Καραμανλής: Από το “ανήκομεν στη Δύση” στο “η Ελλάς ανήκει στους Έλληνες” – Ανάλυση Ομιλίας για COSCO 07/10

Θεωρητικά, ο Κώστας Καραμανλής μίλησε για τα είκοσι χρόνια στρατηγικής συνεργασίας Ελλάδας-Κίνας και για την COSCO. Στην πραγματικότητα, μίλησε για κάτι πολύ μεγαλύτερο, για το τι είδους χώρα πρέπει να είναι η Ελλάδα σε έναν κόσμο όπου οι παλιές βεβαιότητες της Δύσης αρχίζουν να ξεθωριάζουν.

Η Κίνα λοιπόν είναι το όχημα. Το πραγματικό θέμα είναι ποια εξωτερική πολιτική πρέπει να ασκεί η Ελλάδα σε έναν κόσμο στον οποίο ο Καραμανλής θεωρεί ότι η αμερικανική πρωτοκαθεδρία υποχωρεί, η Δύση διασπάται και οι παλιές βεβαιότητες των συμμαχιών δεν επαρκούν πλέον.

Και εκεί η ομιλία αποκτά σαφές πολιτικό ενδιαφέρον.

1. Δεν υπερασπίζεται απλώς την COSCO, υπερασπίζεται το «δόγμα Καραμανλή»

Ο πρώην πρωθυπουργός αφιερώνει μεγάλο μέρος της ομιλίας στην περίοδο 2004–2009, αλλά δεν το κάνει ως ιστορική αναδρομή. Περιγράφει τη στρατηγική σχέση με την Κίνα ως προϊόν μιας συνειδητής επιλογής για «πολυδιάστατη» ελληνική εξωτερική πολιτική, πέρα από τις παραδοσιακές συμμαχίες, με στόχο η Ελλάδα να γίνει στρατηγικός κόμβος.

Αυτό είναι το πρώτο μήνυμα σημειολογίας.

Η φράση «πέρα από τις παραδοσιακές μας συμμαχίες» είναι πολύ πιο σημαντική από την COSCO.

Ο Καραμανλής επαναφέρει μια διαφορετική σχολή εξωτερικής πολιτικής από την αντίληψη της όσο το δυνατόν στενότερης ευθυγράμμισης με τον δυτικό και αμερικανικό άξονα. Δεν προτείνει απομάκρυνση από τη Δύση. Το λέει ρητά, «η Ελλάδα είναι αναμφίβολα ευθυγραμμισμένη με τη Δύση». Αλλά αμέσως προσθέτει ότι η ίδια η Δύση «μετασχηματίζεται ή ακόμη και διχάζεται».

Η διαφορά είναι λεπτή αλλά θεμελιώδης: σύμμαχος της Δύσης, όχι εξαρτημένος από μία και μόνη γεωπολιτική σχέση.

2. Η πιο πολιτική φράση δεν αφορά την Κίνα, αφορά την Ουκρανία

Ο Καραμανλής καταδικάζει καθαρά τη ρωσική εισβολή ως «άδικη και παράνομη». Αμέσως όμως λέει ότι η προηγούμενη στάση της συλλογικής Δύσης «δεν ήταν άμοιρη ευθυνών», αναφέρεται στην προσπάθεια ένταξης της Ουκρανίας στο δυτικό στρατόπεδο και υποστηρίζει ότι η αλλαγή αμερικανικής πολιτικής άφησε την Ευρώπη ουσιαστικά εκτός παιχνιδιού.

Αυτό δεν είναι δευτερεύουσα παρατήρηση.

Ο Καραμανλής αμφισβητεί το βασικό δυτικό αφήγημα όχι ως προς το ποιος εισέβαλε, αλλά ως προς το πώς φτάσαμε εκεί και ποιος τελικά πληρώνει τη στρατηγική επιλογή.

Και μετά κάνει το ακόμη πιο ευαίσθητο βήμα: αντιπαραβάλλει την αποφασιστικότητα της Δύσης απέναντι στη Ρωσία με την ανοχή της απέναντι στην Τουρκία, την κατοχή στην Κύπρο και τις τουρκικές απειλές προς την Ελλάδα.

Εδώ βρίσκεται το πραγματικό «καρφί»: αν η συμμαχία λειτουργεί επιλεκτικά όταν αφορά τα ελληνικά συμφέροντα, τότε η Ελλάδα δεν πρέπει να οργανώνει ολόκληρη την εξωτερική πολιτική της πάνω στην υπόθεση ότι οι σύμμαχοι θα λειτουργούν πάντοτε με βάση αρχές.

3. Η Κίνα χρησιμοποιείται ως αντιπαράδειγμα

Ο Καραμανλής υπενθυμίζει ότι όταν μπήκε η COSCO στον Πειραιά υπήρξαν επιφυλάξεις από συμμάχους, αλλά, όπως υποστηρίζει, τότε δεν υπήρχε άλλος αξιόπιστος διεθνής επενδυτής. Και παρουσιάζει τη μετέπειτα άνοδο του Πειραιά ως επιβεβαίωση της επιλογής.

Αυτό αποκτά νέα βαρύτητα σήμερα, επειδή η αμερικανοκινεζική αντιπαράθεση έχει μετατρέψει τις κινεζικές επενδύσεις σε κρίσιμες υποδομές από οικονομικό θέμα σε ζήτημα γεωπολιτικής ασφάλειας. Πρόσφατη ακαδημαϊκή μελέτη καταγράφει ακριβώς αυτή τη μετατόπιση της Αθήνας υπό την πίεση του εντεινόμενου ανταγωνισμού ΗΠΑ–Κίνας.

Ο Καραμανλής ουσιαστικά λέει: η Ελλάδα είχε δίκιο όταν πήρε το ρίσκο να κοιτάξει ανατολικά χωρίς να εγκαταλείψει τη Δύση.

Και δεν είναι η πρώτη φορά που το λέει. Είχε επαναφέρει σχεδόν την ίδια θέση τον Μάιο του 2026, μιλώντας και τότε για «πολυδιάστατη» εξωτερική πολιτική.

Άρα δεν έχουμε μια τυχαία επετειακή αναφορά. Έχουμε γραμμή με συνέχεια.

4. Το πιο ενδιαφέρον εσωκομματικό μήνυμα βρίσκεται στο 1979

Το τέλος της ομιλίας είναι εξαιρετικά προσεκτικά δομημένο.

Ο Καραμανλής θυμίζει ότι το πρώτο του ταξίδι στην Κίνα δεν έγινε ως πρωθυπουργός το 2006 αλλά το 1979, όταν σε ηλικία 23 ετών συνόδευσε τον Κωνσταντίνο Καραμανλή στην πρώτη επίσκεψη Έλληνα πρωθυπουργού στην Κίνα και συνάντησε τον Deng Xiaoping.

Αυτό δεν λειτουργεί μόνο ως προσωπική ανάμνηση.

Ο Καραμανλής τοποθετεί την πολιτική ανοίγματος προς την Κίνα μέσα στην ιστορική παράδοση του ιδρυτή της ΝΔ.

Το μήνυμα προς το εσωτερικό του κόμματος μπορεί να διαβαστεί ως: η πολυδιάστατη πολιτική δεν είναι παρέκκλιση από την καραμανλική παράδοση, είναι μέρος της.

Είναι πολύ πιο αποτελεσματικό από μια ευθεία κριτική προς το Μαξίμου, γιατί δεν χρειάζεται να κατονομάσει κανέναν.

5. Υπάρχει όμως και ένα σοβαρό αντίβαρο

Δεν υπάρχει καμιά υπόνεια στην ομιλία ότι η σημερινή κυβέρνηση έχει «κόψει» τις σχέσεις με την Κίνα. Αυτό δεν υποστηρίζεται από τα δεδομένα. Το ίδιο το ελληνικό ΥΠΕΞ εξακολουθεί να χαρακτηρίζει τις σχέσεις Ελλάδας–Κίνας «Ολοκληρωμένη Στρατηγική Εταιρική Σχέση» και αναφέρει την COSCO ως απτό παράδειγμα συνεργασίας.

Άρα η πραγματική διαφωνία είναι πιο σύνθετη.

Δεν είναι Κίνα ή ΗΠΑ.

Είναι πόση στρατηγική αυτονομία πρέπει να διατηρεί η Ελλάδα μέσα στη δυτική συμμαχία.

• Ο Καραμανλής οικοδομεί συστηματικά μια εναλλακτική σχολή εξωτερικής πολιτικής μέσα στον ευρύτερο χώρο της ΝΔ: ισχυρή Δύση, αλλά όχι άκριτος ατλαντισμός, περισσότερη εθνική αυτονομία, ανοίγματα προς διαφορετικά κέντρα ισχύος, συναλλαγές βάσει συμφέροντος και πολύ μεγαλύτερη καχυποψία απέναντι στην ιδέα ότι οι σύμμαχοι θα προστατεύσουν αυτομάτως τα ελληνικά συμφέροντα.
• Υπάρχει όμως και δεύτερη ανάγνωση. Ο Καραμανλής μπορεί να μην επιχειρεί να συγκροτήσει εναλλακτικό πόλο απέναντι στην κυβέρνηση. Μπορεί να χρησιμοποιεί το πολιτικό του κεφάλαιο ώστε να μετακινήσει τη συζήτηση μέσα στη ΝΔ, προτού η ελληνοαμερικανική σχέση γίνει τόσο αποκλειστική ώστε να περιορίζει μελλοντικές επιλογές της χώρας.

Αυτό θα εξηγούσε γιατί επιλέγει θεσμικές ομιλίες, ιστορικές αναφορές και γεωπολιτική επιχειρηματολογία αντί προσωπικής σύγκρουσης.

Το δια ταύτα

Η φράση που συμπυκνώνει όλη την ομιλία δεν είναι «Ελλάδα–Κίνα».

Είναι: «Η Ελλάδα ανήκει στη Δύση, αλλά πρέπει να ανήκει πρώτα στη δική της στρατηγική».

Δεν το λέει έτσι ο Καραμανλής. Όμως αυτή είναι η λογική που διατρέχει το κείμενο.

Και γι’ αυτό η ομιλία έχει μεγαλύτερη πολιτική σημασία από μια επετειακή υπεράσπιση της COSCO. Είναι παρέμβαση για το ποια Ελλάδα χρειάζεται ο νέος πολυπολικός κόσμος και, εμμέσως, για το αν η σημερινή εξωτερική πολιτική αφήνει στη χώρα αρκετό χώρο ελιγμών.