Η πρωτιά Μητσοτάκη δεν αρκεί για τρίτη θητεία – Άποψη 11/11

Κάντε το StrategyOnline.gr προτιμώμενη πηγή στη Google

Στην πολιτική οικονομία υπάρχει ένας παλιός κανόνας για τα μονοπώλια: όταν δεν έχεις ισχυρό ανταγωνιστή να σε πιέζει για καλύτερο προϊόν και χαμηλότερες τιμές, το σύστημα αναπόφευκτα βολεύεται στη διαχείριση της αδράνειας. Παράγει αυτάρεσκα δελτία τύπου, υπόσχεται ψηφιακές αναβαθμίσεις για προβλήματα που σέρνονται επί δεκαετίες και αντιμετωπίζει τη δυσφορία των πελατών του ψηφοφόρων όχι ως κίνητρο για ριζική αναδιάρθρωση, αλλά ως αναπόφευκτη γκρίνια.

Η πρόσφατη δημόσια εμφάνιση του Κυριάκου Μητσοτάκη στο συνέδριο για τον τουρισμό υπήρξε ένα υποδειγματικό μάθημα αυτής ακριβώς της μονοπωλιακής άνεσης. Ο πρωθυπουργός δεν εμφανίστηκε ως μεταρρυθμιστής σε απόγνωση ούτε ως πολιορκημένος ηγέτης. Εμφανίστηκε ως ένας έμπειρος διαχειριστής που γνωρίζει πολύ καλά ότι, όσο οι απέναντι διαγκωνίζονται για το ποιος θα εκφράσει πιο θορυβώδη συνθήματα του περασμένου αιώνα, η δική του καρέκλα παραμένει ασφαλής, ακόμα κι αν τα θεμέλια της κοινωνίας τρίζουν.

Ας δούμε όμως τα πραγματικά δεδομένα πίσω από τη ρητορική. Η κυβέρνηση επαίρεται ότι ανακάλυψε τη φοροδιαφυγή και τα κυκλώματα στις πολεοδομίες, διαφημίζοντας 9 δισεκατομμύρια ευρώ πρόσθετα έσοδα. Είναι καλοδεχούμενα; Προφανώς. Όμως η απόκλιση ανάμεσα στον πανηγυρισμό και την πραγματικότητα είναι χαώδης. Το γεγονός ότι χρειάστηκαν επτάμισι χρόνια για να παραδεχτεί το επιτελικό κράτος πως τα νυχτερινά μαγαζιά δουλεύουν με αχυρανθρώπους και οι πολεοδομίες με φακελάκια δεν είναι απόδειξη τόλμης. Είναι απόδειξη της χρόνιας συναλλαγής του κράτους με τη μικροπαραβατικότητα, την οποία αποφασίζει να ακουμπήσει μόνο όταν οι δημοσιονομικοί κανόνες των Βρυξελλών σφίγγουν επικίνδυνα τη θηλιά.

Και εδώ εμφανίζεται το σύνηθες καταφύγιο: η επίκληση της τεχνολογίας ως μαγικού ραβδιού. Όταν το κράτος αδυνατεί να σπάσει τους συντεχνιακούς μηχανισμούς στον ΟΠΕΚΕΠΕ ή στις δημόσιες συμβάσεις, υπόσχεται αλγόριθμους τεχνητής νοημοσύνης. Η τεχνολογία όμως δεν παράγει πολιτικό θάρρος. Αν ένα σύστημα επιβραβεύει τη στρέβλωση, η ψηφιοποίησή του απλώς καθιστά τη στρέβλωση πιο γρήγορη και αυτοματοποιημένη.

Στο γεωπολιτικό μέτωπο, η εικόνα είναι ανάλογη. Το καλώδιο της ηλεκτρικής διασύνδεσης δεν προστατεύεται από μια αόριστη εθνική αυτοπεποίθηση, αλλά από το γεγονός ότι οι Γάλλοι μέτοχοι και οι ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις λειτουργούν ως ασπίδα. Η κυβέρνηση επιλέγει σωστά την ευρωπαϊκή θωράκιση, αλλά συγχρόνως αρνείται να παραδεχτεί στους πολίτες το κόστος των συμβιβασμών και των διακοινώσεων που απαιτεί αυτή η τακτική.

Τι μας είπε, λοιπόν, ο πρωθυπουργός χωρίς να το προφέρει; Μας είπε ότι γνωρίζει τη δημοσκοπική φθορά. Έθεσε το όριο του 25% ως γραμμή άμυνας και εξόδου. Υπονόησε ότι δεν τον ενδιαφέρει να παραμείνει πρωθυπουργός ενός συνασπισμού που θα παζαρεύει υπουργεία με τους δεξιούς του επικριτές ή με ένα απρόθυμο ΠΑΣΟΚ. Το δίλημμα που ετοιμάζει για τις κάλπες δεν θα είναι «ανάπτυξη ή ύφεση», αλλά κάτι πολύ πιο κυνικό: «Μητσοτάκης ή το απόλυτο κενό».

Το ερώτημα όμως δεν είναι αν ο Μητσοτάκης μπορεί να κερδίσει μια διαλυμένη αντιπολίτευση. Αυτό είναι το εύκολο κομμάτι. Το κρίσιμο ερώτημα για μια χώρα που χάνει διαρκώς αγοραστική δύναμη, που βλέπει τους θεσμούς της να λειτουργούν με ρυθμούς 19ου αιώνα και την παραγωγικότητά της να ασθμαίνει, είναι αν αντέχει άλλη μια τετραετία διαχείρισης του αυτονόητου. Η σταθερότητα είναι αναγκαία προϋπόθεση για να υπάρξει οικονομία, αλλά από μόνη της δεν συνιστά σχέδιο για το μέλλον. Χωρίς συγκρούσεις με το κράτος των πελατών και των καρτέλ, το «ακυβέρνητο καράβι» μπορεί να το αποφύγεις, αλλά το πλοίο θα παραμείνει για πάντα δεμένο στη ρηχή αποβάθρα.

Η διαβεβαίωση του Κυριάκου Μητσοτάκη ότι οι πολίτες μπορούν να προγραμματίσουν τις πασχαλινές διακοπές τους, μαζί με την άρνησή του να διευκρινίσει τι θα γίνει του Αγίου Πνεύματος, δείχνει πόση πολιτική σημασία έχει το εκλογικό ημερολόγιο. Ο πρωθυπουργός επιδιώκει να εμφανίζεται βέβαιος για την πρωτιά, διατηρώντας την ευχέρεια επιλογής του χρόνου της αναμέτρησης.

Η συζήτησή του με τον Αντώνη Σρόιτερ στο Greece Talks δείχνει όμως μια ευρύτερη προσπάθεια. Ζητά τρίτη θητεία προβάλλοντας την εμπειρία του ως πλεονέκτημα σε έναν κόσμο τεχνολογικών και γεωπολιτικών ανατροπών. Έχει λογική. Η διοικητική επάρκεια αποκτά μεγαλύτερη αξία όταν αυξάνεται η αβεβαιότητα. Υπάρχει, ωστόσο, ένα πρόβλημα κινήτρων: η επίκληση των μελλοντικών κινδύνων μπορεί να περιορίζει τη συζήτηση για τις σημερινές επιδόσεις.

Η ανατομία της συνέντευξης: Τι ειπώθηκε, τι έμεινε στη σκιά και τι υπονοήθηκε

Στη συζήτησή του με τον Αντώνη Σρόιτερ στο συνέδριο Greece Talks, ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν προσήλθε απλώς για να προβάλει μια ανέφελη τουριστική εικόνα, αλλά για να οριοθετήσει προσεκτικά το πολιτικό του γήπεδο ενόψει της μακράς προεκλογικής τροχιάς.

• Τι είπε ρητά: Απέκλεισε κατηγορηματικά εκλογές στις 2 Μαΐου. Διαβεβαίωσε ότι η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας–Κύπρου προχωρά κανονικά υπό γαλλική και ευρωπαϊκή σκέπη, επιμένοντας ότι άδεια ζητήθηκε μόνο από Ελλάδα και Κύπρο και υποβαθμίζοντας τις τουρκικές αντιδράσεις σε «ενημερωτικού» χαρακτήρα διαβήματα. Προέταξε τα 9 δισ. ευρώ από την πάταξη της φοροδιαφυγής ως πηγή των κοινωνικών παροχών (επίδομα 400 ευρώ σε συνταξιούχους, μειώσεις φόρων) και χαρακτήρισε τον ΟΠΕΚΕΠΕ ως το μοναδικό «μεγάλο λάθος» της δεύτερης θητείας του. Στο κομματικό πεδίο, απέρριψε εκ των προτέρων κάθε συνεργασία με τα κόμματα δεξιά της ΝΔ και με τον Αλέξη Τσίπρα, αφήνοντας ανοιχτό ως μόνη θεωρητική διέξοδο το ΠΑΣΟΚ, εφόσον δεν υπάρξει αυτοδυναμία.
• Τι δεν είπε: Απέφυγε επιμελώς να δεσμευτεί για την ακριβή ημερομηνία των καλπών (αφήνοντας μετέωρο το τριήμερο του Αγίου Πνεύματος). Απέφυγε να δώσει οποιαδήποτε ουσιαστική λεπτομέρεια για το τι ακριβώς περιέχει η γαλλική ρηματική διακοίνωση προς την Άγκυρα και τι θα πράξει εμπράκτως η ελληνική πλευρά αν τουρκικά πολεμικά σκάφη βρεθούν ξανά μπροστά στο ερευνητικό πλοίο πέραν των χωρικών υδάτων. Στο ζήτημα της διαφθοράς, απέφυγε κάθε εξήγηση για το γιατί χρειάστηκαν επτάμισι χρόνια διακυβέρνησης προκειμένου να ενεργοποιηθούν ουσιαστικοί έλεγχοι σε κρατικούς μηχανισμούς και πολεοδομίες. Τέλος, απέφυγε να αποδοκιμάσει ονομαστικά τον Άδωνι Γεωργιάδη για τις δημόσιες καταγγελίες του περί χρηματισμού του πρώην πρωθυπουργού.
• Τι υπονοήθηκε: Με τη ρητή αποστροφή ότι αν το ποσοστό της ΝΔ πέσει κάτω από 25% «θα αναλάβει τις ευθύνες του» και ότι «όταν τελειώσει η θητεία του ως πρωθυπουργός τελειώνει και η κοινοβουλευτική του διαδρομή», έστειλε ένα διπλό σήμα. Αφενός προς την κοινωνία και το κέντρο: «ή μου δίνετε αυτοδυναμία ή οδηγούμαστε σε ακυβερνησία και αποχώρησή μου». Αφετέρου προς τους εσωκομματικούς δελφίνους: καμία παράταση ομηρίας δεν θα γίνει ανεκτή. Παράλληλα, η επίκληση της τεχνητής νοημοσύνης σε πολεοδομίες και δημόσιες συμβάσεις υπονοεί μια βαθιά επίγνωση ότι οι παραδοσιακοί γραφειοκρατικοί μηχανισμοί είναι πλέον αδύνατον να μεταρρυθμιστούν από τα μέσα με ανθρώπινο δυναμικό.
• Τι να περιμένουμε: Ενώ η κυρίαρχη ανάγνωση περιμένει μια κλασική προεκλογική παροχολογία με στοχευμένες ενισχύσεις, η βαθύτερη στρατηγική οδηγεί σε έναν ιδιότυπο «θεσμικό εκβιασμό σταθερότητας». Ο πρωθυπουργός δεν επενδύει στον ενθουσιασμό αλλά στην έλλειψη εναλλακτικής. Αν η Άγκυρα επιχειρήσει τετελεσμένα, η αντίδραση της Αθήνας δεν θα είναι θερμό επεισόδιο αλλά επιτάχυνση της ευρωπαϊκής διεθνοποίησης των έργων διασυνδεσιμότητας, μετατρέποντας το γεωπολιτικό ρίσκο σε ευρωπαϊκό κόστος.