Το «Μονοπώλιο της Αλήθειας»: Από την Κωνσταντοπούλου στον Μαρινάκη – Ανάλυση 11/03

Η ελληνική πολιτική σκηνή φαίνεται να έχει μια διαχρονική εμμονή με την οντολογική έννοια της «Αλήθειας». Όχι ως φιλοσοφική αναζήτηση, αλλά ως κρατικό εργαλείο επιβολής. Από την «Επιτροπή Αλήθειας Δημοσίου Χρέους» της Ζωής Κωνσταντοπούλου το 2015, φτάσαμε στο “Athens Alitheia Forum” του Παύλου Μαρινάκη το 2026. Αν και οι ιδεολογικές αφετηρίες μοιάζουν εκ διαμέτρου αντίθετες, ο μηχανισμός παραμένει ο ίδιος: η προσπάθεια χειραγώγησης της κοινής γνώμης μέσω της θεσμοθέτησης του «πραγματικού».

Η Ψυχολογία της Μάζας: Το Κύρος του «Τίτλου»

Όπως θα παρατηρούσε ο Γκουστάβ Λε Μπον, η μάζα δεν αναζητά την απόδειξη, αλλά την επιβεβαίωση.

• Το 2015, η «Αλήθεια» ήταν το όπλο κατά των δανειστών, μια συναισθηματική εκτόνωση που βάφτιζε το χρέος «παράνομο» για να ικανοποιήσει το θυμικό ενός αγανακτισμένου πλήθους.
• Σήμερα, το Alitheia Forum χρησιμοποιεί το ίδιο τέχνασμα. Μετατρέπει την κυβερνητική γραμμή σε «επιστημονικό πόρισμα» κατά της τοξικότητας.

Και στις δύο περιπτώσεις, ο στόχος είναι ο έλεγχος των αντανακλαστικών της μάζας. Ο Λε Μπον υποστήριζε ότι οι λέξεις που είναι πιο ασαφείς (όπως «Αλήθεια», «Δημοκρατία», «Ελευθερία») έχουν τη μεγαλύτερη δύναμη επιρροής. Όταν το κράτος οικειοποιείται αυτές τις λέξεις, δημιουργεί ένα «τείχος» απέναντι σε οποιαδήποτε κριτική.

Ουμπέρτο Έκο: Η Κατασκευή του «Εχθρού»

Ο Ουμπέρτο Έκο μας προειδοποίησε για την «υποκατάσταση της πραγματικότητας από τη σημειολογία». Στο Alitheia Forum, η στρατηγική είναι σαφής:

1. Ορισμός του Κακού: Τα “Fake News” και η “Τοξικότητα” (γενικές και αόριστες έννοιες).
2. Αυτοαναφορικότητα: Μια ελίτ υπουργών και συστημικών δημοσιογράφων αυτο-ανακηρύσσονται «φύλακες της αλήθειας».
3. Αποκλεισμός: Όποιος αμφισβητεί το αφήγημα δεν ασκεί κριτική, αλλά «διασπείρει ψεύδη».

Πρόκειται για την πεμπτουσία του «Ur-Fascism» κατά τον Έκο: η διαφωνία είναι προδοσία. Αν η Επιτροπή της Κωνσταντοπούλου χρησιμοποιούσε την αλήθεια ως «επαναστατικό» δόγμα, το Forum του Μαρινάκη τη χρησιμοποιεί ως «θεσμικό» φίλτρο.

Ο Κυβερνητικός Παρεμβατισμός ως «Προστασία»

Η μετάβαση από την Κωνσταντοπούλου στον Μαρινάκη δείχνει μια τρομακτική συνέχεια. Η εξουσία, ανεξάρτητα από το πρόσημό της, τρέμει τον απρόβλεπτο χαρακτήρα της πληροφορίας.

• Η Χειραγώγηση δεν γίνεται πλέον με τη λογοκρισία του παρελθόντος, αλλά με τον «βομβαρδισμό» της επίσημης αλήθειας.
• Ο Παρεμβατισμός βαφτίζεται «ρυθμιστικό πλαίσιο» και η ελευθερία του τύπου περιορίζεται στα όρια αυτού που το Forum ορίζει ως «υγιή ενημέρωση».

Στην πραγματικότητα, το Alitheia Forum δεν ενδιαφέρεται για τα fake news. Ενδιαφέρεται για το monopoly της ερμηνείας. Όπως ο Λε Μπον προέβλεψε, η μάζα θα ακολουθήσει αυτόν που θα της δώσει την πιο εύπεπτη και «επίσημη» εκδοχή της πραγματικότητας, ειδικά αν αυτή συνοδεύεται από το κύρος ενός συνεδριακού κέντρου και την αίγλη της εξουσίας.

Η «Αλήθεια» που εκπορεύεται από κρατικά γραφεία δεν είναι ποτέ αλήθεια, είναι πολιτικό προϊόν.

Το «Άλλοθι» του Πλουραλισμού: Οι Τηλεαστέρες ως Εγγυητές της Κανονικότητας

Σε αυτό το ιδιότυπο «δικαστήριο της αλήθειας», ο ρόλος του πλουραλισμού επιτελείται μέσα από μια προσεκτικά επιλεγμένη σημειολογία συμμετοχής. Η παρουσία κορυφαίων δημοσιογράφων και τηλεοπτικών αστέρων (όπως η Σία Κοσιώνη, ο Νίκος Ευαγγελάτος, ο Αντώνης Σρόιτερ, η Μάρα Ζαχαρέα και ο Γιάννης Πρετεντέρης) δεν είναι απλώς διακοσμητική. Λειτουργεί ως το απαραίτητο «πιστοποιητικό αντικειμενικότητας» μιας διαδικασίας που, στην ουσία της, παραμένει μονοσήμαντη.

Ο Λε Μπον θα αναγνώριζε εδώ τη δύναμη του «κύρους» (prestige). Η μάζα, βλέποντας τα οικεία πρόσωπα που κάθε βράδυ «αναλύουν» την επικαιρότητα στα σπίτια της, πείθεται ότι η συζήτηση είναι ανοιχτή και δημοκρατική. Όμως, στην πραγματικότητα, αυτοί οι «εκτελεστές» της ενημέρωσης δεν βρίσκονται εκεί για να ελέγξουν την εξουσία, αλλά για να συντονίσουν την αποδοχή της.

Οι «Αρχιερείς» της Ενημέρωσης στο Βήμα

Η λίστα των συμμετεχόντων διαβάζεται σαν το “Who’s Who” των Legacy Media:

• Δημήτρης Οικονόμου και Άκης Παυλόπουλος (ΣΚΑΪ) συνομιλούν με τον Νικήτα Κακλαμάνη για την «ποιότητα του διαλόγου».
• Αλέξης Παπαχελάς (Καθημερινή) και Νίκος Χατζηνικολάου (Real News) αναλύουν την αντοχή του τύπου.
• Αθηναΐς Νέγκα και Λώρα Ιωάννου αναλαμβάνουν τον ρόλο του επίσημου καλωσορίσματος και συντονισμού.

Για τον Ουμπέρτο Έκο, αυτή η σύμπραξη κράτους και ΜΜΕ αποτελεί την τέλεια εφαρμογή της «κατασκευασμένης συναίνεσης». Οι δημοσιογράφοι δεν λειτουργούν ως αντίβαρο, αλλά ως διαμεσολαβητές της κρατικής αλήθειας. Όταν ο Γιάννης Πρετεντέρης κλείνει το Forum συζητώντας με τον ίδιο τον Πρωθυπουργό, ο κύκλος κλείνει ερμητικά: η εξουσία επιλέγει τον συνομιλητή της, ο συνομιλητής επικυρώνει το πλαίσιο, και η «αλήθεια» θεσμοθετείται με τις ευλογίες της τηλεοπτικής εικόνας.

Το Forum δεν είναι ένα πεδίο σύγκρουσης ιδεών, αλλά μια τελετουργία επιβεβαίωσης. Η συμμετοχή των συστημικών εργαλείων ενημέρωσης προσφέρει το άλλοθι ότι «όλοι είναι εδώ». Ωστόσο, η απουσία οποιασδήποτε φωνής που θα αμφισβητούσε την ίδια τη δομή της ενημέρωσης στην Ελλάδα, μετατρέπει τους συμμετέχοντες από ερευνητές της αλήθειας σε τροχονόμους της κρατικής προπαγάνδας.

Είναι η στιγμή που η δημοσιογραφία παύει να είναι ο «σκύλος-φύλακας» της δημοκρατίας και γίνεται ο τελετάρχης της κυβερνητικής επικοινωνίας.