Πόσο ικανός είσαι χωρίς αντίπαλο να σε πιέζει; – Επισκόπηση Τύπου 16/05

Η Ελλάδα έχει ένα σπάνιο πολιτικό προνόμιο: μια κυβέρνηση που ακόμη δεν κινδυνεύει σοβαρά από την αντιπολίτευση. Και έχει, ταυτόχρονα, ένα διαχρονικό ελληνικό μειονέκτημα: την τάση να συγχέει την απουσία αντιπάλου με την επιβεβαίωση της ορθότητας της πολιτικής της.

Η Νέα Δημοκρατία παραμένει το μόνο οργανωμένο κόμμα εξουσίας. Διαθέτει μηχανισμό, κοινοβουλευτική πλειοψηφία, τεχνοκρατικό προσωπικό και έναν πρωθυπουργό που εξακολουθεί να εμφανίζεται ως ο ασφαλέστερος διαχειριστής. Αυτά είναι υπαρκτά πλεονεκτήματα. Δεν είναι όμως λευκή επιταγή. Διότι άλλο πράγμα είναι να μην υπάρχει πειστική εναλλακτική και άλλο να έχεις λύσει τα προβλήματα της χώρας.

Το συνέδριο της Ν.Δ. θέλει να εκπέμψει μήνυμα τρίτης θητείας. Λογικό. Τα κόμματα εξουσίας υπάρχουν για να διεκδικούν την εξουσία, όχι για να κάνουν ομαδική ψυχανάλυση. Όμως οι απουσίες Καραμανλή και Σαμαρά δεν είναι απλώς εσωκομματικό κουτσομπολιό. Υπενθυμίζουν ότι η Ν.Δ. έχει μετατραπεί σε ένα ευρύ κυβερνητικό όχημα, αλλά δεν είναι βέβαιο ότι όλοι οι παλιοί της επιβάτες αισθάνονται πως ταξιδεύουν προς την ίδια κατεύθυνση.

Στα ελληνοτουρκικά, η εικόνα είναι ακόμη πιο απαιτητική. Η Τουρκία δεν χρειάζεται κάθε μέρα κρίση για να παράγει πολιτικό αποτέλεσμα. Αρκεί να καταθέτει χάρτες, όρους και διεκδικήσεις, να επιμένει και να μετακινεί σταδιακά το σημείο εκκίνησης της συζήτησης. Η ελληνική ψυχραιμία είναι απαραίτητη. Αλλά η ψυχραιμία δεν είναι στρατηγική, όπως και η καταγγελία δεν είναι εξωτερική πολιτική.

Στην οικονομία, η κυβέρνηση έχει τους αριθμούς, τους θεσμούς και τις αγορές με το μέρος της. Έχει πλεονάσματα, επενδύσεις, δημοσιονομική εικόνα. Ο πολίτης έχει λογαριασμούς. Και σε μια δημοκρατία, δυστυχώς για τους λογιστές της εξουσίας, ψηφίζουν οι πολίτες, όχι οι πίνακες του Excel. Όταν το ενοίκιο, το ρεύμα, τα καύσιμα και το σούπερ μάρκετ αδειάζουν το εισόδημα, το υπερπλεόνασμα ακούγεται σαν επιτυχία του κράτους εις βάρος της κοινωνίας.

Η αντιπολίτευση, βεβαίως, κάνει ό,τι μπορεί για να διευκολύνει την κυβέρνηση. Το ΠΑΣΟΚ πασχίζει να αποδείξει ότι είναι αξιωματική αντιπολίτευση, ενώ κάθε τόσο εγκλωβίζεται σε άμυνα. Ο ΣΥΡΙΖΑ ζει ακόμη στη σκιά του παλιού του εαυτού. Ο Τσίπρας επιστρέφει ως ενδεχόμενο, όχι ως πρόταση.

Άρα το πρόβλημα της χώρας δεν είναι η αστάθεια. Είναι η αυτάρεσκη σταθερότητα. Εκείνη που πιστεύει ότι, επειδή οι άλλοι είναι χειρότεροι, όλα βαίνουν καλώς. Δεν βαίνουν. Απλώς δεν υπάρχει ακόμη κάποιος να το εκφράσει πειστικά.Και έχει, ταυτόχρονα, ένα διαχρονικό ελληνικό μειονέκτημα: την τάση να συγχέει την απουσία αντιπάλου με την επιβεβαίωση της ορθότητας της πολιτικής της.

Βήμα-βήμα ανάγνωση της ημερήσιας ατζέντας

Η σημερινή εικόνα του Τύπου δεν δείχνει μία απλή πολιτική επικαιρότητα. Δείχνει ένα σύστημα που μπαίνει σε φάση ήρεμης αστάθειας. Η κυβέρνηση παραμένει ο πιο οργανωμένος πόλος, αλλά γύρω της ανοίγουν ταυτόχρονα ρήγματα: στο εσωτερικό της Ν.Δ., στα ελληνοτουρκικά, στο κοινωνικό εισόδημα, στο κράτος δικαίου και στην Κεντροαριστερά.

Το κεντρικό συμπέρασμα είναι καθαρό: η Ν.Δ. επιχειρεί να κλειδώσει αφήγημα τρίτης θητείας, αλλά ο Τύπος καταγράφει ότι η πολιτική της κυριαρχία δεν είναι πλέον ανέμελη. Η απουσία Καραμανλή – Σαμαρά από το συνέδριο της Ν.Δ. αποκτά συμβολική αξία, διότι δείχνει ότι το κόμμα μπορεί να έχει μηχανισμό, αλλά δεν έχει πλήρη εσωτερική ψυχική ενότητα. Η Ναυτεμπορική το παρουσιάζει ως κάλεσμα συσπείρωσης για τρίτη τετραετία, με σαφή αναφορά στην απουσία των δύο πρώην πρωθυπουργών.

Βήμα 1: Η κυβέρνηση παίζει άμυνα μέσα από επίθεση

Τα φιλικά ή φιλικότερα προς την κυβέρνηση μέσα, Παραπολιτικά, Απογευματινή, Βραδυνή, Ελεύθερος Τύπος, επιχειρούν να στήσουν τρεις γραμμές: πρώτον, ο Μητσοτάκης ως εγγύηση σταθερότητας, δεύτερον, η Ν.Δ. ως μόνο κόμμα που μπορεί να οδηγήσει τη χώρα, τρίτον, η αντιπολίτευση ως χώρος αμηχανίας, λαθών και προσωπικών φιλοδοξιών.

Όμως η πραγματική ανάγνωση είναι πιο σύνθετη. Η κυβέρνηση δεν εμφανίζεται μόνο ως κυρίαρχη. Εμφανίζεται και ως δύναμη που πρέπει να συσπειρώσει, να πειθαρχήσει, να εξηγήσει, να αποκρούσει. Η Άποψη και η Δημοκρατία χτυπούν από τα δεξιά με τη γραμμή ότι η Ν.Δ. έχει χάσει τη λαϊκή και πατριωτική της ψυχή. Η Άποψη μάλιστα χτίζει ολόκληρο αφήγημα περί «ψυχής της παράταξης», επιτελικού κράτους, τεχνοκρατών και Σαμαρά ως ιδεολογικού αναχώματος.

Άρα η κυβέρνηση κερδίζει ακόμη το κεντρικό παιχνίδι, αλλά δεν ελέγχει πια πλήρως το δεξιό της ακροατήριο. Αυτό είναι το κρίσιμο. Όχι ότι απειλείται αύριο το Μαξίμου. Αλλά ότι η ηγεμονία του έχει αρχίσει να χρειάζεται συνεχή συντήρηση.

Βήμα 2: Τα ελληνοτουρκικά επιστρέφουν ως δομική απειλή

Η τουρκική ΑΟΖ έως 200 ναυτικά μίλια είναι το πιο φορτισμένο γεωπολιτικό θέμα της ημέρας. Political, Καθημερινή, Απογευματινή, Δημοκρατία, KontraNews, Άποψη και Μακελειό το αναδεικνύουν με διαφορετική ένταση, αλλά με κοινή βάση: η Τουρκία δοκιμάζει ξανά το νομικό, χαρτογραφικό και επικοινωνιακό πεδίο.

Η Απογευματινή γράφει ότι ο Ερντογάν, με νομοσχέδιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα», επιχειρεί να βάλει πόδι στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, ενώ η Αθήνα ενεργοποιεί διπλωματικές γραμμές άμυνας. Η Άποψη το πάει πολύ πιο σκληρά: «Άβουλοι θεατές στα σχέδια του Σουλτάνου». Η Δημοκρατία το συνδέει με την αποτυχία του κατευνασμού και της Διακήρυξης των Αθηνών.

Το ουκρανικό drone στη Λευκάδα λειτουργεί ως δεύτερο σύμπτωμα. Τα Παραπολιτικά το εντάσσουν σε σενάρια μυστικών υπηρεσιών, ενώ τα πιο δεξιά/λαϊκά φύλλα το διαβάζουν ως απόδειξη ότι ο υβριδικός πόλεμος μπορεί να περάσει στο Αιγαίο.

Το κοινό συναίσθημα που καλλιεργείται είναι ανησυχία με τάση οργής. Η κυβέρνηση θέλει να κρατήσει χαμηλούς τόνους. Ο δεξιός Τύπος απαιτεί καθαρή απάντηση. Τα λαϊκά φύλλα πιέζουν προς το θυμικό. Εδώ προμηνύεται σοβαρό πολιτικό κόστος για το Μαξίμου, αν η Τουρκία συνεχίσει να νομιμοποιεί βήμα-βήμα τις αξιώσεις της.

Βήμα 3: Το ΠΑΣΟΚ δέχεται επιχείρηση αποδόμησης

Η υπόθεση Ανδρουλάκη με το ακίνητο, το «Πόθεν Έσχες» και την εταιρεία ΜΑΡ.ΝΙ γίνεται βασικό εργαλείο πίεσης. Η Απογευματινή παρουσιάζει το θέμα ως πολιτικά βαρύ: μιλά για νέα στοιχεία, για εργασίες στο ακίνητο, για απαντήσεις Άδωνι Γεωργιάδη και Παύλου Μαρινάκη και για αποδυνάμωση της υπερασπιστικής γραμμής του ΠΑΣΟΚ.

Η Καθημερινή, πιο θεσμικά, καταγράφει τη γραμμή της Χαριλάου Τρικούπη ότι πρόκειται για οργανωμένη προσπάθεια να πληγεί ο Ανδρουλάκης και για συμψηφισμό με σοβαρότερες θεσμικές υποθέσεις.

Η ουσία είναι ότι το ΠΑΣΟΚ μπαίνει σε αμυντική φάση τη στιγμή που θα ήθελε να εμφανιστεί ως κυβερνητική εναλλακτική. Αυτό είναι κακό timing. Δεν αρκεί πλέον να καταγγέλλει «δολοφονία χαρακτήρα». Πρέπει να κλείσει κάθε γκρίζα ζώνη, αλλιώς θα φθαρεί πριν προλάβει να γίνει πραγματικός αντίπαλος.

Βήμα 4: Ο Τσίπρας επιστρέφει ως σκιά αναδιάταξης

Τα Νέα διαβάζουν σωστά το υπόγειο παιχνίδι: Ανδρουλάκης και Τσίπρας μαζεύουν κάρτες, μετρούν όπλα και αδυναμίες, και ετοιμάζονται να διεκδικήσουν το ίδιο αντιμητσοτακικό ακροατήριο. Η KontraNews μιλά σχεδόν πανηγυρικά για «επέλαση Τσίπρα» και για νέο κόμμα. Η Εφημερίδα των Συντακτών δείχνει κινητικότητα, αλλά και αγωνία για το αν υπάρχει πράγματι νέο προοδευτικό υποκείμενο.

Το κρίσιμο εδώ: ο Τσίπρας λειτουργεί ήδη πολιτικά χωρίς να έχει ακόμη πλήρως εμφανιστεί οργανωτικά. Αυτό βολεύει και δυσκολεύει. Βολεύει γιατί προκαλεί προσδοκία. Δυσκολεύει γιατί αν παραταθεί πολύ η αναμονή, θα αρχίσει να μοιάζει με επανάληψη παλιού έργου.

Η Κεντροαριστερά σήμερα δεν έχει πρόβλημα προσώπων μόνο. Έχει πρόβλημα νοήματος. Δεν έχει απαντήσει γιατί να την εμπιστευτεί ξανά η κοινωνία.

Βήμα 5: Η οικονομία έχει δύο πραγματικότητες

Στο οικονομικό πεδίο οι εφημερίδες χωρίζονται καθαρά.

Η Απογευματινή μιλά για υπερπλεόνασμα 5,175 δισ. ευρώ, αντοχή της οικονομίας και εικόνα ανάκαμψης. Η Δημοκρατία διαβάζει το ίδιο στοιχείο ανάποδα: υπερπλεόνασμα που «ματώνει» τους πολίτες. Η Ναυτεμπορική και η Καθημερινή κρατούν πιο ψυχρή οικονομική γραμμή: νέα ληξιπρόθεσμα χρέη, πίεση σε δάνεια, ΤΑΑ, αγορές, ομόλογα και τραπεζικό σύστημα.

Εδώ είναι το μεγάλο πολιτικό ρήγμα: το κράτος μπορεί να πηγαίνει καλά λογιστικά, αλλά ο πολίτης να μην το νιώθει στο πορτοφόλι του. Αυτό δεν λύνεται με δελτία Τύπου. Αν ο πολίτης βλέπει ενοίκια, καύσιμα, τρόφιμα και λογαριασμούς να πιέζουν, το πλεόνασμα γίνεται πολιτικά ύποπτο.

Το κλείσιμο του ιστορικού Notos στην Αιόλου, με τους εργαζόμενους σε αβεβαιότητα, είναι σύμβολο μεγαλύτερο από το ίδιο το κατάστημα. Δείχνει τη μετάβαση από την πόλη του εμπορίου στην πόλη του real estate, των funds και της αλλαγής χρήσεων.

Βήμα 6: Τα διεθνή δείχνουν νέα αρχιτεκτονική ισχύος

Η συνάντηση Τραμπ – Σι παρουσιάζεται από τα Παραπολιτικά ως σημείο επανεκκίνησης των σχέσεων ΗΠΑ – Κίνας, με ατζέντα που περιλαμβάνει AI, ημιαγωγούς, σπάνιες γαίες, Boeing, Tesla, Ορμούζ και ελεύθερη ναυσιπλοΐα.

Αυτό δεν είναι μακρινό διεθνές θέμα. Αφορά άμεσα την Ελλάδα. Γιατί αν ΗΠΑ – Κίνα – Ρωσία αναζητήσουν νέο modus vivendi, η Ευρώπη θα βρεθεί να προσαρμόζεται και η Τουρκία θα επιχειρήσει να πουλήσει τη γεωστρατηγική της αξία ακριβά. Η Ελλάδα πρέπει να διαβάσει τη μεγάλη εικόνα: η Ουάσιγκτον μπορεί να είναι σύμμαχος, αλλά δεν κινείται πια με παλιά ευρωατλαντικά αντανακλαστικά. Κάνει deals.

Η Καθημερινή και η Ναυτεμπορική το βλέπουν πιο τεχνοκρατικά: ομόλογα, χρέος, αγορές, ενέργεια. Η Αξία το βλέπει μέσα από τράπεζες, ΔΕΗ, ΟΤΕ, ενεργειακές αρτηρίες και πιθανή επιστροφή ρωσικού αερίου. Τα Νέα το εντάσσουν σε ευρύτερο πλαίσιο γεωπολιτικών αναταράξεων.

Βήμα 7: Κοινωνία και ψυχική κόπωση

Η υπόθεση των δύο 17χρονων, οι αναφορές σε σχολικό άγχος, οι αυτοκτονίες, η ανάγκη στήριξης των «ήσυχων» παιδιών και τα θέματα κοινωνικής πρόνοιας δείχνουν κάτι βαθύτερο: η κοινωνία δεν ζητά μόνο οικονομικά μέτρα. Ζητά αίσθηση προστασίας.

Τα Παραπολιτικά προβάλλουν τα σημάδια πριν από την τραγωδία. Η Εφημερίδα των Συντακτών επιλέγει τόνο πένθους. Το Μακελειό μετατρέπει το θέμα σε καταγγελία. Ο Ελεύθερος Τύπος το προσεγγίζει πιο κοινωνικά, με έμφαση στα «ήσυχα» και «μοναχικά» παιδιά.

Το συναίσθημα εδώ είναι βαριά ανησυχία. Και η πολιτική συνέπεια είναι σαφής: όποιος δήμος, υπουργείο ή φορέας δεν επενδύσει σε πρόληψη, ψυχική υγεία, σχολική υποστήριξη και οικογενειακή συμβουλευτική θα βρεθεί εκτεθειμένος.

Συνδυαστική αποτίμηση εφημερίδων

• Η Political κινείται σε γραμμή πολιτικο-γεωοικονομικής ανάλυσης: Τουρκική ΑΟΖ, κάθετος διάδρομος, φοροκίνητρα, αυτοδιοικητικά και παραπολιτικά. Θέλει να δείξει ότι η πολιτική κρίνεται σε ενέργεια, ασφάλεια, χρήμα και μηχανισμούς.
• Η Άποψη είναι σήμερα από τα πιο επιθετικά αντιμητσοτακικά δεξιά φύλλα. Χτυπά σε Σαμαρά, ελληνοτουρκικά, ακρίβεια, κράτος δικαίου και «ψυχή» της Ν.Δ. Η πρόθεσή της είναι καθαρή: να νομιμοποιήσει πολιτικά τον δεξιό εσωκομματικό θυμό.
• Η Δημοκρατία κινείται σε λαϊκό πατριωτικό αντιμητσοτακισμό. Γαλάζια Πατρίδα, αρχαία σύμβολα, κατευνασμός, υπερπλεόνασμα, συνέδριο «μετάλλαξης». Θέλει να πει στον δεξιό ψηφοφόρο: η κυβέρνηση δεν είναι πια δική σου.
• Τα Παραπολιτικά λειτουργούν ως επιτελικό παρασκήνιο της κεντροδεξιάς εξουσίας. Δίνουν συνέδριο Ν.Δ., AI, προσλήψεις, drone, Τραμπ – Σι, Καρυστιανού, Δικαιοσύνη. Δεν είναι απλή φιλοκυβερνητική γραμμή, είναι χαρτογράφηση κέντρων ισχύος.
• Η Απογευματινή, η Βραδυνή και ο Ελεύθερος Τύπος κρατούν φιλοκυβερνητικό ή κυβερνητικά φιλικό τόνο, με διαφορετικό ύφος. Η Απογευματινή είναι πιο επιθετική απέναντι στο ΠΑΣΟΚ. Η Βραδυνή πιο λαϊκή κεντροδεξιά. Ο Ελεύθερος Τύπος πιο κομματικά ευθύς.
• Η Καθημερινή παραμένει θεσμική, ψύχραιμη και σύνθετη. Δεν κραυγάζει, αλλά βάζει δύσκολα ερωτήματα για Τουρκία, Ισραήλ, θεσμούς, πανεπιστήμια, οικονομία. Η δύναμή της είναι ότι δεν εγκλωβίζεται στο θυμικό.
• Τα Νέα έχουν το πιο καθαρό πολιτικό ραντάρ για την Κεντροαριστερά, τη Ν.Δ. και τα διεθνή. Βλέπουν πίσω από τα γεγονότα τη στρατηγική αναδιάταξη.
• Η Ναυτεμπορική, το Κεφάλαιο και η Αξία διαβάζουν τη μέρα με όρους αγορών, τραπεζών, ενέργειας, επιχειρηματικών συμφερόντων και γεωοικονομίας. Η Αξία βάζει περισσότερο παρασκηνιακό και εξουσιαστικό τόνο.
• Η Εφημερίδα των Συντακτών, η Εποχή, ο Δρόμος της Αριστεράς, το Πριν και ο Ριζοσπάστης κινούνται στον άξονα δικαιωμάτων, αντιδεξιάς κριτικής, κοινωνικής πίεσης και αντιιμπεριαλισμού, αλλά χωρίς ενιαία πρόταση εξουσίας.
• Το KontraNews επενδύει στο αντιμητσοτακικό και φιλο-Τσίπρα momentum. Το Μακελειό, η Espresso, η On Time, η Star Press και η Ελεύθερη Ώρα λειτουργούν περισσότερο ως βαρόμετρο φόβου, οργής, κοινωνικού σοκ και πολιτισμικής ανασφάλειας.
• Η 60+ Εφημερίδα Συνταξιούχων είναι σημαντική γιατί δείχνει τι νιώθει ένα κοινωνικό σώμα με υψηλή εκλογική συμμετοχή: ακρίβεια, σύνταξη, ανασφάλεια, αίσθημα κοροϊδίας.
• Ο Εθνικός Κήρυξ / The National Herald βλέπει τα θέματα από τη σκοπιά ομογένειας, Κύπρου, ΗΠΑ και ελληνισμού. Η Agrenda μεταφέρει την αγωνία του πρωτογενούς τομέα, ειδικά σε κόστος παραγωγής και λιπάσματα.

Τι μας διαφεύγει

• Μας διαφεύγει ότι η κυβέρνηση δεν κινδυνεύει άμεσα από έναν αντίπαλο. Κινδυνεύει από τη συσσώρευση μικρών διαβρώσεων: ακρίβεια, ενοίκια, δεξιά γκρίνια, θεσμοί, Τουρκία, κοινωνική κόπωση.
• Μας διαφεύγει επίσης ότι η Τουρκία δεν χρειάζεται θερμό επεισόδιο για να κερδίσει έδαφος. Αρκεί να μετακινεί σταδιακά το πλαίσιο της συζήτησης.
• Και μας διαφεύγει ότι η Κεντροαριστερά, όσο δεν αποκτά ενιαίο αφήγημα, λειτουργεί περισσότερο ως παράγοντας αποσταθεροποίησης του πολιτικού σκηνικού παρά ως κυβερνητική εναλλακτική.

Τι προμηνύεται

Προμηνύεται πολιτικό καλοκαίρι με τρία μέτωπα:

• Πρώτον, εσωτερική πίεση στη Ν.Δ. Η τρίτη θητεία θα γίνει το μεγάλο αφήγημα, αλλά οι σιωπές Καραμανλή και Σαμαρά θα βαραίνουν.
• Δεύτερον, αναδιάταξη Κεντροαριστεράς. Ο Ανδρουλάκης θα πιεστεί. Ο Τσίπρας θα κινηθεί. Το ΠΑΣΟΚ θα πρέπει να αποδείξει ότι δεν είναι απλώς αντιπολίτευση διαμαρτυρίας.
• Τρίτον, γεωπολιτική ένταση χαμηλής ή μεσαίας έντασης. ΑΟΖ, drones, Ουκρανία, ΗΠΑ – Κίνα, ενέργεια και Τουρκία θα μπλέξουν σε μία ενιαία γραμμή.