση της έννοιας της αριστείας. Ο Μητσοτάκης επιχειρεί να ξαναορίσει την αριστεία όχι ως προνόμιο των ισχυρών, αλλά ως συνδυασμό επίδοσης, ευκαιρίας και κοινωνικής κινητικότητας. Ωραίο αφήγημα. Δύσκολη εφαρμογή. Γιατί στην Ελλάδα η κοινωνική κινητικότητα δεν μπλοκάρει μόνο στα δίδακτρα· μπλοκάρει από το σπίτι, τη γειτονιά, το σχολείο, τα φροντιστήρια, τις προσδοκίες.
• Τέταρτον, εσωτερική συζήτηση στο Κολλέγιο. Η αναφορά στο governance δεν ήταν τυχαία. Όταν ένας Πρωθυπουργός, απόφοιτος του σχολείου, λέει δημοσίως «ό,τι δεν αλλάζει φθίνει», δεν κάνει φιλοσοφία. Στέλνει μήνυμα σε διοίκηση, αποφοίτους, δωρητές και εσωτερικά συστήματα ισορροπίας.

Το δια ταύτα

Η ομιλία είχε διπλό στόχο: να φανεί προοδευτική χωρίς να γίνει αριστερή και να μιλήσει στην ελίτ χωρίς να την κολακέψει. Αυτό είναι κλασικό Μητσοτακικό positioning: τεχνολογία, αξιοκρατία, ευκαιρίες, ιδιωτική πρωτοβουλία, κοινωνική ευαισθησία με όρους management.

Το δυνατό σημείο ήταν ότι είπε πράγματα που συνήθως δεν λέγονται σε τέτοιες αίθουσες. Το αδύναμο σημείο είναι ότι η ομιλία μένει ακόμη στο επίπεδο του παραδείγματος. Αν το μήνυμα περιοριστεί στο Κολλέγιο, θα είναι μια καλή επετειακή παρέμβαση. Αν μεταφερθεί στο δημόσιο σχολείο, τότε μπορεί να γίνει πολιτική γραμμή.

Η πραγματική ερώτηση δεν είναι αν πρέπει να αλλάξει το Κολλέγιο. Είναι αν μπορεί να αλλάξει η ελληνική εκπαίδευση χωρίς να αναπαράγει, με πιο μοντέρνα εργαλεία, τις ίδιες παλιές ανισότητες. Εκεί θα κριθεί αν το «ό,τι δεν αλλάζει φθίνει» ήταν προειδοποίηση προς ένα σχολείο ή αυτοκριτική για μια ολόκληρη χώρα.