Το εκκρεμές της σοβαρότητας και η σκηνοθεσία του ψιθύρου – Online παραπολιτικές στήλες 29/01

(Συνδυαστική θεώρηση online στηλών Dark Room, Βηματοδότης, Big Mouth, Θεωρείο, NonPaper) 

Η πολιτική ζωή του τόπου μοιάζει τελευταία με ένα κακοκουρδισμένο γραμμόφωνο που παίζει σε λούπα την ίδια μελωδία: έναν αμανέ ανάμεσα στο «φαίνεσθαι» των social media και το «είναι» των κλειστών γραφείων. Αν παρατηρήσει κανείς την κινητικότητα των ημερών, από το Dark Room της εξουσίας μέχρι τις στήλες που αυτοπροσδιορίζονται ως «θεωρεία» της πολιτικής, θα διακρίνει μια αγωνιώδη προσπάθεια να βαφτιστεί η διαχείριση ως όραμα και η εσωστρέφεια ως μεταρρύθμιση.

Η πολιτική παύει να είναι σύγκρουση σχεδίων και μετατρέπεται σε τελετουργία. Όχι κάθαρσης, αλλά αθώωσης. Μια επαναλαμβανόμενη παράσταση όπου όλοι ξέρουν το κείμενο, οι ρόλοι είναι μοιρασμένοι και το μόνο που αλλάζει είναι ο φωτισμός. Τα Τέμπη, δύο χρόνια μετά, δεν είναι πια μόνο τραγωδία. Είναι το σκηνικό πάνω στο οποίο δοκιμάζονται τα όρια της δημοκρατικής μνήμης.

Η Κανονικότητα ως Ψευδαίσθηση

Ζούμε στην εποχή όπου η πολιτική δεν παράγει πια γεγονότα, αλλά διαχειρίζεται εντυπώσεις. Η πρόσφατη δραστηριότητα στα «παραπολιτικά» αναδεικνύει μια ενδιαφέρουσα παθολογία: το κέντρο βάρους έχει μετατοπιστεί από το τι συμβαίνει στην κοινωνία, στο πώς αυτό θα «σερβιριστεί» στους λίγους που κρατούν το κουτάλι.

• Το ΠΑΣΟΚ σε αναζήτηση ρόλου: Η Χαριλάου Τρικούπη θυμίζει πλέον μια ανοιχτή αγκαλιά που κινδυνεύει από ασφυξία. Η επιστροφή των «φαντασμάτων» του παρελθόντος δεν είναι πολιτικό άνοιγμα, είναι η ομολογία μιας παράταξης που φοβάται το μέλλον και γι’ αυτό οχυρώνεται πίσω από γνώριμες, αν και φθαρμένες, φιγούρες. Είναι ο κυνισμός της επιβίωσης που βαφτίζεται «συμπερίληψη».
• Η «Τυμβωρυχία» ως Άμυνα: Είναι πραγματικά αξιοσημείωτος ο τρόπος που κάθε κριτική για την τραγωδία των Τεμπών μετατρέπεται άμεσα σε κατηγορία για «τυμβωρυχία». Εδώ η γλώσσα εργαλειοποιείται. Όταν η εξουσία δεν μπορεί να δώσει απαντήσεις στην ουσία, επιτίθεται στην αισθητική του αντιπάλου. Ο σκοπός είναι σαφής: η ηθική απομείωση της διαμαρτυρίας.

Ο χορός των τεχνασμάτων και οι «Εξομολόγοι»

Η σημειολογία των ημερών περιλαμβάνει γεύματα μεταξύ υπουργών και δημοσιογράφων, όπου η ατζέντα δεν είναι η ενημέρωση, αλλά η συνδιαμόρφωση της σιωπής. Το Big Mouth της ενημέρωσης δεν μιλάει για να αποκαλύψει, αλλά για να προειδοποιήσει.

Η πολιτική μετατρέπεται σε μια άσκηση ύφους. Το «πώς» γράφεται κάτι υπερβαίνει το «τι» γράφεται. Ο σκωπτικός τόνος των στηλών δεν είναι τυχαίος. Είναι το απαραίτητο «λιπαντικό» για να γλιστρήσουν οι πιο σκληρές αλήθειες χωρίς να προκαλέσουν τριβές. Και εδώ ξεκινούν τα τερτίπια.

Το πρώτο τέχνασμα είναι γνωστό: το ψευδοδίλημμα. Ή συνωμοσία ή ανθρώπινο λάθος. Όποιος δεν διαλέξει στρατόπεδο, κατηγορείται ότι «θολώνει τα νερά». Όποιος επιμένει στο θεσμικό, αντιμετωπίζεται ως ύποπτος υπερβολής. Κι όμως, ανάμεσα στο φαντασιακό και στο ατομικό υπάρχει ένας τρίτος δρόμος, πολύ πιο άβολος: η αποτυχία του κράτους να εγγυηθεί ασφάλεια, εποπτεία, λογοδοσία. Αυτός ο δρόμος δεν βολεύει κανέναν επικοινωνιακό μηχανισμό, γιατί δεν χωράει σε τίτλο ούτε σε πάνελ. Απαιτεί έγγραφα, πορίσματα, αλυσίδες ευθύνης. Και, κυρίως, απαιτεί πολιτικό κόστος.

Εδώ μπαίνει το δεύτερο τέχνασμα: η ηθικοποίηση της διαφωνίας. Η κριτική βαφτίζεται «τυμβωρυχία», η επιμονή «εργαλειοποίηση», η ερώτηση «ασέβεια». Η πολιτική μετατοπίζεται από το πεδίο του ελέγχου στο πεδίο της ευπρέπειας. Όχι για να προστατευτεί η μνήμη των νεκρών, αλλά για να προστατευτεί η ηρεμία των ζωντανών που κυβερνούν. Η επίκληση της «αναμονής της Δικαιοσύνης» λειτουργεί σαν αναβολή χωρίς ημερομηνία λήξης. Μια θεσμική υπεκφυγή που ντύνεται με σεβασμό.

Την ίδια στιγμή, η εξουσία φροντίζει να εμφανίζεται κανονική. Γεύματα, συνεντεύξεις, χαλαρές αναφορές σε “σοβαρές συζητήσεις”. Η κανονικότητα δεν είναι αθώα λέξη, είναι μήνυμα. Σημαίνει ότι το σύστημα λειτουργεί, ότι οι δίαυλοι είναι ανοιχτοί, ότι οι “υπερβολές” ανήκουν αλλού. Όποιος συμμετέχει σε αυτή την κανονικότητα, πιστοποιείται ως υπεύθυνος. Όποιος μένει εκτός, στιγματίζεται ως θορυβώδης.

Και κάπου εδώ εμφανίζεται το τρίτο τέχνασμα: η αντιπολίτευση ως θέαμα. Όχι ως εναλλακτικό σχέδιο, αλλά ως διαρκής εσωτερική αναδιάταξη. Μεταγραφές, συμμαχίες, εσωκομματικά σκάκια. Η πολιτική συζήτηση μετατρέπεται σε κουτσομπολιό στρατηγικής. Ποιος πάει με ποιον, ποιος φεύγει, ποιος δυσαρεστείται. Το ερώτημα «τι θα άλλαζε στη διακυβέρνηση;» μένει μετέωρο. Όχι τυχαία. Όσο η αντιπολίτευση περιγράφεται ως εργαστήριο ταυτότητας, η κυβέρνηση εμφανίζεται ως μοναδικός σταθερός πόλος.

Υπάρχει όμως και μια ρωγμή στο αφήγημα. Εκεί όπου το θεσμικό επιμένει. Όπου τα πορίσματα, οι ανεξάρτητες αρχές, οι ευρωπαϊκές διαστάσεις της υπόθεσης αρνούνται να εξαφανιστούν. Αυτή η ρωγμή είναι επικίνδυνη, γιατί δεν μπορεί να κλείσει με ειρωνεία ούτε με ηθικά διδάγματα. Γι’ αυτό και συχνά θάβεται κάτω από θόρυβο: άλλες φορές με υπερβολή, άλλες με σιωπή.

Παράλληλα, τα επιμέρους σκάνδαλα προσώπων λειτουργούν ως δοκιμαστικός σωλήνας πειθαρχίας. Δεν έχει σημασία μόνο το ίδιο το γεγονός, αλλά το πώς αντιδρά το κέντρο. Πόσο γρήγορα κλείνει το θέμα, πόσο “business as usual” εκπέμπεται. Η εξουσία δεν φοβάται τόσο το λάθος όσο την αμφισβήτηση της εικόνας ελέγχου.

Η Μεταρρύθμιση της Επιφάνειας

Ενώ συζητάμε για τα δίδακτρα στα ιδιωτικά ή για τις μεταγραφές στα κανάλια, το βαθύ κράτος παραμένει αλώβητο, προσκολλημένο σε μια ψυχολογία ανατολίτικου παζαριού με δυτικό περιτύλιγμα. Η ατζέντα που προωθείται είναι μια ατζέντα εκσυγχρονισμού στα χαρτιά, που όμως σκοντάφτει στην πρώτη σοβαρή κρίση.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο πολιτικό, είναι δομικό. Είναι η αδυναμία μας να υπερβούμε το «εγώ» της στιγμής για το «εμείς» της διάρκειας. Όσο οι ειδήσεις παράγονται από non-papers και αναρτήσεις στο Instagram, τόσο η ουσία θα δραπετεύει από το παράθυρο.

Το Διακύβευμα Τελικά, ποιον θέλουν να πείσουν; Όχι τον πολίτη που παλεύει με την ακρίβεια, αλλά την «ελίτ» που τρέφεται από το παρασκήνιο. Το παιχνίδι παίζεται για να διατηρηθούν οι ισορροπίες εντός των τειχών. Η πολιτική γνώμη σήμερα δεν είναι η αναζήτηση της αλήθειας, αλλά η επικύρωση μιας προειλημμένης απόφασης, ντυμένης με την ειρωνεία ενός «έμπειρου» παρατηρητή.

Όλα αυτά συνθέτουν ένα γνώριμο τοπίο: πολιτική χωρίς ρίσκο, αντιπολίτευση χωρίς πρόταση, δημόσιος λόγος χωρίς βάθος. Ένα σύστημα που δεν καταρρέει, αλλά κουράζει. Που δεν πείθει, αλλά επιβιώνει. Κι όμως, η δημοκρατία δεν πεθαίνει από την ένταση, πεθαίνει από τη συνήθεια. Από την αποδοχή ότι «έτσι είναι τα πράγματα».

Το ερώτημα, τελικά, δεν είναι αν θα υπάρξει άλλη μια τραγωδία στο μέλλον. Το ερώτημα είναι αν, όταν συμβεί, θα έχουμε ακόμα τη γλώσσα και το θάρρος να μιλήσουμε γι’ αυτήν ως πολιτικό γεγονός και όχι ως ατυχία, ως θεσμική αποτυχία και όχι ως ηθική παρεξήγηση. Γιατί αν χαθεί αυτή η διάκριση, τότε η τελετουργία της αθώωσης θα έχει ολοκληρωθεί. Και το χειροκρότημα θα είναι το πιο ανησυχητικό σημείο.

Η χαρτογράφηση των στηλών

Οι στήλες που αναλύουμε (Dark Room, Βηματοδότης, Big Mouth, Non Paper, Θεωρείο) λειτουργούν ως οι «θυρωροί» της εξουσίας.

• Η Μέθοδος: Χρησιμοποιούν έναν συνδυασμό «έγκυρης διαρροής» και «κοινωνικού σχολιασμού». Το ύφος είναι δήθεν χαλαρό, αλλά οι λέξεις είναι χειρουργικά επιλεγμένες.
• Το Κοινό Σημείο: Η εστίαση δεν είναι στο γεγονός, αλλά στο παρασκήνιο του γεγονότος. Δεν μας λένε τι έγινε στα Τέμπη ή στο Μαξίμου, αλλά τι «συζητιέται στους διαδρόμους» γι’ αυτά.

Η Θεματολογία και η κρυφή ατζέντα

Α. Η Διαχείριση της Τραγωδίας και η «Τυμβωρυχία»

Σε θέματα όπως τα Τέμπη, η ατζέντα είναι σαφής: Οριοθέτηση της συγκίνησης. Οι στήλες σπεύδουν να διακρίνουν την «ειλικρινή οδύνη» από την «πολιτική εκμετάλλευση».

• Στόχος: Να απονομιμοποιηθεί η κριτική της αντιπολίτευσης βαφτίζοντάς την «κίνηση τυμβωρύχων». Είναι η κλασική μέθοδος της ηθικής υπεροχής: αν δεν μπορείς να απαντήσεις στα επιχειρήματα, κάνε επίθεση στα κίνητρα του συνομιλητή.

Β. Η Ανασύνθεση της Κεντροαριστεράς (Το «Πασοκομέτρο»)

Η κινητικότητα στο ΠΑΣΟΚ, οι επιστροφές τύπου Κουρουμπλή και οι εσωτερικές συμμαχίες αντιμετωπίζονται με μια δόση ειρωνικής συγκατάβασης.

• Στόχος: Να παρουσιαστεί το ΠΑΣΟΚ ως ένας χώρος σε διαρκή σύγχυση ή ως «ανοιχτή αγκαλιά» που κινδυνεύει να πνιγεί από το ίδιο του το παρελθόν. Η πηγή εδώ είναι σαφώς κυβερνητική: η ανάδειξη των εσωτερικών αντιφάσεων του αντιπάλου είναι ο ασφαλέστερος τρόπος να φανεί η «σταθερότητα» του κυβερνώντος κόμματος.

Γ. Το Lifestyle της Πολιτικής (Το Σκάνδαλο ως Παραπέτασμα)

Η περίπτωση Κεφαλογιάννη ή οι μεταγραφές σε κανάλια χρησιμοποιούνται ως «γαρνιτούρα» για να γίνει πιο εύπεπτη η πολιτική κατήχηση.

• Στόχος: Η αποπολιτικοποίηση. Όταν συζητάμε για αναρτήσεις στα social media και σκίτσα, η προσοχή απομακρύνεται από τη σκληρή οικονομική πραγματικότητα (π.χ. δίδακτρα στα ιδιωτικά, ακρίβεια).

Η χαρτογράφηση ανά στήλη

1) Newmoney / Dark Room: «όρια σε μια τραγωδία» + ΠΑΣΟΚ “αγκαλιές” + Όλγα + «τυμβωρυχία»

Τι κάνει:

• Ξεκινά από τις πρόσφατες τραγωδίες και σου πουλάει “ψυχραιμία” (“να περιμένουμε λίγο”), αλλά ταυτόχρονα ρίχνει το υπονοούμενο ότι η αντιπολίτευση κάνει μικροπολιτική πάνω σε πτώματα.
• Χτίζει πλαίσιο “η Πυροσβεστική έκανε γρήγορα τη δουλειά της”, άρα μην ανοίγετε κουβέντα για θεσμικές ευθύνες πριν βγει η Δικαιοσύνη.
• Καρφώνει «τυμβωρυχία» και ξαναδένει Τέμπη/“ξυλόλιο” ως εργαλείο αντιπολίτευσης, με τον κυβερνητικό εκπρόσωπο να θυμίζει τα περσινά.
• Παράλληλα κάνει “inside baseball” για ΠΑΣΟΚ: άνοιγμα σε πρώην στελέχη/μεταγραφές (Κασιμάτη, Κουρουμπλής κ.λπ.) ως προσπάθεια να ξεκολλήσει η βελόνα.
• Και “bonus” Όλγα: υπαινιγμός ότι το Μαξίμου δεν θα την καλύπτει για πολύ.

Τεχνική:

• Μετατρέπει το θεσμικό (ευθύνη/ασφάλεια/έλεγχος) σε ηθικό (“ασέβεια”, “νισάφι”).
• Σου δείχνει “ρεπορτάζ” αλλά διαλέγει τις λέξεις που κλείνουν την πόρτα: μην πολιτικοποιείτε τώρα.

2) Το Βήμα / Βηματοδότης: «μία και μόνη αλήθεια για τα Τέμπη»

Εδώ έχουμε το αντίστροφο κάδρο:

• Λέει καθαρά ότι η κυβέρνηση έστησε επικοινωνιακό δίλημμα τύπου “ή συνωμοσίες ή ανθρώπινο λάθος”, ώστε αν πέσουν οι θεωρίες, να μείνει μόνο ο σταθμάρχης.
• Βάζει στο κέντρο το πόρισμα της ΡΑΣ και λέει ότι θάβεται γιατί δεν βολεύει: δεν στηρίζει ούτε “ξυλόλιο” ούτε “μόνο ανθρώπινο λάθος”, αλλά αναδεικνύει αποτυχία πολιτικής ασφάλειας/εποπτείας.
• Συνδέει και ευρωπαϊκή εισαγγελία/δικογραφία ως δεύτερη “θαμμένη” ιστορία.

Τεχνική:

• Δεν παίζει “κουτσομπολιό”· παίζει θεσμική ενοχή.
• Κάνει αυτό που οι άλλοι αποφεύγουν: ονομάζει το εργαλείο (“επικοινωνιακός μηχανισμός”, “παραπλανητικό δίλημμα”).

3) Powergame / Big Mouth: συνέντευξη Μητσοτάκη, γεύμα Δένδια–Παπαχελά, και ΠΑΣΟΚ σε νευρικό γέλιο

Σημεία-κλειδιά:

• “Παρασκήνιο υψηλής ραπτικής”: γεύμα Δένδια–Παπαχελά και μάλιστα με φιλοφρόνηση ότι ο Παπαχελάς είναι από τους λίγους που κάνουν “live ρεπορτάζ”.
• ΠΑΣΟΚ: εμφανίζεται ως κόμμα σε σύγχυση ταυτότητας (“ποιες είναι οι προοδευτικές δυνάμεις;”) και ως τηλεοπτική αμηχανία σε πάνελ.

Τεχνική:

• Κανονικοποίηση εξουσίας: οι σοβαροί τρώνε μαζί, συζητούν, κρατούν δίαυλο.
• Η αντιπολίτευση, ειδικά το ΠΑΣΟΚ, παίζει ρόλο “content” (να γελάσουμε λίγο) αντί για εναλλακτική διακυβέρνηση.

4) iefimerida / Non Paper: Όλγα Κεφαλογιάννη “business as usual” + υπαινιγμοί πληγών στο Μαξίμου

• Το κείμενο πατάει στο σκάνδαλο με τη διάταξη για συνεπιμέλεια/υποψία “φωτογραφικής” ρύθμισης και λέει ευθέως ότι έβαλε μπουρλότο και αφήνει πληγές στην κυβέρνηση.
• Δείχνει την Όλγα να συνεχίζει κανονικά (ταξίδι Ινδία, ανάρτηση) ως “δεν τρέχει τίποτα”, με ειρωνεία.
• Πετάει και σκίτσο Πετρουλάκη ως πολιτισμικό “σφυρί” (όχι πληροφορία, αλλά στίγμα για το ποιος επιβάλλεται σε ποιον).

Τεχνική:

• Παίρνει ένα προσωπικό/ηθικό σκάνδαλο και το κάνει τεστ πειθαρχίας του Μαξίμου.