Κάθε Νοέμβρη, η χώρα προσέρχεται με ευλάβεια στο ιερό τοτέμ της Μεταπολίτευσης. Η επέτειος του Πολυτεχνείου γιορτάζεται ως η ιδρυτική πράξη της σύγχρονης ελληνικής δημοκρατίας, όμως πίσω από τις καταθέσεις στεφάνων κρύβεται μια βαθιά πολιτική πλάνη. Τα «παιδιά του Πολυτεχνείου», που διεκδίκησαν ψωμί, παιδεία και ελευθερία, δεν έμειναν απλοί μάρτυρες μιας εξέγερσης, μετατράπηκαν στην κυρίαρχη πολιτική, συνδικαλιστική και πνευματική κάστα που διαμόρφωσε το μεταπολιτευτικό κράτος.
Αυτό το πολιτικό οικοδόμημα, χτισμένο πάνω στην ιδεολογική ηγεμονία της Αριστεράς και της Κεντροαριστεράς, παρήγαγε ένα θεσμικό τέρας. Ένα σύστημα όπου ο κρατισμός βαφτίστηκε «κοινωνική ευαισθησία», ο συντεχνιασμός αναγορεύτηκε σε «λαϊκό κίνημα» και η παραγωγή πλούτου αντιμετωπίστηκε με καχυποψία. Οι ίδιοι άνθρωποι και οι ίδιες ιδέες που αποθεώθηκαν ως εγγυητές της δημοκρατίας, υπήρξαν οι αρχιτέκτονες της χρεοκοπίας του 2010. Η πορεία αυτή κορυφώθηκε το καλοκαίρι του 2015, όταν ο Αλέξης Τσίπρας, ο πρώτος πρωθυπουργός γεννημένος το 1974, γέννημα-θρέμμα αυτής ακριβώς της πολιτικής μήτρας, έφερε τη χώρα ένα βήμα πριν από την ολοκληρωτική απώλεια όλων των μεταπολεμικών της κεκτημένων, μέσα από την τυχοδιωκτική περιπέτεια του δημοψηφίσματος.
Σήμερα, το ερώτημα αν η ελληνική κοινωνία έχει πράγματι ωριμάσει επανέρχεται με αφορμή το εκτενές αφιέρωμα της Wall Street Journal. Η αμερικανική εφημερίδα περιγράφει την Ελλάδα ως «την πιο δημοσιονομικά υπεύθυνη χώρα της Ευρώπης», έναν απρόσμενο πρωταγωνιστή που παράγει πλεονάσματα, αποπληρώνει πρόωρα τα δάνειά της και τηρεί αυστηρή πειθαρχία, την ώρα που το Παρίσι και το Μιλάνο φλέγονται από διαδηλώσεις ανάλογες με εκείνες της Αθήνας του 2010. Σύμφωνα με την ανάλυση, το σοκ της απώλειας του ενός τετάρτου του εθνικού εισοδήματος άλλαξε τη νοοτροπία των Ελλήνων ψηφοφόρων, καθιστώντας τους πλέον δύσπιστους απέναντι στις ανεύθυνες υποσχέσεις παροχών.
Όμως η οικονομική προσαρμογή, όσο εντυπωσιακή κι αν φαίνεται στους διεθνείς δείκτες, δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με πολιτική ενηλικίωση. Κάτω από τη βιτρίνα των πλεονασμάτων, το εγχώριο πολιτικό σύστημα εξακολουθεί να μοιάζει με έναν ιδεολογικό Φρανκενστάιν. Σε μια εποχή όπου η Ευρώπη αναμετράται με την τεχνητή νοημοσύνη, τη δημογραφική κατάρρευση και τη γεωπολιτική αναδιάταξη, στην Ελλάδα τα βασικά διακυβεύματα παραμένουν εγκλωβισμένα στον αναχρονιστικό κομμουνισμό και τον ανέξοδο εθνικισμό.
|
Η πολιτική επικαιρότητα το επιβεβαιώνει σχεδόν καθημερινά. Από τη μία, ο Αλέξης Τσίπρας επιχειρεί να επιστρέψει στο προσκήνιο αναζητώντας ρόλο ενοποιητή στον κατακερματισμένο χώρο της Κεντροαριστεράς, χωρίς ποτέ να έχει γίνει ουσιαστική αυτοκριτική για τις ιδεολογικές αγκυλώσεις που οδήγησαν στα capital controls. Από την άλλη, ο Αντώνης Σαμαράς επιλέγει να επαναφέρει στο τραπέζι τα φαντάσματα της «εθνικής μειοδοσίας», μιλώντας για «νέα Ίμια» και «Πρέσπες του Αιγαίου», την ώρα που βρίσκονται σε εξέλιξη κρίσιμες ενεργειακές και διπλωματικές κινήσεις.
Και οι δύο εκφράζουν τις δύο όψεις του ίδιου παλαιού νομίσματος: την πολιτική της συγκίνησης, της πόλωσης και της εύκολης καταγγελίας. Είτε το σύμβολο είναι η πύλη του Πολυτεχνείου είτε ο χάρτης του Αιγαίου, η συνταγή παραμένει η ίδια. Αντί για ψύχραιμη στάθμιση συμφερόντων, προσφέρεται ιδεολογική ομφαλοσκόπηση.
Η Wall Street Journal ίσως έχει δίκιο ότι οι Έλληνες έμαθαν με τον σκληρό τρόπο πως τα δανεικά τελειώνουν και οι λογαριασμοί πληρώνονται. Το στοίχημα, ωστόσο, παραμένει ανοιχτό: θα αποδειχθεί αυτή η δημοσιονομική σωφροσύνη μια βαθιά, μη αναστρέψιμη αλλαγή κουλτούρας ή αποτελεί απλώς μια προσωρινή ανακωχή, μέχρι να βρεθεί ο επόμενος δημαγωγός που θα ξυπνήσει τα γνώριμα αντανακλαστικά του 1974;



