Μητσοτάκης – ΣΕΒ: Η σταθερότητα δεν είναι δεδομένη, είναι συναλλακτική – Ανάλυση ομιλίας 07/10

Η έβδομη εμφάνιση του Κυριάκου Μητσοτάκη στο βήμα του ΣΕΒ δεν είχε τον γνώριμο αέρα ενός ανέμελου μεταρρυθμιστικού θριάμβου. Είχε τη βαριά ανάσα ενός Chief Risk Officer που προσπαθεί να ισορροπήσει τον ισολογισμό μιας χώρας πάνω σε ένα τεντωμένο γεωπολιτικό σχοινί, απευθυνόμενος στους μετόχους της. Κάτω από τα νούμερα του ΑΕΠ, την πτώση της ανεργίας και τα ορόσημα του Ταμείου Ανάκαμψης, η ομιλία αποκάλυψε τις βαθιές ρωγμές και τα παράδοξα ενός μοντέλου που πλησιάζει στα φυσικά του όρια.

Η ομιλία αυτή, αν διαβαστεί χωρίς το προφανές περί «95 εκατ. στη βιομηχανία», είναι πολύ πιο πολιτική απ’ όσο φαίνεται. Και κατά τη γνώμη μου αποκαλύπτει μια σημαντική μετατόπιση του Κυριάκου Μητσοτάκη: δεν ζητά πλέον απλώς από την επιχειρηματική κοινότητα να επενδύσει. Ζητά να γίνει μέρος μιας πολιτικής συμμαχίας σταθερότητας με ορίζοντα τις εκλογές και το 2030.

Κάντε το StrategyOnline.gr προτιμώμενη πηγή στη Google

Η κεντρική εκτίμηση

Αυτό που ακούσαμε στον ΣΕΒ ήταν η απόπειρα συγκρότησης ενός νέου «παραγωγικού συνασπισμού εξουσίας»: κυβέρνηση, μεγάλη και μεσαία βιομηχανία, τράπεζες, ευρωπαϊκά κεφάλαια, τεχνικό εργατικό δυναμικό και περιφέρεια. Το αντάλλαγμα είναι ευδιάκριτο. Η κυβέρνηση προσφέρει δημοσιονομική σταθερότητα, πρόσβαση σε χρηματοδότηση, χωροταξική διευκόλυνση, κρατικές ενισχύσεις και πολιτική προστασία της βιομηχανίας. Από την επιχειρηματική πλευρά ζητά επενδύσεις, μισθούς, παραγωγικότητα και, στο τέλος, κάτι ακόμη πιο πολιτικό: νομιμοποίηση της συνέχειας.

Το κλειδί δεν βρίσκεται στην αρχή αλλά στις τελευταίες παραγράφους. Ο Μητσοτάκης χαρακτηρίζει τον ΣΕΒ «σημαντική πολιτική δύναμη», του ζητά να συγκρίνει το κυβερνητικό σχέδιο με τα «ακοστολόγητα» των αντιπάλων και καταλήγει ότι, εφόσον θεωρήσει αξιόπιστη την πρόταση, θα του ζητήσει να «υπογράψει» τη νέα συμφωνία.

Αυτό δεν είναι συνηθισμένη φιλοφρόνηση προς έναν κοινωνικό εταίρο. Είναι αίτημα πολιτικής συστράτευσης.

Η πρώτη αποκλίνουσα ανάγνωση: η ομιλία δεν δείχνει μόνο αυτοπεποίθηση, δείχνει και φόβο

Ο πρωθυπουργός αφιερώνει μεγάλο μέρος της ομιλίας στο επιχείρημα ότι η Ελλάδα είναι σήμερα ισχυρότερη, με χαμηλότερη ανεργία, επενδύσεις, χρέος που μειώνεται και φθηνότερο δανεισμό. Αμέσως μετά όμως αλλάζει τελείως τόνο: «δύσκολος χειμώνας», γεωπολιτικός κίνδυνος, ενεργειακή κρίση, πληθωρισμός, νευρικές αγορές ομολόγων.

Η εκλογική αφήγηση μετακινείται από το «κοίτα τι πετύχαμε» στο «κοίτα τι μπορεί να συμβεί αν χαθεί η σταθερότητα».

Αυτό είναι κρίσιμο. Η κυβέρνηση φαίνεται να αντιλαμβάνεται ότι οι μακροοικονομικές επιδόσεις από μόνες τους δεν επαρκούν πολιτικά, ιδίως όταν ο πολίτης βιώνει ακρίβεια. Άρα επιχειρεί να μετατρέψει τις επόμενες εκλογές από δημοψήφισμα για το κόστος ζωής σε δημοψήφισμα διαχείρισης κινδύνου.

Το μήνυμα «σταθερό και έμπειρο χέρι στο τιμόνι» και η προειδοποίηση για «πειράματα ακυβερνησίας» δεν είναι οικονομική ανάλυση. Είναι ήδη προεκλογική στρατηγική.

Η δεύτερη μετατόπιση είναι ιδεολογικά ακόμη πιο ενδιαφέρουσα

Ο Μητσοτάκης του 2019 παρουσιαζόταν πρωτίστως ως μεταρρυθμιστής της αγοράς, φόροι κάτω, κράτος μικρότερο, επενδύσεις περισσότερες.

Ο Μητσοτάκης του 2026 περιγράφει κάτι διαφορετικό: κρατικές επιδοτήσεις ενέργειας, ευρωπαϊκά ταμεία βιομηχανικής πολιτικής, προστασία απέναντι στην κινεζική υπερπαραγωγή και ακόμη και «φρένο» στην πράσινη μετάβαση όταν απειλούνται βιομηχανικοί κλάδοι.

Πρόκειται για μετάβαση από τον οικονομικό φιλελευθερισμό της προηγούμενης δεκαετίας σε έναν ευρωπαϊκό παραγωγικό παρεμβατισμό. Όχι κρατισμό της παλιάς σχολής, αλλά κράτος που επιλέγει στρατηγικούς κλάδους, χρηματοδοτεί, προστατεύει και συντονίζει.

Αυτό είναι ίσως το βαθύτερο πολιτικό μήνυμα της ομιλίας.

Τα 95 εκατ. είναι περισσότερο πολιτική συναλλαγή παρά οικονομική τομή

Η νέα επιδότηση είναι πραγματική και αφορά τσιμέντα, τρόφιμα, χαρτικά, πλαστικά και άλλες ενεργοβόρες επιχειρήσεις.

Αλλά δεν λύνει το διαρθρωτικό ενεργειακό πρόβλημα. Ο ίδιος ο πρωθυπουργός αναγνωρίζει ότι το εισαγόμενο φυσικό αέριο εξακολουθεί να καθορίζει σε μεγάλο βαθμό το κόστος ηλεκτρικής ενέργειας.

Άρα τα 95 εκατ. αγοράζουν χρόνο.

Και εδώ υπάρχει ένα ενδιαφέρον παρασκήνιο ισχύος. Δεκαέξι βιομηχανικοί φορείς είχαν επιλέξει δημόσια πίεση προς την κυβέρνηση, ενώ ο ΣΕΒ είχε αρνηθεί να συνυπογράψει και ο Θεοδωρόπουλος είχε επιλέξει απευθείας διαπραγμάτευση.

Το γεγονός ότι η ανακοίνωση γίνεται τελικά από το βήμα του ΣΕΒ, και ο Θεοδωρόπουλος απαντά ότι ο διάλογος απέδωσε, ενισχύει θεσμικά τη δική του στρατηγική

Το Μαξίμου δεν στηρίζει μόνο τη βιομηχανία. Ενισχύει τον ΣΕΒ ως τον βασικό θεσμικό συνομιλητή της βιομηχανίας και προσωπικά τον Θεοδωρόπουλο απέναντι στη λογική των δημόσιων πιέσεων. Οι 16 φορείς μπορούν βέβαια να ισχυριστούν ότι η δική τους πίεση βοήθησε, άρα η μάχη για την πατρότητα του αποτελέσματος δεν έχει τελειώσει.

Υπάρχει όμως μία μεγάλη αντίφαση στην αφήγηση

Η κυβέρνηση μιλά για μεταμόρφωση της οικονομίας. Ο ίδιος ο πρόεδρος του ΣΕΒ, λίγη ώρα αργότερα, έδωσε την άλλη μισή εικόνα: παραγωγικότητα ανά εργαζόμενο μόλις στο 54% του ευρωπαϊκού μέσου όρου, 68% στη βιομηχανία, κεφάλαιο ανά εργαζόμενο 94.000 ευρώ έναντι 217.000 στην Ευρώπη.

Εδώ βρίσκεται το πραγματικό πολιτικοοικονομικό χάσμα: η Ελλάδα έχει αποκαταστήσει τη μακροοικονομική της κανονικότητα, αλλά δεν έχει ακόμη ολοκληρώσει την παραγωγική της μετάβαση.

Ακόμη και στο σημείο της ομιλίας όπου ο πρωθυπουργός παραθέτει τις βασικές μακροοικονομικές επιδόσεις της περιόδου 2019–2026, υπάρχει ένα στοιχείο που χρειάζεται προσεκτικότερο έλεγχο. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης αναφέρει ότι το ΑΕΠ της χώρας θα φτάσει τα 262 δισ. ευρώ στο τέλος του 2026 «σε πραγματικούς όρους», ενώ το επίσημο προσχέδιο του προϋπολογισμού εμφανίζει το ίδιο μέγεθος ως ονομαστικό ΑΕΠ. Η διαφορά δεν είναι τεχνικά αμελητέα, καθώς άλλο είναι η μεταβολή της οικονομίας σε τρέχουσες τιμές και άλλο η πραγματική μεγέθυνση αφού αφαιρεθεί η επίδραση του πληθωρισμού.

Επομένως, το συγκεκριμένο σημείο δεν πρέπει να χρησιμοποιηθεί ως απόδειξη πολιτικής παραποίησης χωρίς πρόσθετη τεκμηρίωση, αλλά χρειάζεται σαφή αποσαφήνιση, γιατί επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο παρουσιάζεται το πραγματικό μέγεθος της οικονομικής προόδου.

Το πιο έξυπνο κομμάτι αφορά τους εργαζομένους

Ο Μητσοτάκης δεν αφήνει τη «συμφωνία με τον ΣΕΒ» να φαίνεται ως συμφωνία μόνο με τους βιομηχάνους. Βάζει μέσα τεχνική εκπαίδευση, υψηλότερες αμοιβές, συμμετοχή εργαζομένων στα κέρδη, ακόμη και στο μετοχικό κεφάλαιο.

Αυτό είναι πολιτικά έξυπνο. Επιχειρεί να δημιουργήσει ένα αφήγημα όπου το κέρδος της επιχείρησης και το εισόδημα του εργαζομένου δεν είναι αντίπαλα μεγέθη αλλά μέρος της ίδιας παραγωγικής συμφωνίας.

Και συγχρόνως μεταφέρει σταδιακά τη συζήτηση των μισθών από το κράτος και τον κατώτατο μισθό προς την παραγωγικότητα και την κερδοφορία της επιχείρησης.

Η αποκλίνουσα υπόθεση

Η ομιλία μπορεί να μην είναι τόσο ένδειξη ενός ισχυρού πρωθυπουργού που προσφέρει συμφωνία στον επιχειρηματικό κόσμο, όσο ενός πρωθυπουργού που προβλέπει ότι ο χειμώνας και η προεκλογική περίοδος μπορεί να γίνουν εξαιρετικά δύσκολοι και αναζητά εγκαίρως θεσμικούς συμμάχους.

Η επανάληψη των λέξεων «αξιοπιστία», «σταθερότητα», «συσπείρωση», «συνένωση δυνάμεων», «πειράματα ακυβερνησίας» είναι πολύ έντονη για να θεωρηθεί τυχαία. Ο επιχειρηματικός κόσμος καλείται να λειτουργήσει ως αναμεταδότης του αφηγήματος ότι η πολιτική αλλαγή αποτελεί οικονομικό κίνδυνο.

Εάν αυτό ισχύει, η πραγματική ομιλία του Μητσοτάκη στον ΣΕΒ συμπυκνώνεται κάπως έτσι: «Εγώ θα σας προστατεύσω από την ενεργειακή και γεωπολιτική αστάθεια, θα σας εξασφαλίσω χρηματοδότηση και χώρο να επενδύσετε. Εσείς επενδύστε, αυξήστε μισθούς και βοηθήστε να μη γίνει η πολιτική αστάθεια οικονομική αστάθεια».

Το βαθύτερο μήνυμα είναι σαφές: Η περίοδος των ανέξοδων υποσχέσεων και του εύκολου χρήματος τελείωσε. Η επόμενη φάση είναι ένας σκληρός, αμυντικός αγώνας ανταγωνιστικότητας σε μια γερασμένη και ενεργειακά ακριβή Ευρώπη, όπου η πολιτική σταθερότητα παύει να είναι αφηρημένη έννοια και μετατρέπεται σε μετρήσιμη επενδυτική προϋπόθεση.