Η χώρα μπροστά στον καθρέφτη της Κοβέσι – Επισκόπηση Τύπου 24/04

Η πολιτική μανιέρα έχει μια παλιά συνήθεια: όταν δεν μπορεί να απαντήσει στην ουσία, στήνει καβγά για τη διαδικασία. Ποιος είχε την αρμοδιότητα, ποιος έστειλε τη δικογραφία, ποιος διέρρευσε, ποιος παρεξήγησε, ποιος υπερέβη. Κάπως έτσι το σκάνδαλο ΟΠΕΚΕΠΕ επιχειρείται να μετατραπεί από ζήτημα πολιτικής ηθικής σε νομικό λαβύρινθο. Μόνο που η Λάουρα Κοβέσι ήρθε και είπε το απλό: διαφθορά, νεποτισμός, πελατειακές σχέσεις. Τρία καρφιά πάνω στο ίδιο πολιτικό ξύλο.

Το πρόβλημα για την κυβέρνηση δεν είναι μόνο ότι υπάρχει σκάνδαλο. Σκάνδαλα υπήρχαν πάντα και το ελληνικό πολιτικό σύστημα έχει αποκτήσει σχεδόν επαγγελματική ανοσία στη δυσοσμία τους. Το πρόβλημα είναι ότι αυτή τη φορά ο έλεγχος δεν περνά από τα γνωστά φίλτρα. Δεν είναι μια εξεταστική που θα ξεφουσκώσει, ένα πόρισμα που θα θαφτεί, ένας υπουργός που θα πει «δεν γνώριζα» και θα πάει παρακάτω. Είναι ευρωπαϊκός θεσμός. Και οι ευρωπαϊκοί θεσμοί, όταν δεν μοιράζουν κονδύλια και συγχαρητήρια, γίνονται ξαφνικά ενοχλητικοί.

Εδώ βρίσκεται το ρήγμα. Η κυβέρνηση έχτισε μεγάλο μέρος της νομιμοποίησής της πάνω στην εικόνα της ευρωπαϊκής κανονικότητας: σοβαρότητα, μεταρρυθμίσεις, επενδύσεις, θεσμική επάρκεια. Όταν όμως η ίδια η Ευρώπη επιστρέφει ως εισαγγελέας και όχι ως πιστοποιητικό καλής διαγωγής, το αφήγημα στραβώνει. Και τότε αρχίζει η νευρικότητα.

Η αντιπολίτευση, φυσικά, μυρίζει αίμα. Αλλά ας μη βιαστεί να φορέσει φωτοστέφανο. Το πελατειακό κράτος δεν είναι ιδιοκτησία ενός κόμματος. Είναι ο πιο ανθεκτικός συνεταίρος της Μεταπολίτευσης. Άλλοι το τάισαν, άλλοι το κληρονόμησαν, άλλοι το βελτίωσαν τεχνικά, όλοι κατά καιρούς το χρησιμοποίησαν. Η διαφορά είναι ότι σήμερα το σύστημα αυτό συγκρούεται με έναν κόσμο όπου η ανοχή στους μηχανισμούς προσόδου μικραίνει.

Το ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξει πολιτικό κόστος. Θα υπάρξει. Το ερώτημα είναι αν θα υπάρξει πολιτική επίγνωση. Αν δηλαδή η υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ θα γίνει άλλη μία θύελλα με τίτλους, φωνές και τηλεοπτική λάσπη ή αν θα ανοίξει συζήτηση για το πώς μοιράζεται δημόσιο και ευρωπαϊκό χρήμα σε αυτή τη χώρα.

Γιατί το πραγματικό σκάνδαλο δεν είναι μόνο ποιος πήρε τι. Είναι ότι κάποιοι πίστεψαν πως αυτός είναι ο φυσιολογικός τρόπος λειτουργίας του κράτους. Και εκεί η Κοβέσι δεν αποκάλυψε απλώς μια υπόθεση. Έβαλε έναν καθρέφτη μπροστά σε μια χώρα που ακόμη κάνει ότι δεν βλέπει.

Βήμα-βήμα ανάγνωση της ημερήσιας ατζέντας

Το πολιτικό στίγμα της ημέρας είναι καθαρό: η υπόθεση Κοβέσι–ΟΠΕΚΕΠΕ μετατρέπεται από δικαστικό ζήτημα σε μείζον πολιτικό πρόβλημα για την κυβέρνηση, ενώ ταυτόχρονα η διεθνής κρίση σε Ιράν–Ορμούζ, η ενεργειακή πίεση και η επίσκεψη Μακρόν δημιουργούν περιβάλλον εξωτερικής ανασφάλειας. Δεν έχουμε μία ειδησεογραφική ημέρα· έχουμε τρία παράλληλα μέτωπα: θεσμοί, γεωπολιτική, ακρίβεια.

1. Κοβέσι – ΟΠΕΚΕΠΕ: το θέμα που κυριαρχεί

Η παρέμβαση της Λάουρα Κοβέσι στους Δελφούς γίνεται ο βασικός άξονας της ημέρας. Η φράση ότι ο ΟΠΕΚΕΠΕ έχει γίνει συνώνυμο «διαφθοράς, νεποτισμού και πελατειακών σχέσεων» χρησιμοποιείται από τις εφημερίδες όχι απλώς ως είδηση, αλλά ως πολιτικό όπλο. Η «Δημοκρατία» το σηκώνει μετωπικά με τίτλο «Τυφώνας Κοβέσι», παρουσιάζοντας την εμφάνισή της ως διασυρμό της κυβέρνησης και ακύρωση της κυβερνητικής άμυνας. Η «Καθημερινή» το χειρίζεται πιο θεσμικά: κρατά το βάρος στην ανάγκη οι πολίτες να καταγγέλλουν και στην άρση ασυλίας των 13 βουλευτών ως αναγκαίο βήμα. Ο «Ριζοσπάστης» μεταφέρει το θέμα από το επίπεδο προσώπων στο σύστημα της ΚΑΠ και της πελατειακής διαχείρισης αγροτικών πόρων.

Το κρίσιμο εδώ είναι ότι η Κοβέσι δεν εμφανίζεται μόνο ως εισαγγελέας. Εμφανίζεται ως εξωτερικός θεσμικός καθρέφτης. Και αυτό πονάει το πολιτικό σύστημα, γιατί αποκαλύπτει ότι η Ελλάδα μπορεί να διαφημίζει «ευρωπαϊκή κανονικότητα», αλλά όταν ο ευρωπαϊκός έλεγχος γίνεται συγκεκριμένος, μετατρέπεται σε απειλή.

2. Κυβέρνηση: άμυνα, όχι πρωτοβουλία

Η κυβερνητική γραμμή εμφανίζεται αμυντική. Το Μαξίμου προσπαθεί να περιορίσει τη ζημιά σε διαδικαστικά ζητήματα: αρμοδιότητες, θητείες εισαγγελέων, άρση ασυλίας, τεχνικές λεπτομέρειες. Όμως η κοινή γνώμη δεν διαβάζει κανονισμούς. Διαβάζει τη μεγάλη εικόνα: ευρωπαϊκά χρήματα, πολιτικές παρεμβάσεις, πιθανές ευθύνες, προστασία ημετέρων.

Το «Μανιφέστο» επιχειρεί να φτιάξει αντι-αφήγημα: παρουσιάζει την Κοβέσι περίπου ως θεσμικά υπερφίαλη και εστιάζει σε αντιπολιτευτικές σκοπιμότητες. Αυτό δείχνει καθαρή πρόθεση: να απορροφηθεί η πίεση από δεξιά και φιλοκυβερνητικά ακροατήρια, να μην εγκατασταθεί η εντύπωση ότι η κυβέρνηση είναι πολιτικά εκτεθειμένη. Αλλά η μάχη είναι άνιση, γιατί η εικόνα της Ευρωπαίας Εισαγγελέως απέναντι στο ελληνικό πελατειακό σύστημα είναι επικοινωνιακά πολύ δυνατή.

3. Αντιπολίτευση: ευκαιρία, αλλά όχι αυτόματη νίκη

Ο Τσίπρας και η ευρύτερη αντιπολίτευση εμφανίζονται να αξιοποιούν το ζήτημα ως απόδειξη θεσμικής παρακμής. Η «Εφημερίδα των Συντακτών» δίνει χώρο στο αντιπολιτευτικό αφήγημα περί «κανονικής χώρας», ενώ το Kontra και η One Voice το πάνε σε πιο αιχμηρή, σχεδόν καταγγελτική γραμμή. Το πρόβλημα για την αντιπολίτευση είναι ότι το πελατειακό κράτος δεν μπορεί εύκολα να το χρεώσει μόνο στη ΝΔ. Είναι βαθύτερο ελληνικό πολιτικό υπόστρωμα. Άρα η αντιπολίτευση κερδίζει επικοινωνιακά, αλλά δεν κερδίζει ακόμη ηγεμονικά.

4. Γεωπολιτική: Ορμούζ, Ιράν, ενέργεια

Το δεύτερο μεγάλο θέμα είναι ο Περσικός Κόλπος. Η «Ναυτεμπορική» μιλά για διπλωματία «δίχως πυξίδα», η «Καθημερινή» για σκλήρυνση του μπρα ντε φερ ΗΠΑ–Ιράν και τα οικονομικά φύλλα συνδέουν ευθέως την κρίση με καύσιμα, εξαγωγές, μεταφορές και ενεργειακή ασφάλεια. Η κρίση δεν είναι μακριά. Περνάει από το βενζινάδικο, το αεροπορικό εισιτήριο, την ακρίβεια, το κόστος παραγωγής.

Εδώ οι εφημερίδες δείχνουν διαφορετικές προτεραιότητες. Η «Καθημερινή» και η «Ναυτεμπορική» το βλέπουν ως γεωοικονομικό ρίσκο. Το «Μακελειό» και η Kontra το φορτίζουν αντιδυτικά και αντισυστημικά. Η «Απογευματινή» το συνδέει με πρακτικές συνέπειες, όπως επάρκεια καυσίμων και φυσικού αερίου.

5. Γαλλία, Μακρόν, Mirage/Rafale

Το θέμα των Mirage λειτουργεί σαν παραπολιτική βόμβα με αμυντικό βάθος. Η «Εστία», η One Voice και το «Μακελειό» αναδεικνύουν σενάριο ανταλλαγής ελληνικών Mirage προς την Ουκρανία με ευνοϊκούς όρους για Rafale. Η κυβέρνηση το διαψεύδει. Όμως η ένταση του θέματος δείχνει κάτι σημαντικότερο: υπάρχει υπόγεια καχυποψία ότι η Ελλάδα μπορεί να ενταχθεί βαθύτερα σε πολεμικούς σχεδιασμούς χωρίς καθαρή δημόσια συζήτηση.

6. Συγκριτική αποτίμηση εφημερίδων

Η «Δημοκρατία» έχει κίνητρο αποδόμησης του Μαξίμου από δεξιά και θεσμικά. Χτυπά στο σημείο της «διαφθοράς» και της «αλαζονείας». Η «Καθημερινή» κρατά θεσμικό κέντρο: δεν αποσιωπά την πίεση, αλλά αποφεύγει κραυγές. Η «Ναυτεμπορική» βλέπει το πολιτικό μέσα από αγορές, ενέργεια, επενδύσεις και γεωοικονομία. Το «Μανιφέστο» λειτουργεί ως ασπίδα της κυβερνητικής αφήγησης. Ο «Ριζοσπάστης» εντάσσει τα πάντα σε αντικαπιταλιστική ερμηνεία. Η «Εστία» βλέπει εθνικά και κυριαρχικά αντανακλαστικά. One Voice και Kontra επενδύουν σε οργή αγοράς και κοινωνίας.

Τι μας διαφεύγει

Μας διαφεύγει το βάθος των επόμενων δικογραφιών. Μας διαφεύγει αν η κυβέρνηση έχει σχέδιο θεσμικής εκτόνωσης ή απλώς παίζει καθυστέρηση. Μας διαφεύγει επίσης πόσο η γεωπολιτική κρίση θα μετατραπεί σε νέο κύμα ακρίβειας.

Τι προμηνύεται

Προμηνύεται μακρύς κύκλος φθοράς. Ο ΟΠΕΚΕΠΕ δεν θα κλείσει γρήγορα. Η Κοβέσι έβαλε ευρωπαϊκή σφραγίδα σε ένα εσωτερικό πολιτικό τραύμα. Αν ακολουθήσουν νέες υποθέσεις, το Μαξίμου θα βρεθεί σε διπλή πίεση: θεσμική και δημοσκοπική.