Μπορούν ακόμη τα κανάλια να ρίξουν την κυβέρνηση στην εποχή του TikTok; – Άποψη

Στην εγχώρια πολιτική μυθολογία, οι κυβερνήσεις δεν έπεφταν από τα λάθη τους, αλλά επειδή το αποφάσιζαν δύο εκδότες και τρεις καναλάρχες σε κάποιο απογευματινό γεύμα. Ήταν η βολική θεωρία της παντοδυναμίας των μέσων, μια εξήγηση που βόλευε εξίσου την εκάστοτε εξουσία για να δικαιολογεί τις αποτυχίες της και την αντιπολίτευση για να ελπίζει σε έξωθεν βοήθεια. Όσοι όμως εξακολουθούν να διαβάζουν το σημερινό τοπίο με τους όρους της δεκαετίας του 1990, απλώς αρνούνται να κοιτάξουν την πραγματικότητα.

Τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης έχουν χάσει προ πολλού το μονοπώλιο της πειθούς. Η κατάρρευση της αξιοπιστίας τους δεν είναι αφηρημένη έννοια, αλλά μετρήσιμο μέγεθος, καθώς ελάχιστοι πλέον πολίτες δηλώνουν ότι εμπιστεύονται τις ειδήσεις. Το δημοψήφισμα του 2015 παραμένει το πιο καθαρό εργαστηριακό παράδειγμα, αφού η σχεδόν καθολική μιντιακή υπεροχή μιας θέσης διαψεύστηκε θεαματικά στην κάλπη. Όταν το αφήγημα των καναλιών συγκρούεται με το βίωμα, τον θυμό ή την οικονομική ασφυξία του πολίτη, η επιρροή τους απλώς εκμηδενίζεται.

Γιατί λοιπόν οι επιχειρηματίες συνεχίζουν να χρηματοδοτούν ζημιογόνες εφημερίδες και κανάλια, αν η επίδρασή τους στην κοινωνία είναι τόσο περιορισμένη, Η απάντηση κρύβεται στη μετάλλαξη της επιρροής τους. Τα παλιά μέσα δεν απευθύνονται πια στον μέσο ψηφοφόρο για να τον μεταπείσουν, λειτουργούν όμως ως το κατεξοχήν πεδίο συντονισμού των ελίτ. Ο εκδότης δεν μιλά στο εκλογικό σώμα, στέλνει σήματα στο Μέγαρο Μαξίμου, στους υπουργούς που αγωνιούν για την πολιτική τους επιβίωση, στους τραπεζίτες και στους θεσμικούς παίκτες.

Ένα σκάνδαλο ή μια αστοχία μπορεί να κυκλοφορεί επί μέρες στα κοινωνικά δίκτυα ως ψηφιακός θόρυβος, αποκτά όμως πολιτικό βάρος μόνο όταν περάσει στο πρωτοσέλιδο και στην τηλεοπτική συζήτηση. Τα παραδοσιακά μέσα δεν κατασκευάζουν την κρίση, αλλά τη νομιμοποιούν. Είναι οι χονδρέμποροι της πολιτικής ατζέντας, παράγοντας το υλικό που στη συνέχεια θα ανακυκλωθεί, θα τεμαχιστεί σε βίντεο και θα διαχυθεί σε όλο το ψηφιακό οικοσύστημα.

Αυτό που παρακολουθούμε σήμερα δεν είναι μια απόπειρα ξαφνικής ανατροπής, αλλά μια μεθοδική οριοθέτηση της εξουσίας. Οι μιντιακοί παίκτες δεν ρίχνουν κυβερνήσεις εκ του μηδενός, όταν όμως εντοπίσουν υπαρκτά ρήγματα, κοινωνική κόπωση και φθορά, αποσύρουν την ασυλία και επιταχύνουν τις εξελίξεις. Η μετακίνηση από την πρόθυμη στήριξη στην προσεκτική αποστασιοποίηση είναι το πρώτο καμπανάκι.

Η αντίληψη ότι μια κυβέρνηση μπορεί να αγνοεί αυτόν τον μηχανισμό επειδή διαθέτει ψηφιακούς διαύλους επικοινωνίας και απευθείας επαφή με το κοινό, συνιστά πολιτική αφέλεια. Κανένα συγκρότημα δεν μπορεί να γκρεμίσει μια συμπαγή και αποτελεσματική εξουσία, μόλις όμως αρχίσει η κατηφόρα, η απώλεια του μιντιακού ελέγχου λειτουργεί ως ο απόλυτος πολλαπλασιαστής της κρίσης. Και τότε, η καταφυγή στη γνωστή συνωμοσιολογία περί «σκοτεινών συμφερόντων» δεν δείχνει μαχητικότητα, αλλά βαθιά πολιτική αδυναμία.

STRATEGYONLINE DAILY INTELLIGENCE

Τα παραδοσιακά ΜΜΕ έχασαν το μονοπώλιο της πολιτικής πειθούς, αλλά διατήρησαν σημαντικό μέρος της εξουσίας καθορισμού της ατζέντας, της νομιμοποίησης μιας κρίσης και, κυρίως, του συντονισμού των ελίτ.

1. Η παλιά Ελλάδα, όταν το τηλεοπτικό παράθυρο ήταν σχεδόν η πολιτική πραγματικότητα

Από την απελευθέρωση της ιδιωτικής τηλεόρασης στα τέλη της δεκαετίας του 1980 δημιουργήθηκε ένα σύστημα ισχυρής αλληλεξάρτησης πολιτικής, κράτους, επιχειρηματικών συμφερόντων και ΜΜΕ. Η ακαδημαϊκή βιβλιογραφία περιγράφει το ελληνικό μοντέλο με ισχυρή πολιτικοποίηση, εργαλειοποίηση των ιδιωτικών μέσων, κρατική παρέμβαση και περιορισμένη δημοσιογραφική αυτονομία.

Τότε υπήρχαν τρία τεράστια πλεονεκτήματα που σήμερα έχουν χαθεί: σπανιότητα καναλιών ενημέρωσης, μαζικό ταυτόχρονο κοινό και περιορισμένη δυνατότητα απάντησης από τον πολιτικό ή τον πολίτη.

Αν τέσσερα μεγάλα κανάλια και τρεις εφημερίδες έκαναν ένα θέμα πρώτη είδηση επί δέκα ημέρες, η χώρα ουσιαστικά συζητούσε αυτό.

Η δύναμη δεν ήταν απλώς «να πείσεις τον ψηφοφόρο». Ήταν να πείσεις βουλευτές, υπουργούς, επιχειρηματίες και κομματικά στελέχη ότι η κυβέρνηση χάνει. Και από εκεί άρχιζε η αυτοεκπληρούμενη προφητεία.

2. Το 2015 είναι η μεγάλη ρωγμή

Υπάρχει ένα σχεδόν εργαστηριακό παράδειγμα.

Έρευνα για το δημοψήφισμα του 2015 διαπιστώνει σαφή κλίση των παραδοσιακών μέσων προς το «ΝΑΙ». Το αποτέλεσμα όμως ήταν 61,31% ΟΧΙ έναντι 38,69% ΝΑΙ.

Δεν αποδεικνύει ότι τα ΜΜΕ έγιναν ανίσχυρα. Αποδεικνύει κάτι σημαντικότερο: όταν το κυρίαρχο μιντιακό αφήγημα συγκρούεται με ισχυρή κοινωνική ταυτότητα, βίωμα ή πολιτικό θυμό, δεν μπορεί πλέον να επιβάλει μόνο του εκλογικό αποτέλεσμα.

Η μετέπειτα έρευνα έδειξε επίσης ότι οι υποστηρικτές του «ΟΧΙ» στο Twitter ακολουθούσαν πολύ λιγότερο την ατζέντα των παραδοσιακών μέσων από τους υποστηρικτές του «ΝΑΙ».

Αυτό είναι το σημείο όπου καταρρέει ο παλιός μονόδρομος.

3. Σήμερα υπάρχει υβριδικό σύστημα εξουσίας

Το 2026 μόνο 18% των Ελλήνων δηλώνει ότι εμπιστεύεται γενικά τις ειδήσεις, τέσσερις μονάδες χαμηλότερα από το 2025, ενώ 60% δηλώνει ότι αποφεύγει την ενημέρωση τουλάχιστον μερικές φορές.

Ταυτόχρονα, η χρήση κοινωνικών δικτύων για ενημέρωση είναι εξαιρετικά υψηλή, ενώ YouTube, Instagram και TikTok έχουν αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία στις νεότερες ηλικίες. Οι πολιτικοί χρησιμοποιούν πλέον συστηματικά τις πλατφόρμες για απευθείας επικοινωνία, παρακάμπτοντας τον δημοσιογράφο ως υποχρεωτικό ενδιάμεσο.

Άρα ο πρωθυπουργός του 1996 χρειαζόταν το κεντρικό δελτίο.

Ο πολιτικός του 2026 χρειάζεται τηλεόραση + portals + TikTok + Instagram + YouTube + creators + αλγόριθμο.

Και κανένας δεν ελέγχει ολόκληρη αυτή την αλυσίδα.

4. Τι μπορούν ακόμη να κάνουν τα παραδοσιακά ΜΜΕ

Μορφή ισχύος	1995–2005	2026
Να ορίζουν τι είναι είδηση	10/10	8/10
Να αποκρύπτουν αποτελεσματικά ένα θέμα	9/10	4/10
Να μετακινούν μαζικά ψηφοφόρους	8/10	4/10
Να καταστρέψουν εικόνα πολιτικού	9/10	6/10
Να επηρεάζουν πολιτικές/επιχειρηματικές ελίτ	10/10	9/10
Να μετατρέψουν σκάνδαλο σε κυβερνητική κρίση	9/10	8/10
Να δημιουργήσουν κρίση χωρίς κοινωνικό υπόβαθρο	8/10	3/10

Δική μου αναλυτική βαθμολόγηση, όχι δημοσκοπικός δείκτης.

Εδώ βρίσκεται το ζουμί.

Η ισχύς μετατοπίστηκε από την “κατασκευή συναίνεσης” στην “πιστοποίηση της κρίσης”.

Ένα θέμα μπορεί να γεννηθεί στο TikTok, σε ένα ανεξάρτητο site, σε μια οικογένεια θυμάτων, σε μια δικαστική εξέλιξη ή σε ένα viral video. Όταν όμως μπει επί ημέρες στα κεντρικά δελτία, στις πρώτες σελίδες και στα μεγάλα ενημερωτικά sites, περνά σε διαφορετική κατηγορία: γίνεται θεσμικό πολιτικό γεγονός.

Τα Τέμπη είναι σημαντική ένδειξη αυτής της αντιστροφής. Η κοινωνική πίεση και η δυσπιστία απέναντι στους θεσμούς και στα ΜΜΕ έγιναν οι ίδιες μέρος της ιστορίας, αντί τα μέσα να έχουν αποκλειστικά την ιδιοκτησία του framing.

5. Το παράδοξο: λιγότερη λαϊκή επιρροή, μεγάλη ελίτ επιρροή

Η ιδιοκτησιακή συγκέντρωση παραμένει υψηλή και συνεχίζονται οι εξαγορές μεταξύ τηλεόρασης, Τύπου και ψηφιακών μέσων.

Αν τα ΜΜΕ δεν είχαν πλέον καμία πολιτική αξία, δύσκολα θα υπήρχε τόσο έντονο επιχειρηματικό ενδιαφέρον για ζημιογόνες ή χαμηλής κερδοφορίας ενημερωτικές επιχειρήσεις.

Η εξήγηση είναι ότι το κοινό τους δεν είναι μόνο ο ψηφοφόρος.

Είναι και το Μαξίμου, τα υπουργεία, οι τράπεζες, οι επιχειρήσεις, τα κόμματα, η Δικαιοσύνη, οι Βρυξέλλες και οι υπόλοιποι εκδότες.

Εκεί η επιρροή παραμένει πολύ μεγαλύτερη από όση δείχνει μια μέτρηση τηλεθέασης.

ΒΑΣΙΚΗ ΥΠΟΘΕΣΗ

• Κανένα μεγάλο ελληνικό μέσο ή συγκρότημα δεν μπορεί σήμερα μόνο του να “ρίξει κυβέρνηση”.
• Μπορεί όμως να κάνει κάτι εξαιρετικά σημαντικότερο: να καταστήσει μια ήδη υπαρκτή πολιτική φθορά μη αναστρέψιμη.
• Όταν συμπέσουν κοινωνική δυσαρέσκεια + πραγματικό γεγονός + πτώση δημοσκοπήσεων + ρήγματα στην κυβερνητική παράταξη + αλλαγή στάσης σημαντικών μέσων, τότε η μιντιακή μετατόπιση λειτουργεί ως επιταχυντής.

ΑΠΟΚΛΙΝΟΥΣΑ ΥΠΟΘΕΣΗ

• Ίσως υποτιμούμε τα παραδοσιακά ΜΜΕ επειδή μετράμε μόνο την άμεση τηλεθέαση.
• Το περιεχόμενό τους ανακυκλώνεται σε portals, Facebook, YouTube, TikTok και πολιτικές συζητήσεις. Δηλαδή ένα δελτίο των 700.000 θεατών μπορεί να δημιουργήσει clips, αναρτήσεις και αντιδράσεις που φτάνουν πολλαπλάσιο κοινό.
• Άρα τα παλιά ΜΜΕ δεν εξαφανίστηκαν, έγιναν “χονδρέμποροι ατζέντας” μέσα σε ένα νέο ψηφιακό δίκτυο.

Το δια ταύτα

• Η εποχή του «ο εκδότης αποφασίζει τον επόμενο πρωθυπουργό» έχει τελειώσει.
• Η εποχή όμως του «χωρίς ευνοϊκό ή τουλάχιστον ουδέτερο μιντιακό περιβάλλον γίνεται πολύ δυσκολότερο να διατηρήσεις εξουσία όταν αρχίσει η κατηφόρα» είναι απολύτως ζωντανή.
• Και αυτή είναι ίσως πιο σύνθετη μορφή ισχύος από την παλιά, επειδή σήμερα η πραγματική μάχη δεν γίνεται για τον έλεγχο ενός καναλιού. Γίνεται για το ποιος θα δημιουργήσει πρώτος ένα αφήγημα που θα περάσει ταυτόχρονα από τηλεόραση, sites, κοινωνικά δίκτυα και κοινωνική συζήτηση μέχρι να μετατραπεί σε “κοινή αίσθηση”.