Ο πάτος δεν έχει πιεστήριο – Άποψη 02/08

Υπήρχε μια εποχή κατά την οποία η εφημερίδα μπορούσε να είναι σκληρή, ιδεολογική, ακόμη και εμμονική, αλλά όφειλε να φέρει στο τραπέζι ένα στοιχείο. Ένα όνομα, μια ημερομηνία, μια φωτογραφία που να είναι φωτογραφία και όχι ψηφιακό ομοίωμα της πραγματικότητας. Σήμερα ορισμένοι αποφάσισαν ότι όλα αυτά είναι περιττές πολυτέλειες. Αρκεί ένα σενάριο, λίγη τεχνητή νοημοσύνη και πολύ μίσος.

Το πρωτοσέλιδο της «Εστίας της Κυριακής» για δήθεν δείπνο Γεραπετρίτη, Διαμαντοπούλου και Χριστοδουλάκη δεν αποκαλύπτει απλώς μια πιθανή δημοσιογραφική αστοχία. Αποκαλύπτει μια μέθοδο. Παίρνει μια παλαιότερη παραπολιτική πληροφορία, προσθέτει ένα νέο πρόσωπο, βαφτίζει τη φημολογία «σχέδιο» και φτάνει, χωρίς ενδιάμεσους σταθμούς, στη «συγκυβέρνηση παραγραφής». Δεν έχουμε ρεπορτάζ που οδηγεί σε συμπέρασμα. Έχουμε συμπέρασμα που στρατολογεί φράσεις για να μοιάσει με ρεπορτάζ.

Κάντε το StrategyOnline.gr προτιμώμενη πηγή στη Google

Η εικόνα είναι το πιο ωμό σημείο. Εφόσον είναι φτιαγμένη από ΑΙ, όπως όλα δείχνουν, δεν εικονογραφεί απλώς μια ιστορία, κατασκευάζει το οπτικό πειστήριό της. Τρεις άνθρωποι τοποθετούνται γύρω από ένα τραπέζι για να αποτυπωθεί στη μνήμη του αναγνώστη ένα γεγονός που δεν έχει αποδειχθεί ότι συνέβη. Η λεζάντα μπορεί να ψιθυρίζει, αλλά η εικόνα καταθέτει ψευδώς ως αυτόπτης μάρτυρας. Εκεί η προπαγάνδα συναντά την τεχνολογία και αποκτά φωτοσκιάσεις.

Η κυβερνητική ανακοίνωση έχει δίκιο στον πυρήνα της. Η ελευθερία του Τύπου δεν είναι άδεια κατασκευής γεγονότων και η πολιτική κριτική δεν χρειάζεται πλαστά ντοκουμέντα. Έχει όμως και μια υπερβολή: η συσχέτιση κάθε αμφισβήτησης, από τα Τέμπη έως τον Έβρο, σε ένα ενιαίο μέτωπο ψεύδους βολεύει επικοινωνιακά, αλλά δεν υποκαθιστά την ξεχωριστή εξέταση κάθε υπόθεσης. Η απάντηση στη στράτευση δεν μπορεί να είναι μια αντίστροφη στράτευση.

Το βαθύτερο πρόβλημα βρίσκεται αλλού. Ένα τμήμα του εκδοτικού συστήματος αναζητεί ξανά πολιτική πελατεία στα ερείπια του παλιού «πατρίς, θρησκεία, οικογένεια». Δεν υπερασπίζεται τον πατριωτισμό, τον εμπορεύεται. Δεν προστατεύει την πίστη, τη χρησιμοποιεί ως πιστοποιητικό νομιμοφροσύνης. Δεν τιμά την οικογένεια, την επιστρατεύει ως σύνορο ανάμεσα στους «κανονικούς» και στους υπόπτους. Και όποιος δεν χωρά στο τρίπτυχο βαφτίζεται εθνικά μειοδοτικός, ηθικά ύποπτος ή μέρος κάποιας σκοτεινής διαπλοκής.

Αυτό δεν είναι συντηρητισμός. Είναι η παρωχημένη πολιτική γραμματική μιας Ελλάδας που έμαθε να διαιρεί τους πολίτες σε εθνικόφρονες και μιάσματα. Η χούντα έκανε το σύνθημα επίσημη ιδεολογία καταναγκασμού. Η σημερινή αναβίωσή του από στρατευμένους κονδυλοφόρους δεν έρχεται με τανκς, έρχεται με πρωτοσέλιδα, υπαινιγμούς και αλγοριθμικά κατασκευασμένες εικόνες. Είναι πιο ευτελής, όχι λιγότερο επικίνδυνη.

Όταν ένα μέσο φτάνει να εικονοποιεί ως γεγονός αυτό που δεν μπορεί να αποδείξει, δεν χτυπά μόνο τον πολιτικό του αντίπαλο. Χτυπά την ίδια την αξιοπιστία του Τύπου και προσφέρει στην εξουσία το βολικό επιχείρημα ότι κάθε αποκάλυψη είναι fake news. Αυτός είναι ο πραγματικός πάτος: όχι ότι μια εφημερίδα έκανε λάθος, αλλά ότι, στον βωμό του μίσους, κινδυνεύει να κάψει το μοναδικό κεφάλαιο που δεν αναπληρώνεται, την εμπιστοσύνη του αναγνώστη.

Από το ρεπορτάζ στην κατασκευή

Το δημοσίευμα δεν τεκμηριώνει τον κεντρικό ισχυρισμό του. Παρουσιάζει ως βεβαιότητα ένα δείπνο του Γιώργου Γεραπετρίτη με την Άννα Διαμαντοπούλου και τον Μανώλη Χριστοδουλάκη, χωρίς επώνυμη πηγή, παραστατικό στοιχείο, ακριβή ημερομηνία ή ανεξάρτητη επιβεβαίωση. Στη συνέχεια χτίζει πάνω σε αυτή την ατεκμηρίωτη βάση ένα σενάριο ανατροπής του Νίκου Ανδρουλάκη, συγκυβέρνησης ΝΔ–ΠΑΣΟΚ και «παραγραφής» υποθέσεων. Πρόκειται για αλυσίδα συμπερασμάτων στην οποία κάθε κρίκος εξαρτάται από τον προηγούμενο, αλλά ο πρώτος κρίκος παραμένει αναπόδεικτος.

Ιδιαίτερα επιβαρυντικό είναι ότι το radar.gr, το οποίο επικαλείται η εφημερίδα, είχε δημοσιεύσει ήδη από τις 20 Μαΐου 2023 θέμα για «μυστικό δείπνο συγκυβέρνησης» με Διαμαντοπούλου και Χριστοδουλάκη. Η χρονική αυτή αναντιστοιχία δεν αποδεικνύει από μόνη της τι συνέβη ή δεν συνέβη το 2026, ακυρώνει όμως την παρουσίαση της παλιάς αναφοράς ως επαρκούς βάσης για ένα νέο, συγκεκριμένο γεγονός με τη συμμετοχή Γεραπετρίτη.

Πώς κατασκευάζεται το αφήγημα

Η τεχνική είναι αναγνωρίσιμη. Ένα φερόμενο κοινωνικό γεγονός μετατρέπεται σε πολιτική συνωμοσία μέσω διατυπώσεων όπως «οι φήμες εμφανίζουν», «όπως λένε οι επιτελείς του», «πρέπει να πέτυχε» και «το πουλάκι που κελάηδησε». Η απουσία διάψευσης εμφανίζεται ως απόδειξη, παρότι η σιωπή δεν επιβεβαιώνει ισχυρισμό. Πολιτικές δηλώσεις της Διαμαντοπούλου και του Μανιάτη χρησιμοποιούνται ως εκ των υστέρων τεκμήρια μιας ήδη προειλημμένης εκδοχής. Το ρεπορτάζ, δηλαδή, δεν ελέγχει μια υπόθεση, αναζητεί υλικό για να τη δικαιώσει.

Ο τίτλος «συγκυβέρνηση παραγραφής» είναι ακόμη βαρύτερος. Αποδίδει σκοπό ποινικής ή πολιτικής συγκάλυψης χωρίς να παραθέτει έγγραφο, δήλωση, πρακτικό ή επώνυμη μαρτυρία. Η σύνδεση των υποκλοπών και των Τεμπών με ένα υποτιθέμενο δείπνο λειτουργεί συναισθηματικά, όχι αποδεικτικά. Είναι ενοχοποίηση διά συνειρμού.

Έλεγχος της φωτογραφίας

Η εικόνα εμφανίζει τρία αναγνωρίσιμα πολιτικά πρόσωπα γύρω από τραπέζι, σε συμμετρικό, σκηνοθετημένο περιβάλλον. Η χαμηλή ανάλυση και η εκτύπωση περιορίζουν τον εγκληματολογικό έλεγχο. Ωστόσο διακρίνονται ενδείξεις συνθετικής παραγωγής ή βαριάς ψηφιακής σύνθεσης: υπερβολικά ομοιόμορφος φωτισμός, πλαστική υφή προσώπων, ασαφείς επαφές χεριών και αντικειμένων, λεπτομέρειες σε ποτήρια και σερβίτσια που δεν αποδίδονται συνεκτικά και γενική αισθητική «εικονογράφησης» αντί φωτορεπορτάζ.

Ετυμηγορία εικόνας: ισχυρή ένδειξη ότι είναι προϊόν γενετικής AI ή φωτομοντάζ με AI, όχι όμως δυνατότητα απόλυτης τεχνικής πιστοποίησης. Η ασφαλής δημοσιογραφική διατύπωση είναι «μη αυθεντικοποιημένη και κατά πάσα πιθανότητα συνθετική εικόνα». Ακόμη και αν δηλωνόταν ως εικονογράφηση, δεν θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως οπτικό τεκμήριο ότι το δείπνο έγινε.

Η κυβερνητική απάντηση

Ο Παύλος Μαρινάκης χαρακτηρίζει το δημοσίευμα ψευδές από την αρχή έως το τέλος και τη φωτογραφία ξεκάθαρο προϊόν AI. Η διάψευση του ίδιου του Γεραπετρίτη αποτελεί πρωτογενή αντίκρουση, όχι ανεξάρτητη απόδειξη. Η θέση της κυβέρνησης ενισχύεται, πάντως, από την έλλειψη τεκμηρίων στο δημοσίευμα και από τη χρονική ασυνέπεια της πηγής που αυτό επικαλείται. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος υπερβαίνει το συγκεκριμένο fact check όταν συνδέει την υπόθεση με τα «ξυλόλια», τον Έβρο, τους «τηλεδικαστές» και συνολικά τους λαϊκιστές. Πολιτικά είναι αποτελεσματική αντεπίθεση, αναλυτικά όμως συνιστά και αυτή ομαδοποίηση διαφορετικών υποθέσεων σε ένα ενιαίο εχθρικό στρατόπεδο.