Το Πεκίνο κέρδισε την εικόνα, η Ιστορία κράτησε σημειώσεις – 15/05

Η επίσκεψη Τραμπ στην Κίνα δεν ήταν απλώς ένα επεισόδιο υψηλής διπλωματίας. Ήταν μια παράσταση ισχύος, ένα μάθημα πολιτικής ψυχολογίας και ταυτόχρονα μια προειδοποίηση για τον κόσμο που έρχεται. Το Πεκίνο δεν υποδέχθηκε απλώς τον Αμερικανό πρόεδρο. Τον σκηνοθέτησε. Του πρόσφερε τελετουργία, σύμβολα, εικόνες, αυτοκρατορική ατμόσφαιρα, την Απαγορευμένη Πόλη ως σκηνικό και την κινεζική ιστορία ως υπόμνηση διάρκειας. Το μήνυμα ήταν καθαρό: η Κίνα δεν ζητά πια θέση στο τραπέζι. Θεωρεί ότι το τραπέζι είναι ήδη και δικό της.

Εκεί βρίσκεται και η πραγματική σημασία της επίσκεψης. Όχι στα χαμόγελα, ούτε στα μεγάλα εμπορικά νούμερα, ούτε στις φράσεις περί προσωπικής «χημείας». Αυτά είναι το περιτύλιγμα. Η ουσία είναι ότι η Ουάσιγκτον και το Πεκίνο συναντήθηκαν ως δύο δυνάμεις που χρειάζονται η μία την άλλη, αλλά δεν εμπιστεύονται η μία την άλλη. Η Αμερική ήθελε πίεση στη Βόρεια Κορέα, εμπορικές παραχωρήσεις, μείωση ελλείμματος, σεβασμό στους κανόνες που η ίδια οικοδόμησε μετά το 1945. Η Κίνα ήθελε αναγνώριση, χρόνο, αποφυγή μετωπικής σύγκρουσης και, κυρίως, αποδοχή ότι η παγκόσμια ισορροπία δεν είναι πλέον αμερικανικό μονοπώλιο.

Διαβάζετε StrategyOnline.gr; Κάντε το προτιμώμενη πηγή στη Google

Γι’ αυτό και τα 250 δισ. δολάρια των συμφωνιών έμοιαζαν εντυπωσιακά, αλλά πολιτικά δεν έλυσαν τίποτα. Ήταν τίτλος, όχι αρχιτεκτονική. Ήταν αριθμός για κάμερες, όχι νέα στρατηγική ισορροπία. Πίσω από τις εξαγγελίες παρέμεναν ανέγγιχτα τα μεγάλα αγκάθια: πρόσβαση στην κινεζική αγορά, τεχνολογική κυριαρχία, μεταφορά τεχνογνωσίας, Νότια Σινική Θάλασσα, Ταϊβάν, ανθρώπινα δικαιώματα, στρατιωτική προβολή ισχύος. Με απλά λόγια: οι δύο πλευρές χαμήλωσαν τον τόνο, αλλά δεν άλλαξαν πορεία.

Εδώ μπαίνει η παγίδα του Θουκυδίδη. Όχι ως δημοσιογραφικό κλισέ, αλλά ως εργαλείο ανάγνωσης. Η αρχαία σύγκρουση Αθήνας και Σπάρτης δεν ξέσπασε επειδή κάποιος ήθελε απλώς πόλεμο. Ξέσπασε επειδή η άνοδος της μιας δύναμης γέννησε φόβο στην άλλη. Το ίδιο μοτίβο, χωρίς μοιρολατρία αλλά με τρομακτική αναγνωρισιμότητα, διατρέχει τη σχέση ΗΠΑ–Κίνας. Η Κίνα ανεβαίνει, η Αμερική αμύνεται, και ανάμεσά τους δημιουργείται ένα πεδίο παρερμηνειών, υπεραντιδράσεων και στρατηγικών νεύρων.

Το ενδιαφέρον είναι ότι ο Σι Τζινπίνγκ επιχείρησε να ακυρώσει συμβολικά την παγίδα, λέγοντας ουσιαστικά ότι δεν υπάρχει νομοτέλεια σύγκρουσης. Σωστό. Η ιστορία δεν είναι αυτόματος πιλότος. Όμως η ιστορία έχει μηχανισμούς. Και όταν η διπλωματία γίνεται υπερβολικά θεατρική, όταν οι συμφωνίες είναι περισσότερο φωτογραφίες παρά δεσμεύσεις, όταν τα δύσκολα ζητήματα μεταφέρονται από τη δημόσια σκηνή στο παρασκήνιο, τότε η σύγκρουση δεν εξαφανίζεται. Απλώς μετατίθεται.

Η επίσκεψη, λοιπόν, μοιάζει με αυτοκρατορικό συμπόσιο πριν από μεγάλη καταιγίδα. Δεν προανήγγειλε αναγκαστικά πόλεμο. Προανήγγειλε όμως μια μακρά εποχή ανταγωνισμού, όπου το εμπόριο θα συνυπάρχει με την καχυποψία, οι κοινές δηλώσεις με τους εξοπλισμούς, οι προσωπικές φιλοφρονήσεις με τις τεχνολογικές απαγορεύσεις, και η ανάγκη συνεργασίας με τον πειρασμό της σύγκρουσης.

Το Πεκίνο κέρδισε την εικόνα. Η Ουάσιγκτον κέρδισε τίτλους για εσωτερική κατανάλωση. Κανείς όμως δεν κέρδισε τη νέα τάξη πραγμάτων. Και αυτό είναι το πιο ανησυχητικό. Γιατί όταν οι μεγάλες δυνάμεις βγαίνουν από μια συνάντηση έχοντας σώσει το πρόσωπό τους, αλλά όχι τη σχέση τους, τότε η Ιστορία δεν χειροκροτεί. Κρατά σημειώσεις.

Όπως η Βρετανία και η Γερμανία μπήκαν στον 20ό αιώνα ανταλλάσσοντας εμπορεύματα και υποψίες, έτσι και οι ΗΠΑ με την Κίνα μπαίνουν στον 21ο αιώνα ανταλλάσσοντας τεχνολογία, κεφάλαια και φόβο. Η παγίδα του Θουκυδίδη δεν κλείνει όταν ξεσπά ο πόλεμος. Κλείνει νωρίτερα, όταν κάθε κίνηση του άλλου ερμηνεύεται πλέον ως απειλή.