Βενιζέλος από το Delphi Forum: Το τέλος των δύο ευκαιριών – 24/04

Ο Βενιζέλος στους Δελφούς δεν πήγε για να κάνει αντιπολίτευση. Πήγε για να κάνει κάτι πιο ενοχλητικό: διάγνωση. Και η διάγνωση, όταν διατυπώνεται με θεσμική ψυχρότητα, πονάει περισσότερο από την κομματική καταγγελία. Διότι δεν φωνάζει. Καταγράφει.

Το κεντρικό του μήνυμα ήταν ότι η χώρα βρίσκεται μπροστά σε μια κρίση θεσμικής ποιότητας, όχι απλώς μπροστά σε ένα ακόμη σκάνδαλο. Ο ΟΠΕΚΕΠΕ, οι υποκλοπές, η σχέση κυβέρνησης – Δικαιοσύνης, η δυσανεξία απέναντι στην Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, δεν παρουσιάστηκαν ως ασύνδετα επεισόδια. Παρουσιάστηκαν ως συμπτώματα ενός τρόπου άσκησης εξουσίας που πίστεψε ότι μπορεί να τα έχει όλα υπό έλεγχο: κράτος, μηχανισμούς, πλειοψηφία, αφήγημα, χρόνο. Μόνο που ο χρόνος, στην πολιτική, είναι ο πιο άγριος ελεγκτής.

Στην υπόθεση ΟΠΕΚΕΠΕ, ο Βενιζέλος είπε ουσιαστικά ότι η κυβέρνηση δεν έχει καθαρή γραμμή. Αν είχε αφήγημα «με αρχή, μέση και τέλος», θα μπορούσε να εξηγήσει πολιτικά τη στάση της. Αντί γι’ αυτό, εμφανίζει αμφιθυμία, παλινωδία και αίσθηση ενοχής. Και το σημαντικότερο: μετατόπισε το θέμα από τους βουλευτές στο βαθύτερο σύστημα ανοχής. Το σκάνδαλο, είπε, δεν είναι μόνο ποιος τηλεφώνησε σε ποιον, αλλά ποιος καλλιέργησε ή ανέχθηκε την πελατειακή πρακτική ως φυσιολογική διοικητική συμπεριφορά. Εκεί το μαχαίρι μπήκε πιο βαθιά.

Το δεύτερο μήνυμα ήταν πιο θεσμικό και πιο βαρύ. Ο Βενιζέλος συνέδεσε ΟΠΕΚΕΠΕ και υποκλοπές σε ένα κοινό υπόστρωμα: τη λειτουργία των θεσμών. Μίλησε για «συναστρία σκανδάλων» και για «θεσμικά δυστυχήματα». Αυτή η διατύπωση είναι πολιτικά καταστροφική για μια κυβέρνηση που επένδυσε στην εικόνα της κανονικότητας, της αποτελεσματικότητας και της ευρωπαϊκής σοβαρότητας. Διότι εδώ δεν κατηγορείται για ανικανότητα. Κατηγορείται για φθορά του θεσμικού περιβάλλοντος ενώ είχε στα χέρια της όλους τους μοχλούς της εξουσίας.

Το τρίτο μήνυμα απευθυνόταν στο πολιτικό σύστημα συνολικά. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία δεν είναι εξωτερικός εχθρός. Είναι μέρος του ευρωπαϊκού νομικού περιβάλλοντος μέσα στο οποίο λειτουργεί πλέον η Ελλάδα. Ο Βενιζέλος θύμισε ότι η συνύπαρξη εθνικής και ενωσιακής έννομης τάξης είναι σύνθετη, αλλά δεν μπορεί να γίνεται εργαλείο μικροκομματικής άμυνας. Με απλά λόγια: δεν γίνεται να είμαστε Ευρώπη όταν παίρνουμε κονδύλια και Βαλκάνια όταν ελεγχόμαστε.

Το τέταρτο μήνυμα ήταν στρατηγικό. Ο Βενιζέλος περιέγραψε το τέλος του κύκλου των δύο ευκαιριών. Το εκλογικό σώμα, είπε, δίνει συνήθως μία και δεύτερη ευκαιρία, αλλά όχι τρίτη χωρίς αλλαγή πλαισίου. Αυτή είναι η πιο καθαρή πολιτική προειδοποίηση προς τον Μητσοτάκη. Όχι επειδή προεξοφλεί ήττα, αλλά επειδή λέει ότι το μοντέλο εξουσίας έχει φτάσει στο ανώτατο όριο ανοχής του.

Και εδώ βρίσκεται το πραγματικό πολιτικό ενδιαφέρον. Ο Βενιζέλος δεν έκανε καμπάνια υπέρ κάποιου κόμματος. Έκανε καμπάνια υπέρ μιας νέας κανονικότητας. Μίλησε για ανάγκη νέου κοινωνικού συμβολαίου, γιατί το παλιό έσπασε στην κρίση και τα επόμενα χρόνια δεν ξαναχτίστηκε. Η χώρα βγήκε τυπικά από τα μνημόνια, αλλά δεν βγήκε από την πολιτική της προσωρινότητας. Διαχειρίζεται πόρους, κρίσεις, επιδόματα, σκάνδαλα και εντυπώσεις. Δεν έχει ακόμη νέο σχέδιο συλλογικής εμπιστοσύνης.

Αυτό είναι και το πιο δύσκολο για την κυβέρνηση: ο Βενιζέλος δεν της είπε απλώς «φθείρεσαι». Της είπε «δεν μπορείς πια να ορίσεις μόνη σου το πλαίσιο». Και όταν μια εξουσία χάνει το πλαίσιο, μετά χάνει και την πρωτοβουλία. Όλα τα υπόλοιπα είναι ημερολόγιο φθοράς.