|
Η εμμονή των πολιτικών αναλυτών να χωρίζουν την κοινωνία σε παραδοσιακά ιδεολογικά στρατόπεδα θυμίζει εκείνους τους παλιούς χαρτογράφους που, όταν έφταναν στα όρια του γνωστού κόσμου, σχεδίαζαν τέρατα και έγραφαν «hic sunt leones». Στην πραγματικότητα, το εκλογικό σώμα δεν κατοικείται από τέρατα ούτε από φανατικούς οπαδούς έτοιμους να υπερασπιστούν κομματικά χαρακώματα. Κατοικείται από πολίτες των οποίων οι επιλογές υπακούουν σε μια εντελώς διαφορετική, πολύ πιο πεζή αλλά και απόλυτα ορθολογική λογική: τη λογική της αποτελεσματικότητας.
Για δεκαετίες μάθαμε να αντιλαμβανόμαστε την πολιτική μέσα από το πρίσμα της γραμμικής διαίρεσης: Δεξιά, Κέντρο, Αριστερά. Υποθέταμε ότι όποιος ψηφίζει ένα κόμμα στις βουλευτικές κάλπες, κουβαλά την ίδια ακριβώς ταυτότητα στις δημοτικές εκλογές, στα επαγγελματικά επιμελητήρια, στις καθημερινές του συναλλαγές με το κράτος. Η σύγχρονη πραγματικότητα κονιορτοποιεί αυτή τη σχηματική απλούστευση. Οι εκλογικές ταυτότητες αποδεικνύονται απείρως πιο σύνθετες, πολυεπίπεδες και, εν τέλει, απρόβλεπτες για όσους επιμένουν να διαβάζουν την κοινωνία με εγχειρίδια του 1980.
Παρατηρούμε συχνά το φαινόμενο όπου ένας πολίτης, βαθιά απογοητευμένος από τη διακυβέρνηση της χώρας, αναζητά διέξοδο διαμαρτυρίας στις εθνικές κάλπες, φλερτάροντας ακόμη και με τον ανορθολογισμό των άκρων ή την ιδιώτευση της αποχής, την ίδια στιγμή που σε τοπικό επίπεδο στηρίζει με ενθουσιασμό έναν δήμαρχο ο οποίος εκπροσωπεί την απόλυτη κανονικότητα. Δεν πρόκειται για σχιζοφρένεια. Είναι η σαφής διάκριση ανάμεσα στο «συμβολικό» και το «λειτουργικό».
Όταν διακυβεύεται η καθημερινότητα, το πεζοδρόμιο, η καθαριότητα, ο φωτισμός, ο δημόσιος χώρος, ο ψηφοφόρος δεν ενδιαφέρεται για τα κομματικά ένσημα του διαχειριστή. Αναζητά επάρκεια. Ένας πολίτης που αυτοπροσδιορίζεται ως αριστερός μπορεί κάλλιστα να επιβραβεύσει έναν τεχνοκράτη δήμαρχο της κεντροδεξιάς, αρκεί τα σκουπίδια να μαζεύονται στην ώρα τους και τα σχολεία να είναι ασφαλή. Αντίστοιχα, ένας συντηρητικός ψηφοφόρος μπορεί να τιμωρήσει το κυβερνών κόμμα για τη γενικευμένη ακρίβεια, αλλά να μην παραχωρήσει ούτε σπιθαμή εμπιστοσύνης σε μια κατακερματισμένη και ανέξοδα καταγγελτική αντιπολίτευση.
Η εποχή των συμπαγών εκλογικών ακροατηρίων έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί. Ο σύγχρονος ψηφοφόρος λειτουργεί ως αυστηρός αξιολογητής. Δεν «ανήκει» σε κανέναν. Συνάπτει ad hoc συμβόλαια εμπιστοσύνης, τα οποία ανανεώνει ή καταγγέλλει αναλόγως των παραδοτέων.
Όσοι στο πολιτικό σύστημα αρνούνται να το κατανοήσουν, παγιδεύονται σε έναν αυτάρεσκο μικρόκοσμο. Η κυβέρνηση συχνά εκλαμβάνει την απουσία εναλλακτικής ως λευκή επιταγή, υποτιμώντας τη βουβή φθορά που συσσωρεύεται κάτω από την επιφάνεια. Η δε αντιπολίτευση, κατακερματισμένη και ανίκανη να αρθρώσει πειστική πρόταση εξουσίας, αναρωτιέται γιατί η κοινωνική δυσφορία δεν μετατρέπεται αυτόματα σε δική της εκλογική δύναμη.
Η απάντηση είναι απλή: η πολιτική δεν είναι πια ζήτημα ταυτοτικής πίστης, αλλά ζήτημα απτής χρησιμότητας. Και όσο οι κομματικοί μηχανισμοί αναζητούν ιδεολογικά «μαντριά», οι πολίτες θα συνεχίζουν να ψηφίζουν με κριτήριο ποιος λύνει προβλήματα και ποιος απλώς τα περιγράφει.
Strategic Use Case
Θέλετε να δούμε έτσι και το δικό σας θέμα;
Η ίδια λογική ανάλυσης μπορεί να προσαρμοστεί σε οργανισμούς, επιχειρήσεις, θεσμικά projects, πολιτικά πρόσωπα και ομάδες επικοινωνίας που χρειάζονται καθαρό αφήγημα, καλύτερη κατανόηση των συσχετισμών και πιο σωστή δημόσια τοποθέτηση.
