Η Ευρώπη των Κανονιών και η Ελλάδα των Συσσιτίων – Ανάλυση 01/03

Η Ευρώπη διολισθαίνει σήμερα σε έναν παράδοξο «πολεμικό μερκαντιλισμό», μια βίαιη επιστροφή στην ιστορική αναγκαιότητα της ισχύος των κανονιών, που όμως βρίσκει το κοινωνικό της σώμα απροετοίμαστο και ηθικά εξαντλημένο. Η μετάβαση στην «πολεμική οικονομία» δεν είναι μια απλή λογιστική μετατόπιση κονδυλίων, είναι μια βαθιά υπαρξιακή ρωγμή στο ευρωπαϊκό οικοδόμημα, που επιχειρεί να παντρέψει τα νέα οπλικά συστήματα με μια «λιτότητα διαρκείας» η οποία επιστρέφει από την πίσω πόρτα των Βρυξελλών.

Στην Ελλάδα, αυτή η γεωπολιτική στροφή προσλαμβάνει διαστάσεις εθνικής ακροβασίας. Εγκλωβισμένοι ανάμεσα στην υπαρξιακή απειλή του αναθεωρητισμού και τις δυσκαμψίες του νέου Συμφώνου Σταθερότητας, καλούμαστε να χρηματοδοτήσουμε μια αποτροπή επιπέδου 2030 με μια κοινωνική συνοχή που δοκιμάζεται από τις πληθωριστικές υστερήσεις του 20ού αιώνα. Η «Ατζέντα 2030» και τα Rafale φαντάζουν ως η μοναδική οδός επιβίωσης σε έναν κόσμο που ξαναμαθαίνει τη γλώσσα των κανονιών, όμως την ίδια στιγμή, η «ρηχή» ανάπτυξη και η διάβρωση του πραγματικού εισοδήματος δημιουργούν μια επικίνδυνη ασυμμετρία.

Το ερώτημα που αναδύεται μέσα από τις αναλύσεις που ακολουθούν είναι αμείλικτο: Μπορεί μια δημοκρατία να παραμείνει ισχυρή στα σύνορα, όταν οι πολίτες της αισθάνονται ηθικά και οικονομικά ανυπεράσπιστοι στο σούπερ μάρκετ; Αν η άμυνα γίνει το πρόσχημα για μια νέα κοινωνική καθίζηση, τότε το τίμημα της ασφάλειας κινδυνεύει να γίνει η ίδια η αποσάθρωση του εθνικού ιστού. Η εποχή της αθωότητας τελείωσε και η ώρα της σκληρής, ωμής αλήθειας των αριθμών είναι ήδη εδώ.

Ασκήσεις Εθνικής Επιβίωσης με Άδεια Τσέπη

Για την Ελλάδα, η στροφή της Ευρώπης προς μια «πολεμική οικονομία» και οι νέοι δημοσιονομικοί κανόνες δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα. Η χώρα καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στις ανειλημμένες εξοπλιστικές υποχρεώσεις (Rafale, Belharra, F-35) και την ανάγκη για πρωτογενή πλεονάσματα που επιβάλλει το νέο Σύμφωνο Σταθερότητας.

Ακολουθεί η εξειδικευμένη ανάλυση για τα ελληνικά δεδομένα (2025-2026):

1. Το Νέο Σύμφωνο Σταθερότητας και η «Αμυντική Εξαίρεση»

Παρά τις αρχικές ελπίδες για πλήρη εξαίρεση των αμυντικών δαπανών από τον υπολογισμό του ελλείμματος, η τελική συμφωνία προβλέπει μια «ημι-εξαίρεση»:

• Δημοσιονομική Πειθαρχία: Οι αμυντικές δαπάνες αναγνωρίζονται ως «σχετικός παράγοντας» για την αποφυγή της Διαδικασίας Υπερβολικού Ελλείμματος, αλλά δεν αφαιρούνται από το συνολικό χρέος.
• Η Ελληνική Παγίδα: Για την Ελλάδα, αυτό σημαίνει ότι ενώ η ΕΕ δεν θα την «τιμωρήσει» άμεσα για τις αγορές όπλων, οι αγορές αυτές εξακολουθούν να περιορίζουν τον δημοσιονομικό χώρο για άλλες δαπάνες (υγεία, παιδεία), καθώς το δημόσιο χρέος (147,9% του ΑΕΠ) παραμένει υπό αυστηρή επιτήρηση από τις αγορές.

2. «Κανόνια αντί για Βούτυρο»: Η Κοινωνική Πραγματικότητα

Σύμφωνα με τα στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος (Ιανουάριος 2026), η ελληνική οικονομία παρουσιάζει μια ανησυχητική αντίφαση:

• Αύξηση Επενδύσεων σε Εξοπλισμούς: Οι επενδύσεις σε εξοπλισμό αυξήθηκαν κατά 12,8% το 2025.
• Μείωση Αγοραστικής Δύναμης: Την ίδια στιγμή, η αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών μειώθηκε κατά 1,4%, καθώς ο πληθωρισμός στις υπηρεσίες και τα ενοίκια (7,5% αύξηση στα διαμερίσματα) εξανεμίζει το διαθέσιμο εισόδημα.
• Το Δίλημμα: Η «πολεμική οικονομία» στην Ελλάδα μεταφράζεται σε δέσμευση δισεκατομμυρίων για τις επόμενες δεκαετίες, την ώρα που το κοινωνικό κράτος πιέζεται από τη λήξη των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης (RRF) το 2026.

3. Η «Ατζέντα 2030» και η Αμυντική Βιομηχανία

Η ελληνική κυβέρνηση επιχειρεί να μετατρέψει την ανάγκη σε ευκαιρία μέσω της «Ατζέντας 2030», εστιάζοντας στην εγχώρια παραγωγή:

• Οικοσύστημα Καινοτομίας: Η δημιουργία του Ελληνικού Κέντρου Αμυντικής Καινοτομίας στοχεύει στο να μην είναι η Ελλάδα μόνο «πελάτης» των μεγάλων βιομηχανιών (Lockheed, Naval Group), αλλά παραγωγός τεχνολογίας (drones, συστήματα anti-drone).
• Γεωπολιτικό Κεφάλαιο: Όπως τονίστηκε στην πρόσφατη ημερίδα του Forbes στο Μέγαρο Μουσικής (Φεβρουάριος 2026), η αμυντική ισχύς θεωρείται πλέον το «σκληρό νόμισμα» της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο, απαραίτητο για τη διατήρηση της αποτροπής απέναντι στον αναθεωρητισμό.

Το Βίαιο Τέλος του Μεταπολεμικού Μερίσματος Ειρήνης

Η συζήτηση για τη μετάβαση της Ευρώπης σε μια «πολεμική οικονομία» (war economy) έχει ενταθεί το 2026, καθώς η ανάγκη για μαζικούς εξοπλισμούς συγκρούεται άμεσα με τις δημοσιονομικές αντοχές των κρατών-μελών. Οι αναλύσεις διεθνών οργανισμών και μέσων ενημέρωσης σκιαγραφούν ένα τοπίο όπου η ασφάλεια προτεραιοποιείται έναντι του κοινωνικού κράτους, προκαλώντας φόβους για μια «λιτότητα διαρκείας».

Ακολουθεί μια σύνοψη των κυρίαρχων απόψεων και των δεδομένων που διαμορφώνουν αυτή τη νέα πραγματικότητα:

1. Η Θεσμοποίηση της «Πολεμικής Οικονομίας»

Η ΕΕ δεν αντιμετωπίζει πλέον τις αμυντικές δαπάνες ως έκτακτες, αλλά ως δομικό στοιχείο της οικονομικής της πολιτικής.

• Σχέδιο SAFE (EU Security Action for Europe): Πρόκειται για το εργαλείο που επιτρέπει τον κοινό δανεισμό για την άμυνα. Αναλυτές επισημαίνουν ότι αυτό το όργανο «κανονικοποιεί» τη χρηματοδότηση του πολέμου, δεσμεύοντας την Ευρώπη σε μια μόνιμη πολεμική βιομηχανική βάση.
• Στόχος 5% του ΑΕΠ: Στη Σύνοδο του ΝΑΤΟ στη Χάγη (Ιούνιος 2025), τα κράτη-μέλη συμφώνησαν σε έναν φιλόδοξο στόχο αμυντικών δαπανών που φτάνει το 5% του ΑΕΠ έως το 2035 (3,5% για καθαρά αμυντικά μέσα και 1,5% για υποδομές και κυβερνοασφάλεια).

2. Η «Επιστροφή» της Λιτότητας: Κοινωνικό Κράτος vs. Εξοπλισμοί

Η κριτική που διατυπώνεται από συνδικάτα και αριστερούς αναλυτές είναι ότι η αύξηση των στρατιωτικών δαπανών γίνεται εις βάρος των δημόσιων υπηρεσιών.

• Η Γερμανική Πίεση: Η Γερμανία (μέσω αξιωματούχων όπως ο Johann Wadephul) έχει ήδη καλέσει χώρες όπως η Γαλλία να υιοθετήσουν μέτρα λιτότητας για να ανταπεξέλθουν στα εξοπλιστικά προγράμματα, απορρίπτοντας τη λύση του διαρκούς κοινού χρέους για εθνικές ανάγκες.
• Θυσία του «Κοινωνικού Μοντέλου»: Οργανώσεις και συνδικάτα (όπως η USB στην Ιταλία) προειδοποιούν ότι το ευρωπαϊκό κοινωνικό μοντέλο θυσιάζεται στον «βωμό του πολέμου», με περικοπές στην υγεία, την παιδεία και την πράσινη μετάβαση για να χρηματοδοτηθούν τα λόμπι των όπλων.

3. Οικονομικές Προοπτικές και Κίνδυνοι

Οι απόψεις των οικονομολόγων διίστανται ως προς το αν αυτή η στροφή θα φέρει ανάπτυξη ή ύφεση:

• Η αισιόδοξη πλευρά: Εκθέσεις (π.χ. Ινστιτούτο του Κιέλου) υποστηρίζουν ότι αν τα όπλα κατασκευάζονται εντός Ευρώπης, η αύξηση των δαπανών μπορεί να τονώσει το ΑΕΠ κατά 0,9% έως 1,5% ετησίως μέσω της καινοτομίας και της βιομηχανικής παραγωγής.
• Η απαισιόδοξη πλευρά: Έρευνες (όπως της ING) δείχνουν ότι το 38% των Ευρωπαίων πολιτών φοβάται άμεσες περικοπές σε άλλους τομείς, ενώ η πλειοψηφία πιστεύει ότι οι αμυντικές δαπάνες θα επιβαρύνουν τα προσωπικά τους οικονομικά μέσω φόρων και πληθωρισμού.