Προς υποψήφιους πρωθυπουργούς: Πριν ζητήσετε τα κλειδιά του Μαξίμου – Άποψη 20/10

Είχα χθες μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα κουβέντα με έναν άνθρωπο που έχει φάει με το κουτάλι τους διαδρόμους του Μαξίμου, έναν πρωταγωνιστή που έζησε από τη θέση του επικεφαλής του πρωθυπουργικού γραφείου τι πραγματικά σημαίνει εξουσία. Όχι αυτή των τηλεοπτικών παραθύρων, αλλά της αδυσώπητης καθημερινότητας. Συζητήσαμε για όλα τα τρέχοντα πολιτικά ζητήματα, αλλά σταθήκαμε κυρίως σε αυτό που οι περισσότεροι προσπερνούν: στο κρίσιμο ερώτημα για το τι βρίσκει μπροστά του ο νέος ένοικος του Μαξίμου το πρωί που αναλαμβάνει τις τύχες της χώρας. Τι στιγμή που το βασικό ερώτημα που έρχεται στο μυαλό όλων πίσω από την καρέκλα της εξουσίας: και τώρα τι κάνουμε;

Εκείνο το πρώτο πρωινό, λοιπόν, κανείς δεν σε ρωτά πόσο εύστοχα κατήγγειλες τον προηγούμενο στα δελτία ειδήσεων. Κανείς δεν νοιάζεται πόσα λάθη χρέωνες στην προηγούμενη κυβέρνηση όταν έκανες ανέξοδη αντιπολίτευση από το προστατευμένο περιβάλλον της Βουλής. Στην Ηρώδου Αττικού τα πράγματα είναι ωμά: σε ρωτούν τι θα γίνει με ένα μεγάλο νοσοκομείο της περιφέρειας που ξέμεινε από γιατρούς και δεν εφημερεύει, ποιος θα καλύψει μια μαύρη τρύπα στον προϋπολογισμό που έσκασε από το πουθενά, πώς θα απαντήσει η χώρα μέσα σε λίγα λεπτά σε μια τουρκική πρόκληση στο Αιγαίο και γιατί δύο κορυφαίοι υπουργοί σου έχουν πιαστεί στα χέρια και αρνούνται να συνυπογράψουν μια κρίσιμη απόφαση. Όλα μαζί. Και, πιστέψτε με, όλα αυτά σκάνε πάνω στο γραφείο σου πριν καν προλάβεις να καταλάβεις ποιος από τους γύρω σου σου λέει την αλήθεια και ποιος κοιτάζει να διασώσει το τομάρι του.

Κάντε το StrategyOnline.gr προτιμώμενη πηγή στη Google

Αυτή ακριβώς η πλευρά της εξουσίας απουσιάζει εκκωφαντικά από τον δημόσιο λόγο των επίδοξων σωτήρων. Ακούς τους αρχηγούς της αντιπολίτευσης και τους διάφορους δελφίνους και μαθαίνεις με κάθε λεπτομέρεια γιατί πρέπει να φύγει ο Μητσοτάκης. Δεν ακούς όμως κουβέντα για το τι σκοπεύουν να κάνουν το επόμενο πρωί. Με ποιους ανθρώπους θα κυβερνήσουν; Ποιες ομάδες κρούσης έχουν έτοιμες; Πώς θα παίρνουν αποφάσεις όταν οι ανεδαφικές προεκλογικές υποσχέσεις τους αρχίσουν να συγκρούονται μετωπικά με τα δημοσιονομικά δεδομένα και τους ευρωπαϊκούς κανόνες;

Ο νόμος για το επιτελικό κράτος, από το 2019, επιχείρησε να βάλει μια τάξη σε αυτό το χάος: να ξέρουμε ποιος σχεδιάζει, ποιος συντονίζει, ποιος παρακολουθεί και ποιος λογοδοτεί. Ο πρωθυπουργός οφείλει να κρατά το τιμόνι, να δίνει καθαρή κατεύθυνση και να κόβει τα κεφάλια των υπουργών όταν οι προσωπικές τους ατζέντες υπονομεύουν την κυβερνητική συνοχή. Ο νόμος από μόνος του δεν κάνει θαύματα, βάζει όμως τον πήχη και προσδιορίζει το ασήκωτο μέγεθος της ευθύνης.

Και το πρώτο μεγάλο στοίχημα είναι τα πρόσωπα. Εκεί φαίνεται ο ηγέτης. Ο κολλητός σου, ο πιστός κομματάρχης που έτρεξε για να σε εκλέξει πρόεδρο, είναι κατά κανόνα παντελώς ανίκανος να διοικήσει έναν οργανισμό με χιλιάδες υπαλλήλους. Ο ρήτορας που «τα λέει καλά» στα πάνελ παθαίνει εγκεφαλικό μόλις αντικρίσει έναν σύνθετο τεχνικό φάκελο. Και ο ενοχλητικός συνεργάτης, εκείνος που δεν σου χαρίζεται και σου χαλάει τη διάθεση με τις ενστάσεις του, είναι συνήθως ο μόνος που βλέπει τον τοίχο στον οποίο πας να πέσεις. Τι θα κάνεις λοιπόν; Θα του δώσεις ρόλο και εξουσία ή θα περιχαρακωθείς σε μια αυλή από αυλοκόλακες και «yes men» που θα σε νανουρίζουν μέχρι να σκάσει η βόμβα;

Ύστερα είναι το μοίρασμα της εξουσίας. Ο υπουργός πρέπει να γνωρίζει τι περιμένεις από αυτόν, με αυστηρά χρονοδιαγράμματα και δείκτες απόδοσης. Πρέπει να έχει την ελευθερία να παράγει έργο, αλλά και την πλήρη υποχρέωση να απολογηθεί όταν αποτύχει. Αν για το παραμικρό ρουσφέτι ή τη μικρότερη υπουργική απόφαση απαιτείται το «οκ» του Μαξίμου, το κράτος παραλύει και όλοι θα στήνονται στην ουρά έξω από την πόρτα σου. Αν πάλι τους αφήσεις ανεξέλεγκτους, σε έξι μήνες θα έχεις είκοσι μικρές, ανταγωνιστικές φεουδαρχίες που θα αλληλοϋπονομεύονται.

Το πιο δύσκολο απ’ όλα είναι να εξασφαλίσεις ότι φτάνει στα αυτιά σου η πραγματικότητα. Ποιο δημόσιο έργο έχει κολλήσει στα γρανάζια της γραφειοκρατίας; Ποια υπηρεσία κάνει απεργία ζήλου; Ποιος υπουργός βαφτίζει την απλή πρόθεση σε «εθνική επιτυχία» για να πάρει θετικά σχόλια στα social media; Αν ο πρωθυπουργός δείξει ότι εκνευρίζεται με τα δυσάρεστα νέα και αποκεφαλίζει τον αγγελιοφόρο, το σύστημα θα προσαρμοστεί αμέσως: θα του σερβίρει μόνο βολικά ψέματα. Και τότε, την πραγματική κατάσταση της χώρας θα την μαθαίνει από το δελτίο των οκτώ, όταν πια θα είναι αργά.

Και μετά, έρχεται ο λογαριασμός. Όλοι θέλουν περισσότερους γιατρούς, υπερσύγχρονα σχολεία, γενναίες μειώσεις φόρων και πανίσχυρες Ένοπλες Δυνάμεις. Ποιος πληρώνει όμως; Εκεί τελειώνουν τα συνθήματα. Ο πρωθυπουργός πρέπει να ιεραρχήσει, να πει όχι σε πιεστικά αιτήματα, να αντέξει το πολιτικό κόστος και να εξηγήσει γιατί ένα δίκαιο αίτημα μιας κοινωνικής ομάδας δεν μπορεί να ικανοποιηθεί τώρα. Εκεί κρίνεται η σοβαρότητα: στην αντοχή απέναντι στις σειρήνες του λαϊκισμού.

Ακόμη κι όταν ψηφιστεί ένας νόμος, η μάχη μόλις αρχίζει. Ένα νοσοκομείο δεν λειτουργεί καλύτερα επειδή χειροκρότησαν οι βουλευτές στην Ολομέλεια, ούτε οι επενδύσεις τρέχουν επειδή εκδόθηκε ένα πανηγυρικό δελτίο τύπου. Ανάμεσα στην κυβερνητική εξαγγελία και την καθημερινότητα του πολίτη μεσολαβούν υπουργικές αποφάσεις, προμήθειες, συμφέροντα, βαθύ κράτος και συνδικαλιστικές αγκυλώσεις. Κάποιος πρέπει να είναι από πάνω κάθε μέρα, με το μαστίγιο και το χρονόμετρο.

Μέσα σε όλα αυτά, έχεις να διαχειριστείς και την Κοινοβουλευτική Ομάδα. Βουλευτές που τρέμουν την επανεκλογή τους, που αφουγκράζονται την πίεση των τοπικών κοινωνιών, που απειλούν με ανταρσία όταν τα μέτρα πονούν. Θα τους εμπνεύσεις, θα τους πείσεις να βάλουν πλάτη για το συλλογικό όφελος ή θα γίνεις όμηρος των ισορροπιών και των εκβιασμών για να μη χάσεις την πλειοψηφία;

Ταυτόχρονα, είσαι υποχρεωμένος να συνδιαλλαγείς με την Τοπική Αυτοδιοίκηση, με τους κοινωνικούς εταίρους, με την επιχειρηματική ελίτ. Να ακούς τις ανάγκες της αγοράς χωρίς να παραδίνεις τα κλειδιά της οικονομίας σε ισχυρά συμφέροντα. Να σέβεσαι τις Ανεξάρτητες Αρχές και τους θεσμούς, ακόμα κι όταν οι αποφάσεις τους σου χαλάνε τον σχεδιασμό.

Και σαν να μην έφταναν όλα αυτά, περιμένει στη γωνία ο απρόβλεπτος παράγοντας: μια φυσική καταστροφή, μια γεωπολιτική κρίση, μια διεθνής ενεργειακή αναταραχή. Εκεί δεν υπάρχουν εγχειρίδια. Καλείσαι να πάρεις αποφάσεις ζωής και θανάτου μέσα σε δευτερόλεπτα, με ελλιπείς πληροφορίες, γνωρίζοντας πως αν διστάσεις η καταστροφή θα είναι ολοκληρωτική. Και την επόμενη μέρα οφείλεις να σταθείς όρθιος απέναντι στον ελληνικό λαό και να αναλάβεις το βάρος των επιλογών σου.

Αυτό απαιτεί η πραγματική διακυβέρνηση: πολιτικό ένστικτο, καθαρό μυαλό, γερό στομάχι και μηδενικό έλεος απέναντι στην ανεπάρκεια, ακόμα κι αν πρόκειται για τον στενότερο συνεργάτη σου.

Όσοι, λοιπόν, εξαντλούν την πολιτική τους παρουσία σε λεονταρισμούς, συνθήματα και ξύλινα σπαθιά από τα έδρανα της αντιπολίτευσης, ας κάνουν μια βόλτα έξω από το Μαξίμου να κοιτάξουν τους τοίχους. Το να ονειρεύεσαι την πρωθυπουργική καρέκλα είναι θεμιτή προσωπική ματαιοδοξία. Το να προετοιμαστείς σκληρά για το τι θα κάνεις όταν καθίσεις σε αυτήν είναι η ελάχιστη υποχρέωση απέναντι στους πολίτες που θα κληθούν να πληρώσουν τα σπασμένα των πειραματισμών σου.