Η εξουσία ως δοκιμασία χαρακτήρα – Άποψη 09/08

Η πολιτική αρχίζει να παρακμάζει όταν παύει να αισθάνεται ότι ο χρόνος της είναι δανεικός. Όταν η εξουσία από μέσο γίνεται ταυτότητα, όταν η θέση μετατρέπεται σε προσωπικό δικαίωμα και όταν το αποτέλεσμα αντικαθίσταται από τη διαχείριση της εικόνας. Εκεί βρίσκεται ίσως και η βαθύτερη παθολογία της εποχής μας.

Δεν μας λείπουν οι θεσμοί. Μας λείπει η ικανότητα να τους κάνουμε να λειτουργούν. Δεν μας λείπουν οι νόμοι. Μας λείπει η απόφαση. Δεν μας λείπουν οι καλές προθέσεις. Μας λείπει η ευθύνη που αναλαμβάνει το κόστος της πράξης.

Κάντε το StrategyOnline.gr προτιμώμενη πηγή στη Google

Η σύγχρονη δημοκρατία δημιουργήθηκε για να περιορίζει την αυθαιρεσία της ισχύος. Ορθώς. Όταν όμως ο φόβος της αυθαιρεσίας γεννά μια ατελείωτη αλυσίδα διαδικασιών, ελέγχων, αναβολών και αδυναμίας απόφασης, τότε εμφανίζεται ένα επικίνδυνο παράδοξο. Ο πολίτης αρχίζει να αναζητά περισσότερη ισχύ για να θεραπεύσει την αδυναμία των θεσμών. Δεν γοητεύεται ξαφνικά από τον αυταρχισμό. Εξαντλείται από την αναποτελεσματικότητα. Εδώ βρίσκεται η λεπτή γραμμή που οι δημοκρατίες οφείλουν να υπερασπιστούν.

Η αποτελεσματικότητα χωρίς έλεγχο γίνεται αυθαιρεσία. Αλλά και ο έλεγχος χωρίς δυνατότητα απόφασης γίνεται άλλοθι αδράνειας. Η πολιτική ωριμότητα δεν βρίσκεται στη μία άκρη ή στην άλλη. Βρίσκεται στη σύνθεση. Το ίδιο ισχύει και για τις ιδεολογίες. Η κοινωνία δεν ζει μέσα σε θεωρητικά σχήματα. Ζει σε σπίτια που πρέπει να πληρωθούν, σε δρόμους που πρέπει να είναι ασφαλείς, σε σχολεία που πρέπει να μορφώνουν, σε νοσοκομεία που πρέπει να θεραπεύουν, σε επιχειρήσεις που πρέπει να μπορούν να δημιουργούν πλούτο και εργασία. Όταν η ιδεολογία εμποδίζει τη λύση, παύει να είναι πυξίδα και γίνεται καταφύγιο της αδυναμίας.

Γι’ αυτό και οι μεγάλες πολιτικές παρατάξεις δεν μπορούν να επιβιώνουν μέσα στην αυτάρεσκη καθαρότητά τους. Η κοινωνία είναι πάντοτε πιο σύνθετη από τα κόμματα. Η ηγεσία δεν είναι η ικανότητα να επιβεβαιώνεις εκείνους που ήδη συμφωνούν μαζί σου. Είναι η ικανότητα να συνθέτεις διαφορετικές εμπειρίες, φόβους και ανάγκες χωρίς να χάνεις τον προσανατολισμό σου.

Η πραγματική εξουσία, άλλωστε, δεν βρίσκεται πάντοτε εκεί όπου βρίσκεται ο τίτλος. Βρίσκεται στην πληροφορία, στην κρίση, στην επιλογή ανθρώπων, στην ικανότητα να διαχωρίζεις το σημαντικό από τον θόρυβο. Βρίσκεται στην απόφαση για το τι πρέπει να φτάσει στην κορυφή και τι πρέπει να λυθεί πριν φτάσει εκεί. Γι’ αυτό η εξουσία απαιτεί χαρακτήρα.

Το δυσκολότερο για εκείνον που κυβερνά δεν είναι να επιβληθεί στους άλλους. Είναι να μη γίνει αιχμάλωτος της δικής του ισχύος. Να μην πιστέψει ότι επειδή μπορεί να αποφασίζει, έχει πάντοτε δίκιο. Να μην μπερδέψει την αφοσίωση με την κολακεία, την αποφασιστικότητα με την αλαζονεία, τη σιωπή με την ατιμωρησία.

Η πολιτική είναι τελικά μια άσκηση αυτοπεριορισμού μέσα στην πράξη. Να αποφασίζεις γρήγορα χωρίς να γίνεσαι αυθαίρετος. Να είσαι ισχυρός χωρίς να θεωρείς την ισχύ ιδιοκτησία σου. Να συγκρούεσαι χωρίς να μισείς. Να συνθέτεις χωρίς να διαλύεσαι. Και όταν τελειώσει ο χρόνος σου, να μπορείς να απαντήσεις σε μία μόνο ερώτηση. Όχι πόση εξουσία είχες. Αλλά τι άλλαξε επειδή την είχες.

Και τώρα, κοιτάξτε γύρω

Και ύστερα από όλα αυτά, αρκεί να κοιτάξει κανείς το σημερινό πολιτικό σκηνικό και να κάνει μια μάλλον άβολη άσκηση. Ποιοι από τους σημερινούς και τους επίδοξους ηγέτες καταλαβαίνουν πραγματικά ότι η πολιτική είναι ταυτόχρονα αποτέλεσμα, σύνθεση, αυτοπεριορισμός και ευθύνη;

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης πιθανότατα κατανοεί περισσότερο από τους περισσότερους την ανάγκη αποτελεσματικού κράτους. Το πρόβλημά του είναι διαφορετικό: επτά χρόνια εξουσίας σημαίνουν ότι δεν μπορεί πλέον να καταγγέλλει εύκολα το σύστημα που ο ίδιος διοικεί. Όσο περνά ο χρόνος, η μεταρρυθμιστική υπόσχεση μετατρέπεται αναπόφευκτα σε απολογισμό.

Ο Αλέξης Τσίπρας επιχειρεί τώρα ακριβώς το αντίθετο: να παρουσιάσει έναν νέο πολιτικό εαυτό, μιλώντας για «νέο κόμμα» και «νέα αντίληψη για την άσκηση πολιτικής». Το ενδιαφέρον πείραμα είναι αν άλλαξε πράγματι η αντίληψη ή απλώς το packaging. Η δεύτερη θέση της νέας ΕΛΑΣ στις τελευταίες μετρήσεις τού δίνει πάντως χρόνο να αποδείξει ποιο από τα δύο συμβαίνει.

Ο Νίκος Ανδρουλάκης έχει θεσμική σοβαρότητα, αλλά ακόμη αναζητεί τη μετάβαση από την ορθή πρόταση στη μεγάλη πολιτική σύνθεση. Το ΠΑΣΟΚ βρίσκεται σήμερα τρίτο, στο 11% στην τελευταία μέτρηση της Marc, γεγονός που λέει ότι το πρόβλημα δεν είναι απλώς να έχεις επιχειρήματα, αλλά να δημιουργείς προσδοκία εξουσίας.

Η Ζωή Κωνσταντοπούλου γνωρίζει εξαιρετικά την τέχνη της σύγκρουσης, ο Κυριάκος Βελόπουλος την πολιτική της ταυτότητας, το ΚΚΕ την αξία της συνέπειας. Το ερώτημα είναι διαφορετικό: μπορούν η καταγγελία, η ταυτότητα ή η ιδεολογική συνέπεια να μετατραπούν σε σύνθεση διακυβέρνησης;

Και κάπου εκεί αρχίζει η αγωνία του πολίτη.

Διότι στις επόμενες εκλογές μπορεί να έχουμε περισσότερα κόμματα, περισσότερους αρχηγούς, περισσότερες «νέες αρχές» και ακόμη περισσότερα σωτήρια σχέδια. Η τελευταία δημοσκοπική εικόνα δείχνει ήδη έναν εξαιρετικά κατακερματισμένο πολιτικό χάρτη. Η ελπίδα δεν βρίσκεται λοιπόν στο να εμφανιστεί ακόμη ένας μεσσίας. Βρίσκεται στο να εμφανιστούν άνθρωποι που καταλαβαίνουν κάτι πολύ πιο πεζό και γι’ αυτό πολύ δυσκολότερο: να ξέρουν πού θέλουν να πάνε, να μπορούν να πάρουν μαζί τους περισσότερους από τους δικούς τους και, όταν φτάσουν στην εξουσία, να ξέρουν τι να την κάνουν.

Μέχρι τότε, ας κρατάμε μικρό καλάθι.

Σωτήρες είχαμε πολλούς.

Κυβερνήτες ψάχνουμε ακόμη.