Ποινικοποίηση αντί πολιτικής: Εισαγόμενος αυταρχισμός στο επιτελικό χάος – Επισκόπηση Τύπου 09/12

Δεν ζούμε μια συνηθισμένη πολιτική εβδομάδα, ζούμε μια εβδομάδα όπου οι αρμοί της Δημοκρατίας βγάζουν θόρυβο και οι εφημερίδες, όλες, από το σοβαρό φύλλο μέχρι το λαϊκό ταμπλόιντ, καταγράφουν την ίδια ανησυχία: κάτι δεν πάει καλά, και δεν φταίει μόνο η συγκυρία. Φταίει ότι η χώρα έχει χάσει τον εσωτερικό της μπούσουλα. Κι όταν ο Καραμανλής και ο Βενιζέλος, δύο άνθρωποι που ξέρουν τι σημαίνει «σύστημα», μιλούν για διολίσθηση του πολιτεύματος, δεν το λένε για εντυπωσιασμό. Το λένε γιατί βλέπουν ένα κράτος που χρησιμοποιεί εργαλεία εξουσίας με τρόπο που θυμίζει περισσότερο αυτοάμυνα παρά αυτοπεποίθηση.

Το πιο αποκαλυπτικό; Το πώς συνδέεται το θεσμικό με το κοινωνικό. Από τη μια, εκδηλώσεις για την κρίση των θεσμών, έρευνες για διαφθορά, άρθρα που αναρωτιούνται γιατί οι νέοι φεύγουν και οι ικανοί δεν επιστρέφουν. Από την άλλη, αγρότες που βαφτίζονται σχεδόν «εγκληματική οργάνωση» επειδή φωνάζουν ότι το σύστημα πληρωμών που τους αφορά είναι τόσο θολό όσο και το πολιτικό αφήγημα που τους περιβάλλει. Η Κρήτη γίνεται ένας καθρέφτης: δεν «εξεγείρονται» μόνο οι αγρότες, εξεγείρονται τα όρια της υπομονής τους απέναντι σε έναν κρατικό μηχανισμό που θυμάται την περιφέρεια μόνο όταν πρέπει να τη «μαζέψει».

Το ενδιαφέρον είναι πως η κυβέρνηση επιχειρεί το κλασικό διπλό παιχνίδι: από τη μία «διάλογος με ανοιχτούς δρόμους», από την άλλη υποψία ποινικοποίησης, σαν να λέει «τα προβλήματα τα λύνουμε εμείς, οι αντιδράσεις είναι παράσιτα». Και στον αντίποδα, η προοδευτική αντιπολίτευση σηκώνει το λάβαρο της κοινωνικής δικαιοσύνης, όχι επειδή έχει τη μαγική λύση, αλλά επειδή βλέπει ότι το έδαφος μετακινείται δεξιότερα, κάτω από τα πόδια όλων.

Για να το κάνουμε λίγο πιο ξεκάθαρο: η Ελλάδα ζει ταυτόχρονα μια θεσμική και μια ταξική στιγμή. Από τη μια, η δυσπιστία που περιγράφουν η Καθημερινή και η Ναυτεμπορική δεν αφορά μόνο αν «κλέβει» ο δημόσιος υπάλληλος, αφορά ένα συνολικό περιβάλλον όπου κανείς δεν ξέρει αν ο κανόνας θα εφαρμοστεί ή θα παρακαμφθεί από κάποιο τηλεφώνημα. Από την άλλη, το αγροτικό δεν είναι μια «αναστάτωση στην επαρχία», είναι το σύμπτωμα ενός παραγωγικού μοντέλου που βουλιάζει από κόστος, αβεβαιότητα και γραφειοκρατία, ενώ το κράτος τους λέει: «κάντε λίγη υπομονή, έρχονται πληρωμές».

Κι όλα αυτά συμβαίνουν ενώ το διεθνές περιβάλλον αλλάζει επικίνδυνα. Το νέο τραμπικό δόγμα, έτσι όπως το εξηγούν τα ΝΕΑ, δεν είναι μια μακρινή αμερικανική ιδιοτροπία, είναι ο πολιτικός αέρας που φυσάει και στην Ευρώπη. Λιγότερη πολυμέρεια, περισσότερη ξενοφοβία, ενίσχυση των «πατριωτικών» κομμάτων. Το ερώτημα δεν είναι αν η Ελλάδα θα ακολουθήσει. Είναι αν η κυβέρνησή της ήδη κινείται προς τα εκεί, συνειδητά ή από φόβο ότι αλλιώς θα χάσει το πολιτικό έδαφος προς τα δεξιά της.

Κι έτσι, φτάνουμε στον πυρήνα: η χώρα δεν διαφωνεί για τα επιμέρους, διαφωνεί για το ποιος έχει το δικαίωμα να καθορίζει το πλαίσιο. Οι θεσμικοί παλιοί της ΝΔ προειδοποιούν για εκτροχιασμό. Η αντιπολίτευση μιλά για αυταρχισμό. Η δεξιά αντιμνημονιακή πτέρυγα ψιθυρίζει «ο Μητσοτάκης έχει ξεφύγει». Οι αγρότες φωνάζουν ότι δεν αντέχουν άλλο. Η οικονομία λέει ότι χωρίς εμπιστοσύνη δεν υπάρχει μέλλον. Και μια κοινωνία στη μέση κοιτά γύρω της και σκέφτεται: «Σε ποιον να πιστέψω;»

Αν κάτι μας δίνει ο σημερινός Τύπος, είναι η εικόνα μιας χώρας που έχει αρχίσει να μιλά για τη δημοκρατία της όχι με φόβο, αλλά με ανοιχτή αμφιβολία. Και η αμφιβολία αυτή δεν είναι κακή. Είναι η απαραίτητη προϋπόθεση για να επαναδιαπραγματευτείς το κοινωνικό σου συμβόλαιο. Το πρόβλημα είναι ότι αυτή τη στιγμή δεν διαπραγματεύεται κανείς. Όλοι καταγράφουν τη φθορά, αλλά κανείς δεν καταθέτει σχέδιο.

Κι όσο αυτό συνεχίζεται, οι αγρότες θα στήνουν μπλόκα, τα θεσμικά κείμενα θα μιλούν για διαφθορά, οι εφημερίδες για παρακμή, η Δύση για νέα κανονικότητα δεξιάς απόκλισης. Και η Ελλάδα θα ψάχνει, με φακό στο σκοτάδι, πού χάθηκαν οι κανόνες και ποιος μπορεί να τους ξαναγράψει.

Εφημερίδες: Πολιτική Ανάλυση (09 Δεκεμβρίου 2025)

Η σημερινή επικαιρότητα παρουσιάζει έναν Τύπο σε «κόκκινο συναγερμό» για τρία πράγματα: δημοκρατία, αγρότες, νέο διεθνές δόγμα τύπου Τραμπ. Κάτω από τα επιμέρους, διαβάζεται μια ευρύτερη αγωνία: ότι το σύστημα τρίζει, αλλά δεν έχει βρεθεί ακόμα νέα πολιτική ισορροπία.

1. Θεσμοί, διαφθορά, «αγωνία για το πολίτευμα»

Τι λένε τα σημερινά φύλλα

• Η εκδήλωση της Δημοκρατίας για τα 15 χρόνια της εφημερίδας γίνεται ο κεντρικός πολιτικός καθρέφτης της ημέρας. Καραμανλής και Βενιζέλος μιλούν για κρίση δημοκρατίας, υποβάθμιση Βουλής, επηρεασμένη Δικαιοσύνη, χειραγωγημένα ΜΜΕ, προσχηματικές εξεταστικές και αργόσυρτη διολίσθηση του πολιτεύματος.
• Η Καθημερινή παίρνει τη σκυτάλη με κύριο άρθρο «Το κόστος της διαφθοράς», συνδέοντας τη θεσμική παθογένεια με brain drain: σε μια χώρα χωρίς καθαρούς κανόνες, οι ικανοί δεν γυρίζουν, έρχονται μόνο για διακοπές.
• Στο ίδιο φύλλο, δημοσκόπηση για λογαριασμό της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας δείχνει ότι πάνω από ένας στους τρεις πολίτες έχει δει περιστατικό διαφθοράς τον τελευταίο χρόνο, και η πλειονότητα πιστεύει ότι υπάρχει ανοχή της κοινωνίας απέναντί της.
• Η Ναυτεμπορική καλύπτει την ίδια εκδήλωση με τίτλο «Μηνύματα ανησυχίας για Ελλάδα και Ευρώπη», υπογραμμίζοντας ότι η κριτική Καραμανλή-Βενιζέλου δεν είναι μόνο εσωτερική υπόθεση ΝΔ, αλλά αφορά την ευρωπαϊκή οπισθοχώρηση της φιλελεύθερης δημοκρατίας.

Πολιτικό βάρος

Εδώ έχουμε κάτι σπάνιο: οι «παλιοί θεματοφύλακες» του συστήματος (Καραμανλής, Βενιζέλος) δανείζουν το πολιτικό τους κεφάλαιο σε μια αφήγηση θεσμικής κρίσης. Δεν μιλούν ως αντιπολίτευση, μιλούν ως σύστημα που φοβάται ότι το ίδιο αυτοϋπονομεύεται.

Η Δημοκρατία και η Εστία το αξιοποιούν για να χτυπήσουν προσωπικά τον Μητσοτάκη από τα δεξιά. Η Καθημερινή και η Ναυτεμπορική το μεταφράζουν σε ανάγκη «σοβαροποίησης» πριν η δυσπιστία γίνει επενδυτικός και πολιτικός κίνδυνος. Το μήνυμα: το αφήγημα «ισχυρή κυβέρνηση, σταθερότητα» αρχίζει να αντιμετωπίζεται ως μέρος του προβλήματος, όχι της λύσης.

2. Αγροτικό: από το χωράφι στο κατηγορητήριο

Τι λένε τα αποκόμματα

• POLITICAL: πρωτοσέλιδο «Η… μάχη της Κρήτης», αγρότες ταυτοποιούνται για τα επεισόδια σε Ηράκλειο και Χανιά, με κατηγορίες ακόμη και για «εγκληματική οργάνωση».
• Η Εφ. Συν. απαντά με πρωτοσέλιδο «Ποιοι είναι εγκληματική οργάνωση;», καταγγέλλοντας την κυβερνητική διαρροή που ουσιαστικά «υποδεικνύει» στην ΕΛ.ΑΣ. και τη Δικαιοσύνη πώς να δουν τους αγρότες. Παράλληλα, τονίζει ότι τα μπλόκα ενισχύονται, οι αρχηγοί της αντιπολίτευσης βγαίνουν στους δρόμους και το Μαξίμου επενδύει στον κοινωνικό αυτοματισμό.
• Η Ναυτεμπορική κρατά τεχνοκρατικό τόνο: «Η επίσπευση πληρωμών απάντηση στα μπλόκα». Εξηγεί ότι το σχέδιο της κυβέρνησης είναι ένα μίγμα αποπληρωμής εκκρεμοτήτων, άνοιγμα του συστήματος ΕΑΕ 2025 και προώθηση αποζημιώσεων ΕΛΓΑ, ώστε να εκτονωθεί η ένταση πριν τα Χριστούγεννα.
• Σε άλλο κομμάτι, η ίδια εφημερίδα ανοίγει το «μαύρο κουτί» του ΟΠΕΚΕΠΕ, συνδέοντας τα μπλόκα με σκάνδαλα και δυσπιστία για το αν οι πόροι μοιράστηκαν δίκαια τις προηγούμενες χρονιές.

Πολιτικό βάρος

Το αγροτικό παύει να είναι μόνο «κοινωνικό, μετατρέπεται σε κόμβο θεσμικής σύγκρουσης:

• Η κυβερνητική γραμμή: «διάλογος με ανοιχτούς δρόμους, λεφτά σε όσους είναι έντιμοι». Δίνει το μήνυμα «δεν θα εκβιαστούμε από μειοψηφίες, θα στηρίξουμε τους νοικοκυραίους αγρότες».
• Η αντιπολίτευση και το προοδευτικό μπλοκ: βλέπουν ποινικοποίηση κοινωνικής διαμαρτυρίας και κυβερνητική προσπάθεια να βαφτίσει τα μπλόκα «οργανωμένο έγκλημα».

Πρακτικά, η Κρήτη γίνεται πολιτικό εργαστήριο: αν το Μαξίμου χάσει εκεί τη μεσαία αγροτική τάξη, χάνει «κάστρα της ΝΔ» και ανοίγει εσωκομματικό ρήγμα, το οποίο τροφοδοτούν πολιτικά και η Δημοκρατία και η Εστία.

3. Νέο τραμπικό δόγμα, Ευρώπη και ακροδεξιά στροφή

Τι λένε τα αποκόμματα

• Στα ΝΕΑ, η στήλη «Με φίλτρο» (Καρολίνα Παπακώστα) περιγράφει το νέο τραμπικό δόγμα ασφαλείας: η Ευρώπη αντιμετωπίζεται σχεδόν ως αντίπαλος, η αποπυρηνικοποίηση της Βόρειας Κορέας βγαίνει από τη λίστα στόχων, το δόγμα έρχεται «σε μεγάλο βαθμό σύμφωνο» με το όραμα της Μόσχας, και η στρατηγική στηρίζεται σε ενίσχυση «πατριωτικών κομμάτων», περιορισμό μετανάστευσης και «αντιμετώπιση του κινδύνου πολιτισμικής εξάλειψης».

Άλλα αποκόμματα (κυρίως από πιο προοδευτικά φύλλα) συνδέουν:

• το νέο δόγμα ΗΠΑ–ΕΕ,
• την άνοδο της ευρωπαϊκής ακροδεξιάς,
• και την εσωτερική στροφή σε αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική.

Πολιτικό βάρος

Για την ελληνική σκηνή αυτό έχει δύο συνέπειες:

1. Δικαιολογεί, ή τουλάχιστον κανονικοποιεί, την εσωτερική στροφή προς πιο σκληρές πολιτικές στο προσφυγικό και στη δημόσια τάξη.
2. Δίνει χώρο σε εγχώρια ακροδεξιά, που μπορεί να παρουσιάζεται ως «μέρος του νέου ευρωπαϊκού ρεύματος».

Τα ΝΕΑ επιχειρούν να κρατήσουν φιλοευρωπαϊκή, αντιτραμπική γραμμή: η Ευρώπη παρουσιάζεται ως θύμα ενός δόγματος που την θέλει ακροδεξιά για να παραμείνει η Αμερική «σπουδαία».

4. Μεταναστευτικό και κράτος δικαίου

Το pattern είναι καθαρό:

• Συντηρητικά φύλλα (π.χ. Ελεύθερος Τύπος, Απογευματινή, ένα μέρος της Καθημερινής) προβάλλουν τη γραμμή «γκάζι στις επιστροφές, αυστηροποίηση, πίεση από ΕΕ».
• Η Εφ. Συν. και άλλα αριστερά/προοδευτικά μέσα φωτίζουν την άλλη όψη: παραβιάσεις δικαιωμάτων, διολίσθηση σε ξενοφοβικό καθεστώς, κινδύνους για το διεθνές σύστημα προστασίας προσφύγων.

Το μεταναστευτικό «κουμπώνει» πάνω στο τραμπικό δόγμα του προηγούμενου κεφαλαίου: γίνεται το πεδίο όπου μετριέται αν η Ελλάδα θα ακολουθήσει το δεξιόστροφο κύμα ή θα κρατήσει φιλελεύθερες γραμμές.

5. Οικονομία, Ταμείο Ανάκαμψης, διαφθορά

Τι λένε τα αποκόμματα

• Η Ναυτεμπορική αναδεικνύει δύο επίπεδα στο αγροτικό:
  1. το «ταμειακό» (επίσπευση πληρωμών, άνοιγμα συστημάτων, ΕΛΓΑ),
  2. το «δομικό» (σκάνδαλα ΟΠΕΚΕΠΕ, αδιαφάνεια στη διαχείριση πόρων).
• Η Καθημερινή με άρθρο και έρευνα για τη διαφθορά δείχνει ότι η οικονομία δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από θεσμούς: η αίσθηση «ρουσφετιού παντού» αποθαρρύνει επενδύσεις, επιστροφή νέων και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.

Άλλα οικονομικά κομμάτια (Ταμείο Ανάκαμψης, AΠΕ, ανάπτυξη μετά τα ευρωπαϊκά χρήματα) χτίζουν το σενάριο: υπάρχει growth story, αλλά πατάει πάνω σε σαθρά θεσμικά θεμέλια και σε κοινωνική δυσαρέσκεια (αγρότες, μικρομεσαίοι).

Πολιτικό βάρος

Το μήνυμα του οικονομικού Τύπου είναι σχεδόν κυνικό: «αν δεν μαζέψετε τη διαφθορά και το θεσμικό μπάχαλο, η ανάπτυξη θα μείνει στα powerpoints». Αυτό στρέφεται εμμέσως κατά της κυβέρνησης, αλλά και κατά συνολικής κουλτούρας «βολέματος».

6. Το «παρασύμπαν» των tabloid και των άκρων

Ελεύθερη Ώρα, Μακελειό, Star Press, Espresso κ.λπ. λειτουργούν όπως πάντα:

• διογκώνουν θεωρίες συνωμοσίας,
• δραματοποιούν σκάνδαλα,
• παίζουν με εθνικά και θρησκευτικά αντανακλαστικά.

Συμπληρώνουν το κλίμα καχυποψίας απέναντι στο «σύστημα», αλλά χωρίς συνεκτική πολιτική πρόταση, περισσότερο σαν επιταχυντές οργής.

7. Συγκριτική αποτίμηση – κίνητρα και προθέσεις

Κυβερνητικός-συστημικός πόλος
Καθημερινή, Τα ΝΕΑ, Ελεύθερος Τύπος, Απογευματινή, Ναυτεμπορική:
Θέλουν να προειδοποιήσουν την κυβέρνηση χωρίς να την ανατρέψουν. Μιλάνε για διαφθορά, φθορά θεσμών, κοινωνικές εντάσεις, αλλά με στόχο «διορθωτική κίνηση», όχι ρήξη. Φοβούνται μια εκτροπή είτε προς ακροδεξιά είτε προς αντισυστημικό χάος.

Αντιμητσοτακική Δεξιά
Δημοκρατία, Εστία, εν μέρει POLITICAL, Kontra:
Εκμεταλλεύονται την κριτική Καραμανλή-Βενιζέλου για να χτίσουν αφήγημα «ο Μητσοτάκης εκτροχιάζει τη Δεξιά και το πολίτευμα». Κίνητρο: επαναχάραξη του δεξιού χώρου, με θεσμικό προφίλ αλλά και με σαφή προσωπική στοχοποίηση του πρωθυπουργού.

Αριστερό/προοδευτικό μπλοκ
Εφ. Συν., Manifesto, OneVoice κ.ά.:
Δένουν αγροτικό, καταστολή, διαφθορά, Trump–Ευρώπη, μεταναστευτικό σε ενιαίο αφήγημα «κρίσης δημοκρατίας και κοινωνικής δικαιοσύνης». Στόχος: να δείξουν ότι η λύση δεν είναι «άλλη δεξιά», αλλά συνολική πολιτική αλλαγή προς τα αριστερά.

Αντισυστημικός/λαϊκιστικός χώρος
Μακελειό, Ελεύθερη Ώρα, μέρος των tabloids:
Δεν τους ενδιαφέρουν θεσμικές αποχρώσεις. Χτίζουν κλίμα οργής, καχυποψίας, προδοσίας, με καταγγελίες για «εγκλήματα» παντού. Επιδρούν στο θυμικό, όχι στην ανάλυση.

8. Τι μας διαφεύγει – Τι προμηνύεται

Τι ξεφεύγει από τον ημερήσιο φακό

• Όλοι μιλούν για «κρίση δημοκρατίας», αλλά κανείς δεν απαντά τι νέο μοντέλο διακυβέρνησης προτείνει. Βλέπουμε διάγνωση χωρίς θεραπευτικό σχέδιο.
• Το αγροτικό αντιμετωπίζεται είτε ως πρόβλημα τάξης (επεισόδια, «εγκληματική οργάνωση») είτε ως πρόβλημα ταμείου (πληρωμές) – ελάχιστα ως πρόβλημα μοντέλου παραγωγής, κλίματος, κόστους και συγκέντρωσης στην αλυσίδα αξίας.
• Η διαφθορά παρουσιάζεται ως «ηθικό» ζήτημα, όχι ως δομικό mode λειτουργίας κράτους–αγοράς που παράγει συστημικά την κρίση εμπιστοσύνης.

Τι προμηνύεται

1. Εσωτερική αναδιάταξη της Κεντροδεξιάς
   Η κοινή αλλά διαφορετική κριτική Καραμανλή–Βενιζέλου ανοίγει χώρο για «θεσμικό» κέντρο–δεξιά, απέναντι τόσο στον μητσοτακικό πυρήνα όσο και στην ανοιχτά ακροδεξιά πτέρυγα. Δεν είναι σαφές αν θα εκφραστεί οργανωτικά ή ως πίεση για αλλαγή γραμμής.
2. Σκλήρυνση έναντι των κινητοποιήσεων
   Η ρητορική περί «εγκληματικής οργάνωσης» στους αγρότες και ο κοινωνικός αυτοματισμός αφήνουν να φανεί μια κυβέρνηση που θα πάει σε πιο επιθετική αστυνόμευση και ποινικοποίηση διαμαρτυρίας, ειδικά αν τα μπλόκα γενικευτούν.
3. Ευθυγράμμιση με νέο δεξιόστροφο διεθνές κλίμα
   Το τραμπικό δόγμα και η ευρωπαϊκή στροφή δεξιά δίνουν πολιτική κάλυψη για πιο σκληρές γραμμές σε μετανάστευση, ασφάλεια και ΜΜΕ. Το δίλημμα είναι αν η Ελλάδα θα πάει με το «ρεύμα» ή αν θα διατηρήσει μια πιο κλασική φιλελεύθερη στάση.

Αυτή είναι η σημερινή εικόνα: θεσμοί υπό αμφισβήτηση, αγροτικό έτοιμο να γίνει πολιτική πυριτιδαποθήκη, και από πάνω ένα διεθνές σκηνικό που σπρώχνει προς δεξιά. Το σύστημα το νιώθει, αλλά ακόμη ψάχνει σε ποιον θα δώσει το τιμόνι.