Τι να πουν τα fake news μπροστά στα στρατευμένα παραπολιτικά – Online στήλες 12/03

Στην ελληνική πολιτική δημοσιογραφία υπάρχει ένα παλιό μυστικό που όλοι γνωρίζουν και ελάχιστοι ομολογούν: η πραγματική πολιτική ατζέντα δεν γράφεται στα πρωτοσέλιδα. Γράφεται στις παραπολιτικές στήλες. Εκεί όπου η πληροφορία συναντά την υπαινικτική ειρωνεία και η «διαρροή» μετατρέπεται σε εργαλείο πολιτικής επιρροής.

Αν διαβάσει κανείς προσεκτικά τις τελευταίες στήλες των πολιτικών site, θα διαπιστώσει ότι δεν πρόκειται για τυχαίες παρατηρήσεις ή κουτσομπολιό της εξουσίας. Πρόκειται για μικρές, στοχευμένες παρεμβάσεις στον δημόσιο διάλογο. Μια φράση για τον «αιφνιδιασμό των εκλογών», ένα σχόλιο για την «γκρίνια στο ΠΑΣΟΚ», μια υπαινικτική αναφορά σε δικογραφίες, σε υπουργούς ή σε επιχειρηματικές συμμαχίες. Όλα μαζί συνθέτουν έναν υπόγειο χάρτη ισχύος.

Η τεχνική είναι παλιά αλλά αποτελεσματική. Πρώτα δημιουργείται η αίσθηση ότι «κάτι κινείται» στο παρασκήνιο. Μετά διαχέεται ένα αφήγημα που εμφανίζει την κυβέρνηση να ελέγχει την κατάσταση και την αντιπολίτευση να ψάχνει ρόλο. Και τέλος, μέσα από το παιχνίδι των υπαινιγμών, στέλνονται μηνύματα σε συγκεκριμένους αποδέκτες: υπουργούς, κομματικά επιτελεία, επιχειρηματικά κέντρα.

Το ενδιαφέρον είναι ότι τα παραπολιτικά δεν απευθύνονται πραγματικά στο ευρύ κοινό. Ο μέσος αναγνώστης διαβάζει το κουτσομπολιό της πολιτικής. Οι πραγματικοί αποδέκτες όμως είναι μέσα στο ίδιο το σύστημα εξουσίας. Πολιτικοί που θέλουν να δουν πώς διαβάζεται μια κίνηση τους. Επιχειρηματίες που μετρούν ισορροπίες. Δημοσιογράφοι που αναζητούν την επόμενη ιστορία.

Έτσι, οι στήλες αυτές λειτουργούν σαν ένας άτυπος μηχανισμός πολιτικής διαπραγμάτευσης. Δεν περιγράφουν απλώς το παιχνίδι της εξουσίας. Το επηρεάζουν.

Και κάπως έτσι η ελληνική πολιτική σκηνή θυμίζει όλο και περισσότερο ένα σύστημα όπου η δημόσια σύγκρουση διεξάγεται στη Βουλή, αλλά η πραγματική μάχη των αφηγημάτων δίνεται στις μικρές, αιχμηρές παραγράφους των παραπολιτικών. Εκεί όπου η πληροφορία δεν είναι ποτέ αθώα και κάθε λέξη κουβαλά έναν υπαινιγμό ισχύος.

Συνδυαστική ανάγνωση των τριών στηλών

1) Τι αναδεικνύει κάθε στήλη

A. Newmoney / Dark Room

Η στήλη στήνει τέσσερις βασικούς άξονες:

Πρώτον, χτίζει εικόνα άμεσης κυβερνητικής ανταπόκρισης στην κρίση, λέγοντας ότι ο Μητσοτάκης έδρασε γρήγορα τόσο στο πεδίο της άμυνας όσο και στην αγορά, ενώ δίνει και backstage credit σε Θεοδωρικάκο, Κικίλια και Γεραπετρίτη.

Δεύτερον, επιχειρεί να νομιμοποιήσει πολιτικά μια αυστηρότερη γραμμή για ανώνυμους λογαριασμούς και fake news, υιοθετώντας σχεδόν ανοιχτά τη θέση Μαρινάκη ότι χρειάζεται νομοθετική ταυτοποίηση στα social. Η στήλη δεν το συζητά απλώς, το προωθεί.

Τρίτον, επιτίθεται στο ΠΑΣΟΚ με όρους γελοιοποίησης, μιλώντας για «δούλεμα σύννεφο» και υπονοώντας αμηχανία, καθυστέρηση και πολιτική υποκρισία.

Τέταρτον, αποπειράται να βαφτίσει ως γενικευμένο κοινωνικό πρόβλημα τη συκοφαντία στα social, ώστε η κυβερνητική ατζέντα για έλεγχο της ψηφιακής ανωνυμίας να εμφανίζεται όχι ως εργαλείο ισχύος, αλλά ως ηθική αναγκαιότητα. Αυτό είναι η μισή δουλειά της πολιτικής επικοινωνίας: πρώτα φτιάχνεις το πρόβλημα, μετά προτείνεις τη «λογική» λύση.

B. Το Βήμα / Βηματοδότης

Εδώ η γραφή είναι πιο αστική, πιο «θεσμική», αλλά η ουσία είναι ίδια: επιλεκτικό framing.

Η στήλη ανοίγει με κριτική στην «συμβουλοκρατία» και στο κόστος των ιδιωτών συμβούλων, παραπέμποντας σε έκθεση Vouliwatch και Solomon, άρα πατά και σε ερευνητικό υλικό για να δώσει κύρος.

Μετά περνά σε τρία παράλληλα πολιτικά σήματα: τον Γεραπετρίτη ως «μόνιμα αισιόδοξο» μέσα στη διεθνή κρίση, το ΠΑΣΟΚ ως κόμμα εσωτερικής γκρίνιας λόγω διεύρυνσης και Πελεγρίνη, και το Μαξίμου ως κέντρο που δουλεύει πάνω σε ρύθμιση για τα social των ανηλίκων.

Το ενδιαφέρον είναι αλλού: ο Βηματοδότης δεν κραυγάζει υπέρ κυβέρνησης όπως το Dark Room. Κάνει κάτι πιο λεπτό. Από τη μία ρίχνει βέλη σε κυβερνητικές παθογένειες, όπως οι σύμβουλοι. Από την άλλη, όταν περνά σε εξωτερική πολιτική και κομματικό παρασκήνιο, το βάρος πέφτει στην εικόνα μιας κυβέρνησης που κινείται, ενώ το ΠΑΣΟΚ παρουσιάζεται ως χώρος ψυχολογικής φθοράς και υπαρξιακής μουρμούρας.

C. Powergame / Big Mouth

Το Big Mouth είναι το πιο ωμό από τα τρία. Δεν καμουφλάρει ότι παίζει μέσα στο ίδιο το πολιτικό παιχνίδι.

Βάζει στο τραπέζι εκλογικό αιφνιδιασμό, πιθανή πρόταση μομφής του Ανδρουλάκη για υποκλοπές, δεύτερη δικογραφία ΟΠΕΚΕΠΕ με αναφορά στον Κώστα Σκρέκα, και παράλληλα ένα επιχειρηματικο-διπλωματικό story για τον ρόλο της Κίμπερλι Γκιλφόιλ στον «γάμο» Aktor–Onex.

Εδώ έχουμε καθαρό manual influence column:

• ρίχνει ονόματα,
• κάνει επιθετικό personalization,
• ενώνει πολιτική, επιχειρηματικά συμφέροντα, δικαστικό παρασκήνιο και διεθνείς διασυνδέσεις,
• ώστε να μεταφέρει την αίσθηση ότι «εμείς ξέρουμε τι παίζεται πίσω από την κουρτίνα».

2) Κοινά σημεία των τριών στηλών

Το πρώτο κοινό σημείο είναι η επιτελική θέση του Μεγάρου Μαξίμου. Και οι τρεις στήλες, με διαφορετικό βαθμό οικειότητας, περιστρέφονται γύρω από το πρωθυπουργικό κέντρο: μέτρα, crisis management, social media, repatriations, πολιτικοί χειρισμοί.

Το δεύτερο είναι η πίεση προς το ΠΑΣΟΚ. Στο Dark Room εμφανίζεται ως αφελές ή διπρόσωπο. Στον Βηματοδότη ως κόμμα γκρίνιας σε κρίση ταυτότητας. Στο Big Mouth ως κόμμα που σκέφτεται μομφή, αλλά κυρίως ως εργαλείο πίεσης προς την κυβέρνηση, όχι ως πειστική εναλλακτική εξουσία.

Το τρίτο είναι το κοινό μοτίβο «τάξη απέναντι στο χάος»: fake news, social media ανηλίκων, υποκλοπές, ΟΠΕΚΕΠΕ, πόλεμος, αισχροκέρδεια. Όλα μπαίνουν σε ένα πλαίσιο όπου το σύστημα εξουσίας λέει: «υπάρχει αναταραχή, άρα χρειάζονται έλεγχος, συντονισμός, πειθαρχία και κεντρική διαχείριση».

3) Ποιες πηγές ενημέρωσης φαίνεται να έχουν τα παραπολιτικά

Εδώ θέλει καθαρό μάτι.

Το Dark Room δείχνει άμεση πρόσβαση σε κυβερνητικά briefings και υπουργικά κανάλια. Οι αναφορές σε εσωτερικές συσκέψεις, σε παρασκηνιακές εισηγήσεις και σε συνεννοήσεις ΥΠΕΞ–Κόλπου δεν μοιάζουν με δευτερογενή ανάγνωση. Μυρίζουν πρωτογενή τροφοδοσία από Μαξίμου και συναρμόδια υπουργεία.

Ο Βηματοδότης πατά περισσότερο σε μικτό δίκτυο: θεσμικές πηγές, κομματικά στελέχη, κοινοβουλευτικό ρεπορτάζ, αλλά και δημόσιες εκθέσεις. Είναι λιγότερο «γραμμή» και περισσότερο «καλλιεργημένο παρασκήνιο».

Το Big Mouth δείχνει πρόσβαση σε πολιτικά, δικαστικά και επιχειρηματικά κανάλια μαζί. Όταν μια στήλη ενώνει Ανδρουλάκη, Σκρέκα, ΕΥΠ, ΟΠΕΚΕΠΕ, Chevron και αμερικανική πρεσβευτική επιρροή στο ίδιο κομμάτι, ξέρεις ότι μιλά σε κοινό που τρέφεται από ισχύ, όχι από απλή είδηση.

4) Ποια είναι η ατζέντα πίσω από κάθε σημείο

Το Dark Room λειτουργεί ως μηχανισμός πολιτικής θωράκισης της κυβέρνησης σε φάση κρίσης. Θέλει να πει: «η κυβέρνηση κινείται, η αντιπολίτευση φωνάζει, τα social είναι βούρκος, άρα δώστε χώρο στην εξουσία να βάλει κανόνες». Αυτό δεν είναι ουδέτερη ενημέρωση. Είναι πλύσιμο αφηγήματος με σατιρική κρούστα.

Ο Βηματοδότης παίζει πιο σύνθετα: διατηρεί το δικαίωμα κριτικής στην κυβερνητική υπερβολή, αλλά δεν εγκαταλείπει ποτέ τη λογική της υπεύθυνης κεντρικής διαχείρισης. Κάνει δηλαδή αυτό που κάνει η παλιά συστημική δημοσιογραφία όταν θέλει να παραμένει σοβαρή, χωρίς να κόβει τις γέφυρες με το κέντρο ισχύος.

Το Big Mouth είναι εργαλείο πίεσης και μηνυμάτων. Δεν ενημερώνει απλώς για συσχετισμούς, τους επηρεάζει. Όποιος το διαβάζει μέσα στο σύστημα, διαβάζει και τα υπονοούμενα: ποιος είναι σε άνοδο, ποιος καίγεται, ποιος ελέγχεται, ποιος «παίζει».

5) Ποιον θέλουν να επηρεάσουν και γιατί

Όχι τον μέσο αναγνώστη. Αυτός είναι δευτερεύων.

Ο βασικός στόχος είναι τέσσερα κοινά:

• το Μαξίμου,
• το ευρύτερο κυβερνητικό στελεχικό περιβάλλον,
• οι μιντιακοί διαμορφωτές ατζέντας,
• και η αντιπολίτευση, κυρίως το ΠΑΣΟΚ, ως δέκτης πίεσης και γελοιοποίησης.

Με μία φράση: τα κείμενα αυτά γράφονται για να επηρεάσουν αυτούς που επηρεάζουν όχι για να ενημερώσουν.