Νέο-Βυζαντινοί ή Αναλώσιμοι: Η Ελλάδα στη Φωτιά του Ιράν – Άποψη 02/03

Η Ελλάδα του 21ου αιώνα μοιάζει συχνά με έναν υπνοβάτη που ξυπνά απότομα μέσα σε ένα δωμάτιο γεμάτο με τα φαντάσματα του παρελθόντος του. Το βιβλίο “The New Byzantines” του Sean Mathews λειτουργεί ως ένας καθρέφτης όπου η χώρα δεν βλέπει πλέον μόνο το δυτικότροπο, διαφωτιστικό της προσωπείο, αλλά την ανθεκτική, ανατολίτικη και βυζαντινή της ραχοκοκαλιά. Στο σημερινό status quo, όπου η φωτιά του πολέμου στο Ιράν απειλεί να αναδιατάξει τις τεκτονικές πλάκες της Μέσης Ανατολής, η ανάλυση αυτή αποκτά μια σχεδόν υπαρξιακή επείγουσα ανάγκη.

Για δεκαετίες, η ελληνική ελίτ επένδυσε στην ψευδαίσθηση μιας γραμμικής πορείας προς τη Δύση, θεωρώντας την εγγύτητα με την Εγγύς Ανατολή ως ένα βαρίδι που έπρεπε να αποτιναχθεί. Ωστόσο, η πραγματικότητα της γεωγραφίας αποδεικνύεται ισχυρότερη από τις ιδεολογικές κατασκευές. Καθώς η Δύση βιώνει μια εσωτερική κόπωση και οι παραδοσιακές συμμαχίες του ΝΑΤΟ κλονίζονται, η Ελλάδα ανακαλύπτει ξανά τον ρόλο της ως «νέο-βυζαντινός» κόμβος. Δεν πρόκειται για μια υποχώρηση στον αναχρονισμό, αλλά για μια ρεαλιστική επιστροφή στις ρίζες ενός «υβριδικού» κράτους που μπορεί να συνομιλεί ταυτόχρονα με την Ιερουσαλήμ, το Κάιρο και την Κωνσταντινούπολη.

Ο πόλεμος στο Ιράν λειτουργεί ως ο τελικός επιταχυντής αυτής της μετάβασης. Η ανάφλεξη στον Περσικό Κόλπο και η αποσταθεροποίηση των ενεργειακών οδών δεν μετατρέπουν την Ελλάδα απλώς σε έναν «λιμένα ασφαλείας», αλλά σε έναν κρίσιμο διαμεσολαβητή ανάμεσα σε έναν κόσμο που καταρρέει και έναν νέο που γεννιέται μέσα από τις στάχτες των αυτοκρατοριών. Η στρατηγική συμμαχία με το Ισραήλ, η οποία αναλύεται διεξοδικά στο έργο του Mathews, δεν είναι πλέον μια επιλογή πολυτελείας, αλλά μια αναγκαιότητα επιβίωσης απέναντι στον αναθεωρητισμό της Άγκυρας και την αστάθεια του σιιτικού τόξου.

Το ερώτημα για την επόμενη ημέρα είναι αν η ελληνική πολιτική σκέψη διαθέτει τα πνευματικά εργαλεία για να διαχειριστεί αυτή τη νέα ταυτότητα. Η Ελλάδα καλείται να λειτουργήσει ως το δυτικό φυλάκιο μιας Ανατολής που αναζητά ισορροπία. Αυτό απαιτεί μια υπέρβαση του συμπλέγματος κατωτερότητας απέναντι στους Ευρωπαίους εταίρους και μια συνειδητοποίηση ότι η ισχύς μας πηγάζει ακριβώς από αυτή την «ενδιάμεση» φύση μας. Το Βυζάντιο δεν ήταν ποτέ μόνο θρησκεία ή παράδοση, ήταν ένα δίκτυο επιρροής, εμπορίου και πολιτισμικής ώσμωσης.

Στο ρευστό περιβάλλον που διαμορφώνει η σύγκρουση στο Ιράν, η Ελλάδα πρέπει να εγκαταλείψει τον ρόλο του παθητικού θεατή των εξελίξεων. Η «επιστροφή στην Εγγύς Ανατολή» σημαίνει ότι η Αθήνα οφείλει να γίνει το κέντρο ενός νέου περιφερειακού συστήματος ασφαλείας, αξιοποιώντας την ορθόδοξη κληρονομιά της όχι ως φολκλόρ, αλλά ως διπλωματικό κεφάλαιο. Η επόμενη ημέρα δεν ανήκει σε εκείνους που περιμένουν οδηγίες από τις Βρυξέλλες ή την Ουάσινγκτον, αλλά σε εκείνους που κατανοούν ότι η μοίρα της χώρας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη θάλασσα και την ανατολική της ενδοχώρα. Η Ελλάδα των “New Byzantines” είναι μια χώρα που δεν φοβάται πλέον το παρελθόν της, αλλά το χρησιμοποιεί ως πυξίδα για να πλοηγηθεί στη μεγάλη τρικυμία του 21ου αιώνα.