Το πολυνομοσχέδιο που αλλάζει του κανόνες στην κατάρτιση μέσω ΔΥΠΑ – Ανάλυση 18/03

Κάτω από την συζήτηση για το πολυνομοσχέδιο και την αιτιολογική του έκθεση για την ανώτατη καλλιτεχνική εκπαίδευση και τα νέα σχήματα σπουδών, εξελίσσεται μια πολύ πιο ουσιαστική κουβέντα που διαβάζουν οι έχοντες γνώση του παιχνιδιού και αφορά μια σιωπηλή μεταβολή: την αναδιάταξη της αγοράς κατάρτισης και των κονδυλίων της ΔΥΠΑ. Για χρόνια, το σύστημα λειτουργούσε με μια απλή λογική: voucher, ΚΕΚ, ώρες κατάρτισης, πιστοποίηση. Σήμερα, αυτή η αρχιτεκτονική δείχνει να φθείρεται από σκάνδαλα και υποψίες που παραπέμπουν σε συνομωσίες διαφθοράς. Φθείρεται όμως και λόγω ποιότητας, αλλά και γιατί δεν ανταποκρίνεται πλέον ούτε στις ευρωπαϊκές κατευθύνσεις ούτε στις ανάγκες της αγοράς εργασίας. 

Δεν υπάρχει ούτε μία ρητή διάταξη που να λέει ότι τα κονδύλια της ΔΥΠΑ θα κατευθυνθούν στα δημόσια ή ιδιωτικά πανεπιστήμια. Και όμως, όποιος διαβάσει προσεκτικά το πολυνομοσχέδιο και την αιτιολογική του έκθεση, θα δει ότι το έδαφος έχει ήδη στρωθεί. Όχι με θόρυβο, αλλά με όρους, έννοιες και θεσμικές μετατοπίσεις που αλλάζουν τη λογική του παιχνιδιού. Το νέο πλαίσιο που φαίνεται να περνά μέσα από τις πρόνοιες στο υπό κατάθεση νομοσχέδιο για την Α.Σ.Π.Τ., δεν καταργεί το μοντέλο, το μετατοπίζει. Το νομοσχέδιο εμφανίζεται ως παρέμβαση στην καλλιτεχνική εκπαίδευση. Στην πραγματικότητα, εισάγει μια βαθύτερη μεταβολή: μετακινεί το σύστημα από τον “πάροχο” στον “τίτλο”. Από το ποιος εκπαιδεύει, στο τι πιστοποιείται.

Το νέο μοντέλο που χτίζεται

Η μεταρρύθμιση εισάγει τρεις έννοιες-κλειδιά:

• Επίπεδα προσόντων (ΕΠΠ 5 και 6) ως βασικό νόμισμα
• Ακαδημαϊκές διαδρομές από κατάρτιση προς ανώτατη εκπαίδευση
• Ευελιξία προγραμμάτων (modular, short-cycle, πιστοποιημένα tracks)

Έτσι με το νομοσχέδιο αυτό η αποστολή της Ανώτατης Σχολής Παραστατικών Τεχνών δεν περιορίζεται σε προπτυχιακά και μεταπτυχιακά. Περιλαμβάνει ρητά κατάρτιση, επιμόρφωση και διά βίου μάθηση, καθώς και προγράμματα σύντομης διάρκειας. Αυτό δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι η πρώτη φορά που η κατάρτιση ενσωματώνεται τόσο καθαρά στον πυρήνα πανεπιστημιακού ιδρύματος.

Παράλληλα, το σύστημα οργανώνεται γύρω από τα επίπεδα του Εθνικού Πλαισίου Προσόντων. Το επίπεδο 5 αποκτά θεσμική κατοχύρωση, ενώ δημιουργούνται διαδρομές προς το επίπεδο 6 μέσω κατατάξεων και ειδικών προγραμμάτων. 

Με απλά λόγια: η αγορά δεν θα μετρά πλέον ώρες κατάρτισης. Θα μετρά τίτλους.

Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι η κατάρτιση παύει να είναι «δεύτερης κατηγορίας» εκπαίδευση. Μετατρέπεται σε εναλλακτική ακαδημαϊκή οδό. Και εδώ ανοίγει η πραγματική πόρτα: Αν η ΔΥΠΑ χρηματοδοτεί προγράμματα που οδηγούν σε αναγνωρισμένα επίπεδα προσόντων, τότε το ερώτημα δεν είναι ποιος είναι ΚΕΚ, αλλά ποιος μπορεί να δώσει τέτοιο τίτλο. Και αυτό αλλάζει τα πάντα.

Ποιοι μπαίνουν στο παιχνίδι

Το δεύτερο επίπεδο της μεταρρύθμισης είναι πιο τεχνικό, αλλά καθοριστικό. 

Πρώτον, θεσμοθετούνται «ακαδημαϊκοί διάδρομοι». Ένας απόφοιτος κατάρτισης δεν σταματά εκεί. Μπορεί να συνεχίσει σε πανεπιστημιακό επίπεδο, μέσω εναλλακτικών διαδρομών και ειδικών προγραμμάτων. Το ΕΑΠ αποκτά ρόλο-κλειδί σε αυτή τη μετάβαση.

Δεύτερον, η νέα κατηγορία Καλλιτεχνικής Εκπαίδευσης (ΚΕ) αποκτά μισθολογική και υπηρεσιακή αξία αντίστοιχη με την Τεχνολογική Εκπαίδευση. Οι τίτλοι επιπέδου 5 δεν είναι πλέον απλώς πιστοποιητικά. Γίνονται προσόντα για την αγορά εργασίας και το Δημόσιο.

Τρίτον, εισάγεται η αρχή της αναλογικότητας στους περιορισμούς πρόσβασης σε επαγγέλματα. Με άλλα λόγια, το κράτος δεσμεύεται ότι δεν μπορεί να αποκλείει αυθαίρετα παρόχους ή τίτλους, αν αυτοί πληρούν συγκεκριμένα κριτήρια.

Αυτή η τριπλή αλλαγή δημιουργεί ένα νέο οικοσύστημα: ευέλικτα προγράμματα, διαπερατότητα σπουδών, και τίτλοι με πραγματική αξία.

Το πραγματικό διακύβευμα

Και εδώ αρχίζει το πραγματικό παιχνίδι.

Η ΔΥΠΑ δεν χρηματοδοτεί ιδρύματα. Χρηματοδοτεί προγράμματα. Αν αύριο οι προκηρύξεις στραφούν σε προγράμματα που οδηγούν σε πιστοποιημένα επίπεδα 5 ή 6, τότε η αγορά ανοίγει αυτομάτως σε όποιον μπορεί να τα προσφέρει.

Το πολυνομοσχέδιο κάνει ακριβώς αυτό: νομιμοποιεί πανεπιστήμια να παρέχουν κατάρτιση, δημιουργεί τίτλους με εργασιακή αξία και αποδυναμώνει τη λογική των κλειστών παρόχων.

Δεν χρειάζεται να αλλάξει τίποτα στη ΔΥΠΑ για να αλλάξει η ροή του χρήματος. Αρκεί να αλλάξει η προκήρυξη.

Το κρίσιμο λοιπόν δεν είναι αν «μπαίνουν δημόσια και ιδιωτικά ΑΕΙ» στην “αγορά” της ΔΥΠΑ. Το κρίσιμο είναι: ποιος θα ελέγχει την πιστοποίηση, και άρα τη ροή του χρήματος. Η μετατόπιση θα γίνει αθόρυβα, μέσω προκηρύξεων:

• Προγράμματα επιπέδου 5/6
• Πιστοποιημένοι τίτλοι με ακαδημαϊκή αναφορά
• Συνεργασίες με αναγνωρισμένα ιδρύματα

Χωρίς καμία θεαματική αλλαγή νόμου, το σύστημα μπορεί να περάσει από: “οικονομία των voucher”, σε “οικονομια πιστοποίησης”. Και εκεί, οι παίκτες αλλάζουν.

Ποιοι κερδίζουν, ποιοι χάνουν

Αν το σύστημα κινηθεί προς αυτή την κατεύθυνση, οι νικητές θα είναι σαφείς:

• Πανεπιστήμια (δημόσια και ιδιωτικά)
  Μπαίνουν με το ισχυρότερο πλεονέκτημα: νομιμοποίηση, τίτλους και αναγνώριση. Αν η χρηματοδότηση συνδεθεί με επίπεδα προσόντων, αποκτούν άμεση πρόσβαση σε πόρους που μέχρι σήμερα δεν ελέγχουν.
• Ιδιωτικά ΑΕΙ και διεθνείς συνεργασίες
  Με brand, πιστοποιήσεις και ευελιξία, μπορούν να «ντύσουν» προγράμματα κατάρτισης με πανεπιστημιακή αξία. Όχι απαραίτητα ως full degrees, αλλά ως micro-credentials και professional tracks.
• Υβριδικά σχήματα (ΚΕΚ + Πανεπιστήμια)
  Εδώ θα γίνει η πραγματική αναδιάταξη. Τα ΚΕΚ δεν εξαφανίζονται, μετατρέπονται σε delivery platforms για πανεπιστημιακά πιστοποιημένα προγράμματα.
• Μεγάλοι εκπαιδευτικοί όμιλοι
  Όσοι έχουν ήδη δίκτυο και όγκο θα κινηθούν γρήγορα σε συνεργασίες. Οι υπόλοιποι θα μείνουν εκτός.

Οι χαμένοι θα είναι επίσης σαφείς:

• Τα παραδοσιακά ΚΕΚ που βασίζονται αποκλειστικά στη μαζική διαχείριση vouchers
• Όσοι δεν μπορούν να συνδέσουν την κατάρτιση με αναγνωρίσιμα προσόντα

Τι προμηνύεται

Η αγορά κατάρτισης δεν θα καταρρεύσει. Θα ανασχηματιστεί:

• Ένα μέρος των κονδυλίων θα μετακινηθεί προς πανεπιστημιακά σχήματα
• Τα ΚΕΚ θα πιεστούν να συνεργαστούν ή να αναβαθμιστούν
• Οι τίτλοι θα γίνουν το βασικό asset, όχι οι ώρες διδασκαλίας

Και το πιο κρίσιμο: η κατάρτιση θα πάψει να είναι περιφερειακή δραστηριότητα και θα γίνει κεντρικό πεδίο εκπαιδευτικής και οικονομικής πολιτικής.

Follow the money

Η ουσία ωστόσο δεν βρίσκεται στο αν θα μπουν τα πανεπιστήμια στην κατάρτιση. Αυτό είναι ήδη τεχνικά εφικτό. Η ουσία βρίσκεται αλλού: ποιος θα καθορίσει τα κριτήρια των προγραμμάτων που θα χρηματοδοτούνται.

Εκεί θα κριθεί η νέα ισορροπία. Γιατί σε μια αγορά που μετατρέπεται από “οικονομία των voucher”, σε “οικονομια πιστοποίησης”, το χρήμα δεν ακολουθεί τον πάροχο. Ακολουθεί τον τίτλο. Και όποιος ελέγχει τον τίτλο, ελέγχει και τη ροή των κονδυλίων. Το ερώτημα λοιπόν θα είναι: ποιος γράφει τους όρους των προκηρύξεων που θα κατευθύνουν δισεκατομμύρια ευρώ. Εκεί θα κριθεί το παιχνίδι.