Η ωμή αλήθεια για την «αποικιοποίηση» της ζωής μας – Άποψη 16/03

Βρισκόμαστε σε μια εποχή όπου η πολιτική, στην προσπάθειά της να επιβιώσει μέσα σε έναν κυκεώνα τεχνοκρατικών δεδομένων και επικοινωνιακών ελιγμών, φαίνεται να έχει χάσει τον προσανατολισμό της. Η ανάλυση των δεδομένων του τελευταίου έτους, όπως αυτά αποτυπώνονται στη διεθνή και εγχώρια σκηνή, δεν αφήνει περιθώρια για εφησυχασμό. Το status quo, που για δεκαετίες θεωρούσαμε ακλόνητο, τρίζει συθέμελα, όχι από μόνο από κάποια εξωγενή απειλή, αλλά από την ίδια την εσωτερική του αδυναμία να παράξει νόημα και κοινωνική συνοχή.

Το διεθνές περιβάλλον θυμίζει πλέον μια παρτίδα Ζατρίκιου όπου οι κανόνες αλλάζουν κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού. Η μετάβαση από έναν πολυπολικό κόσμο σε μια κατάσταση «ρευστής ισχύος» έχει δημιουργήσει κενά ασφαλείας που καμία παραδοσιακή διπλωματία δεν μπορεί πια να καλύψει. Η εργαλειοποίηση των κρίσεων, από την ενέργεια μέχρι το μεταναστευτικό, έχει μετατρέψει τη διεθνή πολιτική σε ένα πεδίο στρατηγικού κυνισμού. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ευρώπη εμφανίζεται συχνά ως ένας αμήχανος παρατηρητής, εγκλωβισμένη ανάμεσα στις οικονομικές της εξαρτήσεις και την αδυναμία της να διαμορφώσει μια ενιαία, στιβαρή γεωπολιτική ταυτότητα.

Στο εσωτερικό μέτωπο, η κατάσταση δεν είναι λιγότερο σύνθετη. Παρατηρούμε μια προϊούσα αποξένωση της κοινωνικής βάσης από τα κέντρα λήψης αποφάσεων. Η πολιτική διαδικασία έχει διολισθήσει σε μια διαχειριστική λογική, όπου η αποτελεσματικότητα των αριθμών προτάσσεται της ευημερίας των ανθρώπων. Αυτή η «αποικιοποίηση» της καθημερινότητας από τη στεγνή τεχνοκρατία έχει δημιουργήσει ένα επικίνδυνο κενό νομιμοποίησης. Όταν ο πολίτης νιώθει ότι η φωνή του είναι απλώς ένας θόρυβος στο σύστημα, τότε η δημοκρατία παύει να είναι ζωντανός οργανισμός και μετατρέπεται σε ένα άκαμπτο γραφειοκρατικό σχήμα.

Το roadmap του τελευταίου δωδεκαμήνου είναι αποκαλυπτικό. Ξεκινήσαμε με την ψευδαίσθηση της σταθερότητας, για να καταλήξουμε σε μια φάση έντονης κοινωνικής τριβής. Η ακρίβεια και η ανασφάλεια δεν είναι πια απλώς δείκτες σε μια οθόνη, αλλά δομικά στοιχεία μιας νέας κοινωνικής πραγματικότητας που ζητά απαντήσεις, όχι «αφηγήματα». Η πολιτική τάξη, εγκλωβισμένη σε έναν εσωστρεφή διάλογο, δείχνει να αδυνατεί να συλλάβει το μέγεθος της επερχόμενης ρήξης.

Πού οδηγούμαστε όμως; Η προβολή στο μέλλον δείχνει ότι η συνέχιση της ίδιας πορείας είναι μαθηματικά βέβαιο ότι θα οδηγήσει σε αδιέξοδο. Το διεθνές status quo θα συνεχίσει να δοκιμάζεται από την ανάδυση νέων πόλων ισχύος που δεν σέβονται τις παραδοσιακές ισορροπίες. Στο εσωτερικό, η ανάγκη για μια νέα κοινωνική συμφωνία είναι πλέον επιτακτική. Δεν αρκεί η διαχείριση της κρίσης, απαιτείται η επαναθεμελίωση της πολιτικής πάνω σε βάσεις ειλικρινούς διαλόγου και κοινωνικής δικαιοσύνης.

Η πολιτική του μέλλοντος θα κριθεί από την ικανότητά της να γεφυρώσει το χάσμα ανάμεσα στην ισχύ και την ηθική. Αν συνεχίσουμε να αντιμετωπίζουμε τους πολίτες ως παθητικούς δέκτες αποφάσεων και τη διεθνή σκηνή ως ένα πεδίο ωμής επιβολής, το μόνο που θα καταφέρουμε είναι να επιταχύνουμε την κατάρρευση των θεσμών που μας προστατεύουν.

Η ώρα της ωριμότητας έχει φτάσει. Η πολιτική πρέπει να επιστρέψει στην ουσία της: στην παραγωγή κοινού οφέλους μέσα από τη σύνθεση των αντίθετων απόψεων και όχι μέσα από την επιβολή της στρατηγικής επικράτησης. Το status quo δεν μπορεί να διατηρηθεί με τεχνητά μέσα. Ή θα εξελιχθεί ενσωματώνοντας τις κοινωνικές απαιτήσεις, ή θα σαρωθεί από αυτές. Η επιλογή είναι ακόμα στα χέρια εκείνων που οφείλουν να βλέπουν πέρα από τον επόμενο εκλογικό κύκλο, στο βάθος του ιστορικού χρόνου που ήδη μας κρίνει αυστηρά.