Από την ΕΛ.Α.Σ στη Βαβέλ: το πολιτικό σκηνικό εκτός ελέγχου – Επισκόπηση Τύπου 27/05

Η ελληνική πολιτική σκηνή έχει ένα χάρισμα: όταν δεν μπορεί να παραγάγει μέλλον, ανακυκλώνει παρελθόν με καινούργιο λογότυπο. Ο Αλέξης Τσίπρας επέστρεψε, όχι ακριβώς ως νέος άνθρωπος, αλλά ως παλιός ρόλος σε νέα σκηνοθεσία. Η «ΕΛΑΣ» του δεν είναι απλώς όνομα κόμματος. Είναι πολιτικό υπονοούμενο, ιστορικό νεύμα, συναισθηματική παγίδα. Δηλώνει συμπαράταξη, αλλά μυρίζει στρατόπεδο. Υπόσχεται προοδευτική ενότητα, αλλά ξεκινά με διχαστική σημειολογία. Και αυτό στην πολιτική δεν είναι λεπτομέρεια, είναι αρχιτεκτονική.

Η κυβέρνηση, βέβαια, βρήκε αμέσως το αντίδοτο: «πολιτική Βαβέλ». Ωραία φράση, τηλεοπτική, βολική, σχεδόν έτοιμη για κυβερνητικό non paper. Μόνο που η Βαβέλ δεν βρίσκεται μόνο απέναντι από το Μαξίμου. Υπάρχει και μέσα στο κράτος που παράγει ΟΠΕΚΕΠΕ, υποθέσεις Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, σκιές σε διαγωνισμούς, πιστοποιητικά-μαϊμού, θεσμική δυσπιστία και κοινωνική κόπωση. Δεν αρκεί να δείχνεις τους άλλους ως ασύντακτους, όταν ο πολίτης υποψιάζεται ότι η δική σου τάξη πραγμάτων έχει πολλούς σκελετούς.

Το πιο ενδιαφέρον της ημέρας δεν ήταν καν ο Τσίπρας. Ήταν ο Καραμανλής. Διότι όταν ένας πρώην πρωθυπουργός της παράταξης μιλά για Τουρκία, «ήρεμα νερά», παρακολουθήσεις, Δικαιοσύνη και χειραγώγηση θεσμών, δεν κάνει απλώς παρέμβαση. Στήνει καθρέφτη. Και ο καθρέφτης είναι πιο επικίνδυνος από την αντιπολίτευση, γιατί δεν φωνάζει, δείχνει.

Το ΠΑΣΟΚ, στο μεταξύ, μοιάζει με κόμμα που άργησε στο ίδιο του το ραντεβού. Ήθελε να γίνει εναλλακτική εξουσία και ξαφνικά κινδυνεύει να γίνει ενδιάμεσος σταθμός ανάμεσα στον Τσίπρα και την Καρυστιανού. Η τελευταία δεν φέρνει πρόγραμμα, φέρνει ηθικό φορτίο. Και σε εποχές δυσπιστίας, το ηθικό φορτίο καμιά φορά μετράει περισσότερο από τα policy papers.

Το στίγμα της ημέρας είναι σκληρό: η χώρα δεν μπαίνει σε περίοδο απλής κομματικής αναδιάταξης. Μπαίνει σε περίοδο γενικευμένης καχυποψίας. Όποιος το καταλάβει πρώτος, θα καθορίσει την επόμενη κάλπη. Όποιος νομίσει ότι αρκούν τα παλιά συνθήματα, θα ανακαλύψει ότι η κοινωνία δεν ζητά άλλον σωτήρα. Ζητά απόδειξη σοβαρότητας. Και αυτή, δυστυχώς, δεν τυπώνεται σε αφίσες.

Βήμα-βήμα ανάγνωση της ημερήσιας ατζέντας

Η γραμμή της ημέρας είναι καθαρή: δεν έχουμε απλώς «επιστροφή Τσίπρα». Έχουμε ταυτόχρονη αναδιάταξη αντιπολίτευσης, εσωτερική πίεση στη ΝΔ από Καραμανλή, θεσμική κόπωση από ΟΠΕΚΕΠΕ/Ευρωπαϊκή Εισαγγελία/ΑΣΕΠ και κοινωνική πίεση από ακρίβεια – ρευστότητα – επιδοτήσεις.

1. Το βασικό πολιτικό γεγονός: η ΕΛΑΣ του Τσίπρα

Η ίδρυση της Ελληνικής Αριστερής Συμπαράταξης – ΕΛΑΣ από τον Αλέξη Τσίπρα λειτουργεί ως κεντρικός άξονας σχεδόν όλου του πολιτικού Τύπου. Τα ΝΕΑ καταγράφουν την επιστροφή του στην κεντρική πολιτική σκηνή, με νέο κόμμα και κάλεσμα σε «προοδευτική πανστρατιά» . Η Εφημερίδα των Συντακτών τη διαβάζει θετικά, ως πολιτική πλατφόρμα επτά δεσμεύσεων προοδευτικής διακυβέρνησης, δίνοντας έμφαση σε αξιοπρέπεια, ισχυρή δημοκρατία, κοινωνικό κράτος και ψηφιακή κυριαρχία .

Το πρόβλημα είναι αλλού: ο Τσίπρας ξεκίνησε με σύμβολο, όχι με καθαρή κυβερνητική μέθοδο. Το όνομα ΕΛΑΣ είναι βαρύ, φορτισμένο, πολωτικό. Για τους φίλους του σημαίνει πατριωτική Αριστερά. Για τους αντιπάλους του σημαίνει εμφυλιοπολεμική υπόμνηση. Η Απογευματινή τον χτυπά ως πολιτική αναβίωση Ανδρέα, με «7 δεσμεύσεις με αοριστίες και μισόλογα» . Το Μανιφέστο μιλά για «ΕΛΑΣίτες», «τοξικότητα», «εχθροπάθεια» και παροχολογία, άρα επιχειρεί να τον κλειδώσει στο κάδρο του παλιού αντι-ΣΥΡΙΖΑ αντανακλαστικού .

Ο Τσίπρας πήρε οξυγόνο, αλλά όχι ακόμη ηγεμονία. Δημοσκοπικά μπορεί να εμφανίζεται δεύτερος, αλλά οργανωτικά και προγραμματικά είναι ακόμη κενό δοχείο. Αν δεν βάλει νέα πρόσωπα, νέα γλώσσα και σοβαρό πρόγραμμα, θα γίνει reunion ΣΥΡΙΖΑ με καλύτερο φωτισμό.

2. Η παρέμβαση Καραμανλή: η δεύτερη μεγάλη βόμβα

Η παρέμβαση Κώστα Καραμανλή είναι ίσως πιο σοβαρή από την επιστροφή Τσίπρα. Τα ΝΕΑ την αναδεικνύουν ως «νέα καρφιά στο Μαξίμου» για Τουρκία, κράτος δικαίου, παρακολουθήσεις και Δικαιοσύνη . Η Καθημερινή την εμφανίζει ως κριτική στους κυβερνητικούς χειρισμούς στα ελληνοτουρκικά και στις υποκλοπές, με χαρακτηριστική αναφορά ότι ακόμη και «τυπικά νομιμοφανείς παρακολουθήσεις» πλήττουν τη δημοκρατία . Η Δημοκρατία το ανεβάζει σε δεξιό εθνικό συναγερμό: «πληρώνουμε πολύ ακριβά τα ήρεμα νερά» και παρουσιάζει τον νόμο για τη «Γαλάζια Πατρίδα» ως μείζονα εθνικό κίνδυνο .

Εδώ το Μαξίμου έχει πρόβλημα. Όχι εκλογικό άμεσο, αλλά στρατηγικό. Όταν ο Καραμανλής συμπυκνώνει σε μία παρέμβαση Τουρκία, θεσμούς, Δικαιοσύνη και υποκλοπές, δεν ασκεί απλώς κριτική. Δημιουργεί πολιτική νομιμοποίηση για όποιον μέσα στη ΝΔ ή δεξιότερα θέλει να πει ότι η κυβέρνηση έχει απομακρυνθεί από την «παραταξιακή ορθοδοξία».

3. Η κυβερνητική γραμμή: «σταθερότητα απέναντι στη Βαβέλ»

Ο Μητσοτάκης προσπαθεί να μετατρέψει τον κατακερματισμό της αντιπολίτευσης σε πλεονέκτημα. Η φράση «πολιτική Βαβέλ» για τα νέα κόμματα, όπως αποτυπώνεται στον Τύπο Θεσσαλονίκης και στην Απογευματινή, είναι κεντρικό μήνυμα: απέναντι σε Τσίπρα, Καρυστιανού, ΠΑΣΟΚ και λοιπούς, η ΝΔ εμφανίζεται ως δύναμη κυβερνητικής συνέχειας .

Η ατζέντα του υπουργικού, με ισότητα αμοιβών ανδρών – γυναικών, Ταμείο Ανάκαμψης, επιδότηση diesel και επενδυτικά κίνητρα, είναι η προσπάθεια να μεταφερθεί η συζήτηση από την πολιτική ίντριγκα στα «παραδοτέα». Ο Λόγος προβάλλει την παράταση της επιδότησης diesel για τον Ιούνιο, με κόστος 46 εκατ. ευρώ , καθώς και το νέο αίτημα 1,63 δισ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης, με αναφορά ότι έχει ολοκληρωθεί το 86,15% των μεταρρυθμιστικών οροσήμων .

Το πρόβλημα: η κυβέρνηση απαντά τεχνοκρατικά σε ένα περιβάλλον που έχει γίνει ψυχολογικά και θεσμικά τοξικό. Όταν ο πολίτης ακούει ΟΠΕΚΕΠΕ, Κοβέσι, παρακολουθήσεις, ΑΣΕΠ, Καραμανλή και ακρίβεια, δεν του αρκεί το «τρέχουμε μεταρρυθμίσεις». Θέλει πειστική απάντηση στο ερώτημα: υπάρχει κράτος που δουλεύει δίκαια;

4. Το ΠΑΣΟΚ είναι ο μεγάλος στριμωγμένος

Η Star Press γράφει καθαρά για «ανησυχία στο ΠΑΣΟΚ για το κόμμα Τσίπρα», συνδέοντας την αμηχανία με τα αποκαλυπτήρια του νέου κόμματος και με την επιλογή «παρών» στην ανανέωση της θητείας Στουρνάρα . Αυτό είναι πολύ σημαντικό. Το ΠΑΣΟΚ πιέζεται από τρεις πλευρές: από τον Τσίπρα ως πιθανό δεύτερο πόλο, από την Καρυστιανού ως ηθικό κόμμα διαμαρτυρίας, και από τη ΝΔ που το εμφανίζει ως μέρος της «Βαβέλ».

Το ΠΑΣΟΚ δεν χάνει απλώς ποσοστά. Χάνει αφήγημα. Δεν έχει αποφασίσει αν είναι σοβαρό θεσμικό κέντρο, προοδευτική αντιπολίτευση, αντι-Μητσοτακικό μέτωπο ή κόμμα διαμαρτυρίας με κοστούμι. Αυτό είναι lethal, πολιτικά.

5. Καρυστιανού: η θεσμοποίηση της οργής

Η Μαρία Καρυστιανού κατέθεσε στον Άρειο Πάγο την ιδρυτική δήλωση του φορέα «Ελπίδα για τη Δημοκρατία» με 650 υπογραφές . Δεν είναι κλασικό κόμμα. Είναι μετατροπή ηθικής αγανάκτησης σε πολιτικό σχήμα.

Η δυναμική της είναι σοβαρή, αλλά έχει και όριο. Μπορεί να μαζέψει ψήφο διαμαρτυρίας, αντισυστημική ευαισθησία και κοινωνικό θυμό. Όμως αν δεν αποκτήσει πρόγραμμα, στελέχη και οργανωτική σοβαρότητα, θα μείνει κόμμα-σύμβολο. Αν τα αποκτήσει, τότε θα χτυπήσει κυρίως ΠΑΣΟΚ, Τσίπρα και Πλεύση.

6. ΟΠΕΚΕΠΕ, Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, ΑΣΕΠ: το κράτος ως ασθενής

Ο Τύπος Θεσσαλονίκης καταγράφει τις 17 συλλήψεις για παράνομες επιδοτήσεις μέσω ΟΠΕΚΕΠΕ, με παράνομο όφελος που ξεπερνά τα 4,5 εκατ. ευρώ . Η Απογευματινή ανεβάζει το θέμα ακόμη περισσότερο, μιλώντας για 39 συλλήψεις μέσα σε 48 ώρες και εξάρθρωση νέου κυκλώματος σε Θεσσαλονίκη, Κιλκίς, Σέρρες και Αθήνα .

Παράλληλα, η One Voice βάζει στο κάδρο την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία για υπόθεση υδρομέτρων, μιλώντας για πόρισμα που μπορεί να αγγίζει πρώην υφυπουργό, πρώην γενικό γραμματέα και πρόσωπα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ενώ υπάρχει ήδη πόρισμα της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας για υπερτιμολογήσεις .

Εδώ είναι το βαθύ θέμα της ημέρας. Όχι ο Τσίπρας. Όχι η ονοματολογία. Το πραγματικό υπόγειο ρεύμα είναι: ο πολίτης βλέπει παντού μηχανισμούς, προμήθειες, επιδοτήσεις, πιστοποιητικά, διορισμούς, παρακολουθήσεις. Και αναρωτιέται αν το κράτος είναι εργαλείο δικαιοσύνης ή εργαλείο δικτύων.

7. Ανά εφημερίδα: πολιτικό στίγμα και κίνητρο

• Η Ελεύθερη Ώρα παίζει σε πατριωτικό-αποκαλυπτικό σύμπαν: εθνικοί κίνδυνοι, Σαμαράς, Νατάσα Καραμανλή, Πλεύρης, θρησκευτικός συναγερμός. Κίνητρο: αφύπνιση δεξιού/πατριωτικού ακροατηρίου.
• Η Ορθόδοξη Αλήθεια μετατρέπει την κρίση σε κρίση αξιών και θεσμών. Δεν κάνει κομματική πολιτική πρώτης γραμμής, αλλά καλλιεργεί ηθικό υπόβαθρο συντηρητικής αγωνίας.
• Η One Voice είναι αντι-μαξιμική, επιχειρηματική και αποκαλυπτική. Βάζει Καραμανλή, Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, υδρόμετρα, μικρομεσαίους και αγορά στο ίδιο κάδρο.
• Ο Τύπος Θεσσαλονίκης δουλεύει τοπικοαναπτυξιακά: έργα Θεσσαλονίκης, ΟΠΕΚΕΠΕ, επίδομα, Τσίπρας, Καρυστιανού. Στίγμα: πρακτικό, όχι ιδεολογικά φανατισμένο.
• Ο Λόγος βλέπει δημοσκοπήσεις, diesel, Ταμείο Ανάκαμψης, επενδύσεις, ακρίβεια. Είναι η πιο «καθημερινή» πολιτικοοικονομική ανάγνωση.
• Η Εργατική Αλληλεγγύη και ο Ριζοσπάστης κρατούν ταξική καθαρότητα. Ο Ριζοσπάστης μιλά για πρωτογενές πλεόνασμα άνω των 5 δισ. ενώ ο λαός στενάζει από την ακρίβεια, για εργατικά ατυχήματα και για μεταναστευτικό . Δεν τους ενδιαφέρει το παιχνίδι Τσίπρα – ΠΑΣΟΚ – ΝΔ. Το θεωρούν παλιό αστικό έργο.
• Η Απογευματινή, το Μανιφέστο και ο Ελεύθερος Τύπος παίζουν φιλοκυβερνητικά: Τσίπρας ίσον επιστροφή παρελθόντος, η κυβέρνηση ίσον σταθερότητα και μεταρρυθμίσεις.
• Τα Νέα και η Καθημερινή κρατούν πιο θεσμικό κέντρο. Αναδεικνύουν Καραμανλή, Τσίπρα, Κοβέσι, ΑΣΕΠ, ΟΠΕΚΕΠΕ, αλλά με ψυχρότερη γλώσσα.
• Η Εστία και η Δημοκρατία σηκώνουν τη δεξιά κριτική στον Μητσοτάκη από τα εθνικά. Ο Καραμανλής γίνεται όχημα πίεσης.
• Η Εφημερίδα των Συντακτών δίνει θετικό χώρο στον Τσίπρα και τον εντάσσει σε προοδευτική αφήγηση.
• Το Μακελειό, η Star Press και η Espresso δείχνουν το λαϊκό υπέδαφος: σκάνδαλα, πρόσωπα, βία, οικογενειακές ιστορίες, ισχυροί, παρασκήνιο. Δεν οργανώνουν πολιτική ανάλυση, αλλά τροφοδοτούν την αίσθηση ότι «όλα σαπίζουν».

8. Το στίγμα της ημέρας

Το πολιτικό κλίμα είναι ρευστό, οξύ, θεσμικά καχύποπτο και κοινωνικά κουρασμένο.

• Η κυβέρνηση έχει ακόμη προβάδισμα και αφήγημα σταθερότητας. Αλλά δεν ελέγχει πλήρως το πολιτικό συναίσθημα.
• Ο Τσίπρας ξαναμπαίνει στο παιχνίδι, αλλά κινδυνεύει να γίνει σκιά του εαυτού του.
• Το ΠΑΣΟΚ κινδυνεύει να χαθεί ανάμεσα σε όλους.
• Η Καρυστιανού μετατρέπει το πένθος σε πολιτικό συμβάν.
• Ο Καραμανλής ανοίγει μέτωπο θεσμών και εθνικών.
• Η κοινωνία βλέπει ακρίβεια, επιδοτήσεις, σκάνδαλα, κόπωση και δυσπιστία.

Τι μας διαφεύγει

Μας διαφεύγει ότι η αντιπαράθεση δεν είναι πια μόνο ΝΔ εναντίον αντιπολίτευσης. Είναι σύστημα εναντίον δυσπιστίας. Και αυτή η δυσπιστία δεν ανήκει σε ένα κόμμα. Κυκλοφορεί παντού: δεξιά, αριστερά, κέντρο, λαϊκό Τύπο, οικονομικό Τύπο, θεσμικές στήλες.

Τι προμηνύεται

Έρχεται καλοκαίρι μεγάλης πολιτικής πίεσης. Οι δημοσκοπήσεις θα γίνουν όπλο. Το ΠΑΣΟΚ θα πιεστεί να πάρει καθαρή ταυτότητα. Ο Τσίπρας θα πρέπει να αποδείξει ότι δεν είναι απλώς rebranding. Η κυβέρνηση θα ανεβάσει παροχές και μεταρρυθμίσεις ενόψει ΔΕΘ. Ο Καραμανλής και ο Σαμαράς θα παραμείνουν σιωπηλοί αλλά πολιτικά παρόντες. Και τα ελληνοτουρκικά, αν η Άγκυρα προχωρήσει θεσμικά τη «Γαλάζια Πατρίδα», μπορούν να αλλάξουν όλη την ατζέντα σε μία νύχτα.