Η Ελλάδα ανάμεσα στα drones, το αέριο και τα παζάρια της νέας τάξης – 30th Annual Economist Government Roundtable  09/07

Το συνέδριο του Economist δεν έβγαλε απλώς ειδήσεις. Έβγαλε ατμόσφαιρα. Και η ατμόσφαιρα ήταν καθαρή, ο κόσμος που ξέραμε τελείωσε, αλλά κανείς δεν έχει ακόμη συμφωνήσει ποιος θα γράψει τους κανόνες του επόμενου. Μέσα σε αυτό το κενό, η Ελλάδα επιχειρεί να πουλήσει κάτι περισσότερο από σταθερότητα. Επιχειρεί να πουλήσει ρόλο. Όχι πάντα εύκολο, όχι πάντα αυτονόητο, αλλά πάντως ρόλο.

Το βασικό πολιτικό μοτίβο των ομιλιών ήταν η μετάβαση από την εποχή των αρχών στην εποχή της ισχύος, με μια ελληνική προσπάθεια να μη χαθεί εντελώς η γλώσσα του διεθνούς δικαίου. Ο Γεραπετρίτης υπερασπίστηκε τη θεσμική γραμμή, ότι η συναλλακτική διπλωματία οδηγεί σε ζούγκλα. Σωστό, αλλά η δυσκολία είναι πως η ζούγκλα δεν περιμένει την έγκριση των νομικών σχολών για να λειτουργήσει. Οι ΗΠΑ κοιτάζουν συμφέροντα, η Τουρκία παζαρεύει θέση, η Ευρώπη αναζητεί κυριαρχία, και η Ελλάδα πρέπει να αποδείξει ότι το διεθνές δίκαιο δεν είναι μόνο ηθικό επιχείρημα, αλλά εργαλείο ισχύος.

Εκεί μπαίνει ο Δένδιας, με μια ομιλία που είχε λιγότερη διπλωματική φινέτσα και περισσότερη στρατιωτική ψυχραιμία. Το μήνυμα ήταν πως η άμυνα δεν μετριέται πλέον μόνο σε δισεκατομμύρια, αλλά σε ταχύτητα προσαρμογής, drones, τεχνητή νοημοσύνη, εγχώρια παραγωγή, αντι-drone συστήματα και επιχειρησιακή αυτάρκεια. Πίσω από τις λέξεις υπήρχε και ένα καθαρό καρφί προς την Ουάσιγκτον, αν η Τουρκία ξαναμπεί στο παιχνίδι των F-35, η Συμμαχία δεν μπορεί να κάνει πως δεν καταλαβαίνει ποιος απειλεί ποιον στο Αιγαίο.

Η Τουρκία ήταν παντού, ακόμη κι όταν δεν αναφερόταν. Ο Γκιουλ είπε με κομψότητα ότι η πλήρης ένταξη στην ΕΕ τελείωσε, άρα χρειάζεται νέο μοντέλο. Η Μπακογιάννη απάντησε με ρεαλισμό, όχι άλλο ευρωπαϊκό αυτοκοροϊδίασμα, η Τουρκία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως φτηνή ασφάλεια, όπως κάποτε η Ρωσία ως φτηνή ενέργεια. Αυτό είναι ίσως το πιο πολιτικά βαρύ σημείο της ημέρας. Η Ευρώπη θέλει την Τουρκία χρήσιμη, η Ελλάδα τη θέλει προβλέψιμη, η Άγκυρα θέλει ανταλλάγματα χωρίς να εγκαταλείψει τον αναθεωρητισμό. Εδώ θα παιχτεί σκληρό παζάρι.

Στην ενέργεια, η ελληνική γραμμή ήταν ακόμη πιο φιλόδοξη. Παπασταύρου, Pyatt, ΔΕΣΦΑ, Energean, HELLENiQ και οι περιφερειακοί παίκτες περιέγραψαν την Ελλάδα ως κόμβο φυσικού αερίου, ηλεκτρικών διασυνδέσεων, εξαγωγών και νέων γεωτρήσεων. Το πολιτικό ζουμί είναι απλό, η πράσινη μετάβαση δεν ακυρώνεται, αλλά προσγειώνεται. Η Ευρώπη ανακάλυψε ότι χωρίς φθηνή ενέργεια δεν υπάρχει ανταγωνιστικότητα, χωρίς βιομηχανία δεν υπάρχει κοινωνική συνοχή, και χωρίς υποδομές δεν υπάρχει στρατηγική αυτονομία. Το παλιό δόγμα της καθαρής μετάβασης γίνεται πιο βρόμικο, αλλά και πιο αληθινό.

Στο μεταναστευτικό, η κυβέρνηση έστειλε μήνυμα σκληρής διαχείρισης με αριθμούς, μείωση ροών, αύξηση επιστροφών, νόμιμη μετανάστευση μόνο με κανόνες. Είναι πολιτικά αποτελεσματικό, αλλά κρύβει και το μεγάλο δίλημμα, η Ευρώπη γερνά, χρειάζεται εργατικά χέρια, αλλά φοβάται την κοινωνική απορρύθμιση. Όποιος λύσει αυτή την εξίσωση, θα κερδίσει εκλογές. Όποιος την κρύψει, θα ταΐσει τα άκρα.

Το συμπέρασμα είναι αιχμηρό. Η Ελλάδα εμφανίστηκε ως χώρα που θέλει να είναι κόμβος, ασπίδα, γέφυρα και ρυθμιστής μαζί. Φιλόδοξο, αλλά όχι αδύνατο. Αρκεί να μη μείνει στο PowerPoint της γεωπολιτικής αυτοπεποίθησης. Γιατί στο νέο περιβάλλον δεν επιβιώνει όποιος έχει τις πιο σωστές διακηρύξεις, αλλά όποιος έχει σχέδιο, υποδομές, ταχύτητα και νεύρο. Και αυτά, ευτυχώς ή δυστυχώς, δεν τα χαρίζει κανένα συνέδριο. Κερδίζονται κάθε μέρα, συνήθως μακριά από τα μικρόφωνα.

Συνοπτικά όλα τα πάνελ

Νίκος Δένδιας, Υπουργός Εθνικής Άμυνας
«Η Ελλάδα αλλάζει ριζικά τη φιλοσοφία της στην άμυνα, επενδύοντας στην τεχνητή νοημοσύνη, τα drones και την εγχώρια αμυντική βιομηχανία», υποστήριξε ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας, τονίζοντας ότι η αποτελεσματικότητα των αμυντικών δαπανών είναι σημαντικότερη από το ύψος τους. «Μιλάμε για τη δαπάνη στην άμυνα – όμως το θέμα δεν είναι μόνο τα ποσά, αλλά η αποδοτικότητα», ανέφερε, επισημαίνοντας ότι η χώρα υλοποιεί την «Ατζέντα 2030», με στόχο τον εκσυγχρονισμό των Ενόπλων Δυνάμεων και την ανάπτυξη τεχνολογιών διττής χρήσης που θα ενισχύουν τόσο την άμυνα όσο και την οικονομία.

Αναφερόμενος στις τεχνολογικές εξελίξεις, σημείωσε ότι η Ελλάδα άργησε να εισέλθει στον χώρο των drones, αλλά «κάναμε ένα άλμα προς τα εμπρός μαθαίνοντας από τα λάθη των άλλων». Όπως είπε, η τεχνητή νοημοσύνη και τα σμήνη μη επανδρωμένων συστημάτων αποτελούν το μέλλον του σύγχρονου πολέμου, ενώ αποκάλυψε ότι δημιουργούνται κινητές γραμμές παραγωγής μέσα σε κοντέινερ, ώστε κάθε μονάδα να μπορεί να κατασκευάζει άμεσα τον απαραίτητο εξοπλισμό μέσω τρισδιάστατων εκτυπωτών. Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι η Ελλάδα θα αναπτύξει και θαλάσσια drones, προσαρμοσμένα στις ιδιαίτερες επιχειρησιακές ανάγκες του Αιγαίου.

Αναφέρθηκε επίσης στο αντι-drone σύστημα «Κένταυρος», το οποίο, όπως είπε, έχει ήδη χρησιμοποιηθεί με επιτυχία απέναντι στις επιθέσεις των Χούθις, υπογραμμίζοντας ότι πρόκειται για μια οικονομικότερη λύση σε σχέση με αντίστοιχα διεθνή συστήματα. Τόνισε ακόμη ότι η εμπειρία της Ουκρανίας αποδεικνύει πως «η ταχύτητα της καινοτομίας είναι έξι μήνες» και ότι οι Ένοπλες Δυνάμεις οφείλουν να προσαρμόζονται συνεχώς.

Αναφερόμενος στην πιθανή πώληση αμερικανικών F-35 στην Τουρκία, σημείωσε ότι η Ελλάδα δεν πρόκειται να κρίνει τις αποφάσεις των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά διερωτήθηκε κατά πόσο είναι προς το συμφέρον της Συμμαχίας να παραδίδονται προηγμένα οπλικά συστήματα χωρίς σαφείς περιορισμούς χρήσης απέναντι σε άλλο κράτος-μέλος του ΝΑΤΟ. Για το Ιράν, ο κ. Δένδιας υπογράμμισε ότι η χώρα πρέπει να σταματήσει να εξάγει αστάθεια στην περιοχή και να διασφαλιστεί η ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ, τα οποία χαρακτήρισε διεθνή ύδατα.

Feridun Sinirlioğlu, Γενικός Γραμματέας, Οργανισμός για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη (ΟΑΣΕ)
«Η Ευρώπη δεν μπορεί να διασφαλίσει την ειρήνη μόνο με περισσότερους εξοπλισμούς, αλλά χρειάζεται να αποκαταστήσει την ισορροπία ανάμεσα στην αποτροπή και τη διπλωματία», υποστήριξε o γενικός γραμματέας του ΟΑΣΕ Feridun Sinirlioğlu, προειδοποιώντας ότι η διεθνής αρχιτεκτονική ασφάλειας βρίσκεται υπό ολοένα και μεγαλύτερη πίεση. Όπως ανέφερε, η διάβρωση του διεθνούς δικαίου, η αύξηση των στρατιωτικών δαπανών, η τεχνητή νοημοσύνη, η κατάρρευση συμφωνιών ελέγχου των εξοπλισμών και οι περιφερειακές ανισορροπίες συνθέτουν ένα περιβάλλον αυξανόμενης αστάθειας.

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην τεχνητή νοημοσύνη, σημειώνοντας ότι «η ΑΙ εξελίσσεται πολύ γρήγορα κι αλλάζει τον τρόπο του πολέμου», με αποτέλεσμα τα παραδοσιακά οπλικά συστήματα να καθίστανται γρήγορα παρωχημένα και το στρατηγικό περιβάλλον να γίνεται ολοένα πιο απρόβλεπτο. Χαρακτήρισε «ανησυχητική την αποδυνάμωση των διεθνών συμφωνιών για τον έλεγχο των πυρηνικών εξοπλισμών», προειδοποιώντας για τον κίνδυνο μιας νέας κούρσας πυρηνικών όπλων.

Υπογράμμισε ακόμα ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία πρέπει να τερματιστεί και να αποτελέσει αφορμή για την οικοδόμηση μιας νέας ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας. «Η διπλωματία είναι το πιο ισχυρό όπλο για να αντιμετωπίσουμε τις εντάσεις», τόνισε ο κ. Sinirlioğlu, προσθέτοντας ότι η Ευρώπη οφείλει να παραμείνει προσηλωμένη στις αρχές του ΟΑΣΕ και να επενδύσει στον διάλογο, καθώς «μόνο αυξάνοντας την κούρσα των εξοπλισμών δεν μπορούμε να βρούμε λύση».

Γιώργος Γεραπετρίτης, Υπουργός Εξωτερικών
«Η Ελλάδα θα παραμείνει σταθερά προσηλωμένη στο διεθνές δίκαιο, απορρίπτοντας μια περισσότερο συναλλακτική αντίληψη για τις διεθνείς σχέσεις», υπογράμμισε ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, περιγράφοντας το διεθνές περιβάλλον ως περίοδο πρωτοφανούς αναταραχής. Όπως ανέφερε, ο κόσμος βιώνει ταυτόχρονα μια βιομηχανική επανάσταση που συνδέεται με την τεχνητή νοημοσύνη, μια γεωπολιτική επανευθυγράμμιση και μια ριζική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι επικοινωνούν και διαμορφώνουν τη σκέψη τους. «Θεωρώ πολύ επικίνδυνη τη συναλλακτική διπλωματία διότι οδηγεί σε μία ζούγκλα», είπε, προσθέτοντας ότι «το να εμείνουμε στις αρχές του διεθνούς δικαίου είναι μη διαπραγματεύσιμη αρχή».

Αναφερόμενος στις σχέσεις Ελλάδας και Τουρκίας, σημείωσε ότι ο διάλογος που ξεκίνησε πριν από τρία χρόνια έχει αποφέρει θετικά αποτελέσματα, με σημαντική μείωση των παραβιάσεων του εναέριου χώρου και των μεταναστευτικών ροών.

Για την ελληνική προεδρία της ΕΕ αποκάλυψε ότι υπάρχει ήδη ολοκληρωμένο σχέδιο, τονίζοντας ότι «πήραμε πρωτοβουλία για να επιταχύνουμε τις διαδικασίες των Δυτικών Βαλκανίων», καθώς «είναι σημαντικό όλα τα κράτη των Δυτικών Βαλκανίων να μην μείνουν πίσω».

Για τον πόλεμο στο Ιράν, τόνισε ότι η ελπίδα που δημιουργήθηκε μετά το μνημόνιο ΗΠΑ-Ιράν αρχίζει να υποχωρεί λόγω των επιθέσεων, υπογραμμίζοντας ότι η απόλυτα ελεύθερη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ είναι «αδιαπραγμάτευτη για την ισορροπία του παγκόσμιου συστήματος ασφαλείας». Χαρακτήρισε τον οικονομικό διάδρομο IMEC κορυφαία προτεραιότητα για την Ελλάδα.

Abdullah Gül, τέως Πρόεδρος της Τουρκικής Δημοκρατίας
«Η πλήρης ένταξη της Τουρκίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση δεν αποτελεί πλέον ρεαλιστικό στόχο και ήρθε η ώρα να αναζητηθεί ένα νέο μοντέλο συνεργασίας», υποστήριξε ο τέως πρόεδρος της Τουρκικής Δημοκρατίας Abdullah Gül, σημειώνοντας ότι οι σχέσεις Άγκυρας και Βρυξελλών βρίσκονται σε κρίσιμο σταυροδρόμι. Αναφερόμενος στην πορεία της Τουρκίας προς την Ευρώπη, υπενθύμισε ότι «πριν από 20 χρόνια, τόσο ως πρωθυπουργός, όσο κι ως ΥΠΕΞ προώθησα την εισδοχή της Τουρκίας στην ΕΕ» και ότι «η επιτροπή ανακοίνωσε ότι η Τουρκία έχει ικανοποιήσει τα κριτήρια» πριν από την έναρξη των διαπραγματεύσεων το 2005.

Ο κ. Gül αναγνώρισε ότι έκτοτε οι σχέσεις επιδεινώθηκαν, επισημαίνοντας πως «οι σχέσεις έχουν γίνει πιο δύσκολες, έχουν γίνει λάθη κι από τις 2 πλευρές». Όπως είπε, «σήμερα, βλέποντας την τρέχουσα κατάσταση θεωρώ ότι η συζήτηση για πλήρη ένταξη δεν είναι ρεαλιστική», προτείνοντας να εξεταστεί «ένα νέο μοντέλο σχέσης, σαν αυτό της Νορβηγίας ίσως», με την Τουρκία να βρίσκεται «υπό την ίδια ομπρέλα», χωρίς να αποτελεί πλήρες μέλος.

Παράλληλα, τόνισε ότι απαιτείται αναβάθμιση της τελωνειακής ένωσης, καθώς, όπως υποστήριξε, «οι τρίτες χώρες επωφελούνται από τις εμπορικές σχέσεις της Τουρκίας με την ΕΕ αλλά η Τουρκία δεν έχει κάποιο όφελος». Κλείνοντας, ο κ. Gül επισήμανε ότι η σημασία της Τουρκίας για την άμυνα και την ασφάλεια στην ΕΕ είναι προφανής, υπογραμμίζοντας την ανάγκη οικοδόμησης μιας ισχυρής ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφαλείας.

Charles Michel, πρώην Πρωθυπουργός του Βελγίου, τέως Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου
«Η Ευρώπη πρέπει να θέσει ως απόλυτη προτεραιότητα την ενίσχυση της κυριαρχίας και της ανταγωνιστικότητάς της απέναντι στις μεγάλες γεωπολιτικές ανακατατάξεις», υποστήριξε ο πρώην πρωθυπουργός του Βελγίου και τέως Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Charles Michel, περιγράφοντας τους τέσσερις παράγοντες που διαμορφώνουν τη νέα παγκόσμια αρχιτεκτονική. Όπως ανέφερε, «ο άγριος αγώνας ΗΠΑ-Κίνας επηρεάζει τους πάντες», ενώ «υπάρχουν όλο και περισσότερες στρατιωτικές συγκρούσεις αυτήν τη στιγμή». Παράλληλα, σημείωσε ότι νέα πεδία αντιπαράθεσης, όπως «οι φυσικοί πόροι, η γη, η ΑΙ και τα δεδομένα», αλλάζουν τη φύση των απειλών, την ώρα που ενισχύεται ο ρόλος των μεσαίων δυνάμεων.

Υπογράμμισε ότι «η ευρωπαϊκή κυριαρχία πρέπει να είναι η προτεραιότητα» και ότι πρέπει να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητά μας, ώστε η ΕΕ να ανταποκριθεί στις νέες προκλήσεις. Τόνισε ακόμη ότι η πίεση που δέχεται η διεθνής έννομη τάξη δεν αναιρεί την ανάγκη για πολυμερή συνεργασία, επισημαίνοντας πως «η πρόκληση δεν είναι να διατηρήσουμε αμετάβλητους τους θεσμούς του χθες, αλλά να τους προσαρμόσουμε στις πραγματικότητες ενός πιο πολυπολικού και αλληλεξαρτώμενου κόσμου». Αναφερόμενος στις σχέσεις ΕΕ και Τουρκίας, υπογράμμισε τη στρατηγική σημασία της συνεργασίας τους σε ένα ολοένα πιο ασταθές περιφερειακό περιβάλλον. «Είναι εφικτό να αναπτύξουμε ένα φιλόδοξο πλαίσιο», είπε και πρόσθεσε: «Εγώ δεν βάζω στο ίδιο καλάθι τη Ρωσία και την Τουρκία». Επισήμανε δε ότι στο νέο, αβέβαιο περιβάλλον, «πρέπει να διαχειριστούμε με υπευθυνότητα τις διαφορές μας» και «να δούμε τι σημαίνει τελικά μια καλή συμφωνία».

Ντόρα Μπακογιάννη, Βουλευτής και Πρόεδρος της Διαρκούς Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εθνικής Άμυνας
και Εξωτερικών Υποθέσεων
«Η Ευρώπη δεν πρέπει να επαναλάβει με την Τουρκία τα λάθη που έκανε με τη Ρωσία», προειδοποίησε η βουλευτής και πρόεδρος της Διαρκούς Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εθνικής Άμυνας και Εξωτερικών Υποθέσεων Ντόρα Μπακογιάννη, υποστηρίζοντας ότι η μεταβαλλόμενη γεωπολιτική πραγματικότητα επιβάλλει μια νέα, πιο ρεαλιστική προσέγγιση στις ευρωτουρκικές σχέσεις. Όπως ανέφερε, «οι ΗΠΑ υποχωρούν από την Ευρώπη τα τελευταία χρόνια», γεγονός που υποχρεώνει τους Ευρωπαίους να καλύψουν το κενό ασφαλείας σε μια περίοδο κατά την οποία «η Ρωσία απειλεί την κυριαρχία των ευρωπαϊκών χωρών».

Η κ. Μπακογιάννη σημείωσε ότι «για τους Ευρωπαίους η Τουρκία αντιμετωπίζεται ιστορικά σαν αναγκαίο κακό», υπενθυμίζοντας ότι στο παρελθόν η Ευρώπη αντιμετώπιζε με ανάλογο τρόπο και τη Ρωσία, βασιζόμενη στη «φτηνή ενέργεια», ενώ έβλεπε την Τουρκία για τη «φτηνή ασφάλεια». «Αν η Ευρώπη κάνει το ίδιο λάθος με την Τουρκία όπως με τη Ρωσία, το τίμημα θα είναι εξαιρετικά υψηλό», σημείωσε, υπενθυμίζοντας ότι παραμένουν ανοιχτά ζητήματα όπως η Κύπρος και η απειλή πολέμου κατά της Ελλάδας. Κατέληξε λέγοντας ότι «η Ευρώπη πρέπει να έχει ξεκάθαρο μήνυμα προς την Τουρκία» και ότι η ευρωπαϊκή πολιτική δεν μπορεί να αγνοεί τις ευαισθησίες της Ελλάδας και της Κύπρου. «Για μένα ο αναθεωρητισμός είναι μια σαφής θέση της Τουρκίας κι εμείς θα θέλαμε αυτό να αλλάξει – και μετά όλη η ατμόσφαιρα θα είναι διαφορετική», είπε η κ. Μπακογιάννη.

Θάνος Πλεύρης, Υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου
«Το α΄ εξάμηνο φέτος είχαμε στην Ευρώπη 50.000 παράνομες αφίξεις μεταναστών έναντι 85.000 του αντίστοιχου διαστήματος του προηγούμενου έτους και αυτό δείχνει ότι η σκληρή μεταναστευτική πολιτική έχει αρχίσει να αποδίδει», τόνισε από το βήμα του ετήσιου συνεδρίου του Economist στην Αθήνα ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου Θάνος Πλεύρης. Πρόσθεσε ότι η συνεργασία με την Τουρκία έχει μειώσει τις ροές στο Αιγαίο κατά 65%, ενώ οι συνολικές θαλάσσιες ροές στη χώρα μας έχουν μειωθεί κατά 30%. Αυτό παρατηρείται σε όλη την Ευρώπη γιατί έχει αλλάξει η πολιτική, τόνισε. Θέλουμε νόμιμη μετανάστευση, υπάρχουν ελλείψεις εργατικού δυναμικού σε διάφορους κλάδους, αλλά δεν θέλουμε τα κυκλώματα να κατευθύνουν τις μεταναστευτικές ροές στην Ευρώπη, επεσήμανε. Περαιτέρω, ο κ. Πλεύρης τόνισε ότι το Σύμφωνο Μετανάστευσης και Ασύλου της ΕΕ έχει αποτελέσματα όσον αφορά τη μείωση των παράνομων ροών και ότι θα αυξηθούν και οι επιστροφές, όταν εφαρμοστεί ο σχετικός κανονισμός, ο οποίος προβλέπει και δημιουργία hubs επιστροφής σε χώρες εκτός ΕΕ. Στην Ελλάδα έχουμε 40% αύξηση των αναγκαστικών επιστροφών και 20% των οικειοθελών, πρόσθεσε. Αποδείχθηκε ότι η Ευρώπη δεν μπορούσε να αφομοιώσει τις μεταναστευτικές ροές, ιδίως εκείνους τους μετανάστες που δεν ήθελαν να ενταχθούν αλλά να μεταφέρουν εδώ τον δικό τους τρόπο ζωής, επεσήμανε. Η νόμιμη μετανάστευση με κανόνες είναι χρήσιμη, ειδικά από χώρες που μοιράζονται κοινές αξίες και αρχές με την Ευρώπη, σημείωσε κλείνοντας ο κ. Πλεύρης.

Dmytro Lubinets, Επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Κοινοβούλιο της Ουκρανίας
Περισσότεροι από 8 εκατομμύρια Ουκρανοί βρίσκονται τώρα εκτός Ουκρανίας, εκ των οποίων 6,2 εκατομμύρια σε χώρες της ΕΕ, επεσήμανε ο Επίτροπος Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Κοινοβούλιο της Ουκρανίας Dmytro Lubinets, προσθέτοντας ότι πρόκειται για τη μεγαλύτερη μετακίνηση πληθυσμού στην Ευρώπη από το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Επεσήμανε ότι οι χώρες της ΕΕ βοηθούν τους Ουκρανούς πρόσφυγες, αλλά αυτό δεν είναι θέμα μόνο φιλανθρωπίας, όπως είπε, καθώς υπάρχουν μελέτες που δείχνουν ότι οι Ουκρανοί πρόσφυγες π.χ. στην Πολωνία συμβάλλουν στην αύξηση του ΑΕΠ. Μόνο τον τελευταίο μήνα οι Ρώσοι σκότωσαν 170 πολίτες στο Κίεβο και τα περίχωρά του, ανέφερε. Επεσήμανε ότι οι ανθρωπιστικοί νόμοι πρέπει να ισχύουν για όλους και ότι η Ρωσία πρέπει να πιεστεί να διαπραγματευθεί, καθώς έχει παραβιάσει όλες τις διεθνείς συνθήκες, όπως είπε ο κ. Lubinets.

John Dautzenberg, πρώην αξιωματούχος του Λευκού Οίκου, ιδρυτής, JPD Global Advisors
Στη μεταναστευτική πολιτική που ακολουθούν τώρα οι ΗΠΑ εστίασε ο πρώην αξιωματούχος του Λευκού Οίκου και ιδρυτής της JPD Global Advisors John Dautzenberg, σημειώνοντας ότι η επιδίωξη είναι να γίνονται συμφωνίες με τις χώρες προέλευσης των μεταναστών ώστε να αποτρέπονται οι ροές. Σε αυτό το πλαίσιο, τόνισε ότι το σημαντικό είναι να υπάρχει πολιτική βούληση να κατανοηθούν και να απαντηθούν οι αιτίες πίσω από τις μεταναστευτικές ροές. Έριξε βάρος στην εκπαίδευση, λέγοντας ότι είναι το κλειδί κατά της ριζοσπαστικοποίησης και του μίσους. Σχολίασε ότι η Ευρώπη τώρα έχει την ίδια προσέγγιση με τις ΗΠΑ, ωστόσο, σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, προσπαθεί να απαντήσει και στις αιτίες της μετανάστευσης, όπως είπε. Τόνισε ότι πρέπει να ακούγονται και οι ίδιοι οι άνθρωποι που μεταναστεύουν, ώστε να δημιουργηθούν θετικές συνθήκες στις χώρες τους. Aν οι πόροι που ξοδεύονται για την παρεμπόδιση μεταναστευτικών ροών ξοδεύονταν για επίλυση των αιτίων της και ένταξη των μεταναστών, τα πράγματα θα ήταν καλύτερα, σχολίασε κλείνοντας ο κ. Dautzenberg.

Stefan Kraus, chief operating officer, Henley & Partners
Στη μετανάστευση μορφωμένων και ευκατάστατων ανθρώπων από τρίτες χώρες στην Ευρώπη εστίασε ο chief operating officer της Henley & Partners Stefan Kraus. Αναφέρθηκε σε σχετικά προγγράμματα για προσέλκυση επενδυτών για εγκατάσταση και χαρακτήρισε την Ελλάδα case study σε αυτόν τον τομέα. Ειδικότερα, ο κ. Kraus αναφέρθηκε στο πρόγραμμα Golden Visa, για το οποίο σχολίασε ότι έχει αποφέρει αρκετά εκατομμύρια ευρώ στην Ελλάδα. Ανφέρθηκε επίσης στα προγράμματα και κίνητρα προσέλκυσης ταλέντου. Όσον αφορά την παράνομη μετανάστευση, σχολίασε ότι η Ελλάδα έχει δείξει τον δρόμο για πιο αυστηρά κριτήρια τα οποία πρέπει να πληρούν οι υποψήφιοι μετανάστες, αλλά θα πρέπει να δίνονται κίνητρα και για νόμιμη μετανάστευση.

Geoffrey Pyatt, Ανώτερος Γενικός Διευθυντής, McLarty Associates, πρώην Υφυγπουργός για τους Ενεργειακούς Πόρους, Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ, πρώην Πρέσβης των ΗΠΑ στην Ουκρανία και την Ελλάδα
Η ενεργειακή αβεβαιότητα αποτελεί πλέον τη «νέα κανονικότητα», υποστήριξε ο ανώτερος γενικός διευθυντής της McLarty Associates και πρώην υφυπουργός για τους Ενεργειακούς Πόρους των ΗΠΑ Geoffrey Pyatt, τονίζοντας ότι οι πρόσφατες γεωπολιτικές εξελίξεις αλλάζουν ριζικά το ενεργειακό τοπίο. «Ζούμε τη μεγαλύτερη αναστάτωση στο πεδίο της ενέργειας», ανέφερε, επισημαίνοντας όμως ότι οι αγορές έχουν επιδείξει ευελιξία και ότι το σοκ ήταν λιγότερο οξύ από αυτό που πολλοί περίμεναν. Προειδοποίησε, ωστόσο, πως ο βαθμός αβεβαιότητας που βιώνουμε είναι η νέα κανονικότητα, ενώ σημείωσε ότι ο πόλεμος στον Κόλπο έδωσε στο Ιράν «ένα εργαλείο που δεν γνώριζε ότι είχε, τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ». Ο κ. Pyatt αναφέρθηκε ακόμη στον ρόλο της Ελλάδας, συγχαίροντας την κυβέρνηση για τις ενεργειακές συμφωνίες και επισημαίνοντας ότι η χώρα συνέβαλε τόσο στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή όσο και στην ανάπτυξη του Κάθετου Διαδρόμου. Εκτίμησε επίσης ότι μετά το τέλος του πολέμου στην Ουκρανία η ζήτηση θα αυξηθεί σημαντικά. Κλείνοντας, υπογράμμισε ότι η Ελλάδα είναι εξωστρεφής και οι εταιρείες της αναπτύχθηκαν στη διάρκεια αυτών των κρίσεων, εκφράζοντας αισιοδοξία για τη θέση τους στο νέο ενεργειακό περιβάλλον.

Sameh Shoukry, τέως Υπουργός Εξωτερικών της Αιγύπτου
«Η ενεργειακή ασφάλεια θα εξαρτηθεί από την επίλυση των συγκρούσεων στη Μέση Ανατολή και την επιστροφή της σταθερότητας στην περιοχή», υποστήριξε ο τέως Υπουργός Εξωτερικών της Αιγύπτου Sameh Shoukry, επισημαίνοντας ότι οι εξελίξεις στην Ουκρανία, τη Γάζα και το Ιράν έχουν επιβαρύνει σημαντικά τη διεθνή οικονομία. «Η ενεργειακή ανασφάλεια έχει μεγάλο αντίκτυπο στη διεθνή οικονομία», ανέφερε, τονίζοντας ότι «πρέπει να επιλυθούν οι συγκρούσεις στη βάση του πολιτικού διαλόγου». Υπογράμμισε ότι οι συνέπειες των πρόσφατων κρίσεων δεν έχουν ακόμη αποτυπωθεί πλήρως και ότι η συνεργασία στην περιοχή θα εξαρτηθεί από την αποκατάσταση της σταθερότητας. Αναφερόμενος στον ρόλο της Αιγύπτου, ο κ. Shoukry σημείωσε ότι «ήταν κομμάτι του κουαρτέτου που οδήγησε στο Μνημόνιο Κατανόησης Ιράν-ΗΠΑ» και ότι «έχουμε επιδιώξει να βρούμε σημεία σύγκλισης». Για τη σύγκρουση με το Ιράν σχολίασε πως «δεν μπορώ να δω πώς ήταν προς όφελος των ΗΠΑ ο πόλεμος αυτός», εκτιμώντας ότι η Τεχεράνη αξιοποίησε τα Στενά του Ορμούζ ως εργαλείο άσκησης ασύμμετρης πίεσης.

Hryhoriy Nemyria, πρώτος Αναπληρωτής Πρόεδρος, Επιτροπή Εξωτερικών Υποθέσεων, Κοινοβούλιο
της Ουκρανίας, πρώην Αναπληρωτής Πρωθυπουργός της Ουκρανίας
«Η ενεργειακή ανθεκτικότητα αποτελεί βασικό στοιχείο της εθνικής ασφάλειας και η εμπειρία της Ουκρανίας μπορεί να προσφέρει πολύτιμα διδάγματα στην Ευρώπη», υποστήριξε ο πρώτος αναπλ. πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Υποθέσεων του Κοινοβουλίου της Ουκρανίας και πρώην αναπλ. πρωθυπουργός της Ουκρανίας Hryhoriy Nemyria. «Ενέργεια σημαίνει ασφάλεια, η Ουκρανία έχει πληρώσει υψηλό αντίτιμο για αυτό το μάθημα», ανέφερε, προσθέτοντας ότι «νιώθουμε την ευθύνη να μοιραστούμε» αυτήν την εμπειρία. Τόνισε ότι η υπερεξάρτηση δημιουργεί ευαλωτότητα στο πεδίο της ενέργειας και υπενθύμισε πως οι ρωσικές επιθέσεις κατέστρεψαν κρίσιμες ενεργειακές υποδομές γύρω από το Κίεβο. Όπως είπε, «πρέπει επίσης να έχεις δυνατότητες αποκατάστασης, είναι εξίσου σημαντικές με τις δυνατότητες παραγωγής», ενώ υπογράμμισε ότι «το πλάνο διαχείρισης κρίσης πρέπει να υπάρχει από πριν». Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην πυρηνική ενέργεια, λέγοντας ότι «για μας ήταν η ραχοκοκκαλιά της ανθεκτικότητάς μας». Κλείνοντας, επισήμανε ότι ο σημερινός πόλεμος «δεν είναι θέμα κατάκτησης εδαφών, αλλά ποιος θα γράψει τους κανόνες της νέας τάξης ασφάλειας» και κάλεσε την Ευρώπη να επενδύσει στη διασυνδεσιμότητα και την υγιή αλληλεξάρτηση.

Domagoj Juričić, πρώην διευθυντής του γραφείου του Προέδρου της Δημοκρατίας της Κροατίας, ανώτερος σύμβουλος διαχείρισης πολιτικού ρίσκου, MKPS, Croatia
«Η Ευρώπη χρειάζεται σαφή στρατηγική και όχι μόνο αποτελεσματική διαχείριση κρίσεων», είπε ο πρώην διευθυντής του γραφείου του Προέδρου της Δημοκρατίας της Κροατίας Domagoj Juričić, εκτιμώντας ότι ο κόσμος εισέρχεται σε μια νέα εποχή κατακερματισμένης ισχύος. «Δεν νομίζω ότι έχουμε κατανοήσει τη φύση του κόσμου που εισερχόμαστε», ανέφερε, σημειώνοντας ότι οι κυβερνήσεις δεν ελέγχουν πλέον αποκλειστικά τις δυνάμεις που διαμορφώνουν την παγκόσμια πολιτική. Όπως είπε, «η ισχύς είναι κατακερματισμένη» και αυτό δημιουργεί νέες εξαρτήσεις, σοκ και κρίσεις. Αναφερόμενος στην ενέργεια, τόνισε ότι «δεν είναι μόνο αγαθό, μιλάμε για στρατηγικές υποδομές», ενώ υπογράμμισε πως «οι χώρες που έχουν επιλογές, έχουν ισχύ». Για την ΕΕ σχολίασε ότι «στην Ευρώπη συγχέουμε την ενότητα της αντίδρασης με την ενότητα της προόδου», επισημαίνοντας ότι οι κρίσεις αντιμετωπίζονται συλλογικά, αλλά λείπει μια συνεκτική στρατηγική. Συμπλήρωσε ότι η Ευρώπη δεν πρέπει να μιμηθεί ούτε τις ΗΠΑ ούτε την Κίνα, αλλά να επιστρέψει στη δύναμη που πάντα τη χαρακτήριζε: την ένωση διαφορετικών κρατών γύρω από κοινούς κανόνες και κοινούς στρατηγικούς στόχους.

Βίκτωρας Γιαννικόπουλος, Μαθητής λυκείου με ερευνητικά ενδιαφέροντα στη διαστημική ιατρική, την τεχνητή νοημοσύνη και την αστροφυσική, Pierce – Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος

«H τεχνητή νοημοσύνη έχει μπει καθοριστικά στη ζωή μας και θα επηρεάσει την εξέλιξή της τα επόμενα 20 χρόνια, είναι ένα πολύ χρήσιμο εργαλείο. Όμως πρέπει να μείνει δίπλα στον άνθρωπο και όχι πάνω από αυτόν», υπογράμμισε σε συζήτηση υπο τον συντονισμό του Daniel Franklin και της Φανής Παπαγεωργίου ο Βίκτωρας Γιαννικόπουλος, μαθητής λυκείου με ερευνητικά ενδιαφέροντα στη διαστημική ιατρική, την τεχνητή νοημοσύνη και την αστροφυσική από το Pierce – Αμερικανικό Κολλέγιο Ελλάδος. Καταδεικνύοντας τη σημαντική συμβολή της ΑΙ σε τομείς όπως είναι η ιατρική –με την ανάπτυξη νέων φαρμάκων, την ανάλυση πολύπλοκων επιστημονικών δεδομένων κ.ά– παράλληλα εξήρε την ανάγκη να τεθούν ηθικά, νομικά και επιστημονικά όρια ορίζοντας μια «κόκκινη γραμμή». Αν αυτή ξεπεραστεί, προειδοποίησε για το ενδεχόμενο «δυστυχώς να συμβούν πράγματα που δεν μπορούμε να φανταστούμε μέχρι τώρα», ανέφερε.

«Η τεχνητή νοημοσύνη είναι μια ευκαιρία, αλλά αν θα τη χρησιμοποιήσουμε σωστά ή ως το μέσο για τον ίδιο μας τον αφανισμό εξαρτάται από εμάς», είπε μεταξύ άλλων, διευκρινίζοντας πως όλες οι γνώσεις της είναι «κόποι και έρευνα των ανθρώπων εδώ και χιλιάδες χρόνια» και πως τα συναισθήματα, η ενσυναίσθηση μπορούν να περιγραφούν, αλλά δεν μπορούν να μετατραπούν σε κώδικα για τεχνητή νοημοσύνη. Αναφερόμενος στην ιδέα του για την αποστολή Interstellar Probe, εξήγησε ότι μπορεί να προπορεύεται του ηλιακού μας συστήματος λειτουργώντας σαν ένας «φύλακας άγγελος», ώστε να χαρτογραφεί την περιοχή ενημερώνοντας την ανθρωπότητα για πιθανούς κοσμικούς κινδύνους και άλλα φαινόμενα.

Το να σκέφτεσαι «έξω από το κουτί» είναι ένα συστατικό της επιτυχίας, όπως εξήγησε, τόνισε τη σημασία της αγάπης και της προσφοράς, ενώ αναφερόμενος στη φωτογραφία Pale Blue Dot που τράβηξε το Voyager 1 το 1991, είπε ότι θα έπρεπε να υπάρχει παντού και πως το πιο συγκλονιστικό ίσως τελικά να μην είναι πόσο μικρή φαίνεται η Γη, αλλά ότι «από όλο το σύμπαν είναι το μοναδικό μέρος όπου η ύλη έγινε ζωή κ η ζωή έγινε νοημοσύνη». Τελικά το πραγματικό ερώτημα να μην είναι αν είμαστε μόνοι στο σύμπαν –εγώ πιστεύω ότι δεν είμαστε μόνοι στο σύμπαν– αλλά αν κατανοούμε πόσο μοναδικοί και πόσο τυχεροί είμαστε που βρισκόμαστε σε αυτόν τον πλανήτη με τις κατάλληλες συνθήκες, είπε χαρακτηριστικά. «Η ζωή είναι δύο ημέρες: Η ημέρα που γεννιόμαστε και η ημέρα που πεθαίνουμε. Ανάμεσα σε αυτές τις δύο μέρες έχουμε μία ευκαιρία να ζήσουμε με αξιοπρέπεια, να αγαπήσουμε περισσότερο, να δημιουργήσουμε και να αφήσουμε τον κόσμο λίγο καλύτερο από ό,τι τον παραλάβαμε», υπογράμμισε κλείνοντας ο 15χρονος διακεκριμένος μαθητής.  

Σταύρος Παπασταύρου, Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας (1^ο μέρος)
Η Ελλάδα είναι πλέον εξαγωγέας ενέργειας και όχι μόνο καταναλωτής, τόνισε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου. Αναφέρθηκε στις σχετικές ελληνικές υποδομές (TAP, IGB, Ρεβυθούσα), ενώ μίλησε για μια νέα ενεργειακή αρχιτεκτονική που αναδύεται την τελευταία περίοδο στην ευρύτερη περιοχή. Στο πλαίσιο αυτό, έδωσε βάρος στην ενεργειακή συνεργασία με Κύπρο, Ισραήλ και ΗΠΑ στο πλαίσιο του μηχανισμού «3+1», στο Φόρουμ Φυσικού Αερίου της Ανατολικής Μεσογείου (EMGF) και στον Κάθετο Διάδρομο. Τόνισε ότι το εμπόριο και η συνεργασία, και όχι ο αναθεωρητισμός, έρχονται στο προσκήνιο στην περιοχή του Ανατολικής Μεσογείου, η οποία έτσι εξελίσσεται σε κόμβο σταθερότητας. Αναφέρθηκε, επίσης, στην ενεργειακή συνεργασία της Ελλάδας με τις χώρες του Κάθετου Διαδρόμου. Τέλος, ανέφερε ότι η ενέργεια μπορεί να είναι «γέφυρα» για την περιοχή, για σταθερότητα και ευημερία, και καμία χώρα δεν εξαιρείται από αυτό. Έφερε ως παράδειγμα ότι για πρώτη φορά τα τελευταία τρία χρόνια Ισραήλ και Παλαιστινιακή Αρχή κάθισαν στο ίδιο τραπέζι στο πλαίσιο του EMGF.  

Iva Petrova, Υπουργός Ενέργειας της Βουλγαρίας
Η ενεργειακή συνεργασία στην περιοχή φέρνει ενεργειακή ασφάλεια, οικονομική ασφάλεια, ανθεκτικότητα και σταθερότητα, τόνισε η υπουργός Ενέργειας της Βουλγαρίας Iva Petrova. Αναφέρθηκε στον Κάθετο Διάδρομο και σημείωσε ότι στο τέλος αυτής της χρονιάς η Βουλγαρία θα ολοκληρώσει τη διασύνδεσή της με τη Ρουμανία. Έδωσε ιδιαίτερο βάρος στις επιδόσεις και τα σχέδια της Βουλγαρίας στην αποθήκευση ενέργειας. Τόνισε ότι η Βουλγαρία έχει σημαντικές προοπτικές στον ενεργειακό τομέα ως χώρα τράνζιτ και αποθήκευσης ενέργειας, βοηθούμενη και από τη γεωγραφική της θέση.

Μιχάλης Δαμιανός, Υπουργός Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας της Κύπρου

Στον ρόλο της Κύπρου στην ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης και της ευρύτερης περιοχής εστίασε ο υπουργός Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας της Κύπρου Μιχάλης Δαμιανός. Αναφέρθηκε στην ενεργειακή συνεργασία της Κύπρου με την Ελλάδα και το Ισραήλ στο πλαίσιο του μηχανισμού «3+1» καθώς και στον σχεδιασμό για ηλεκτρική διασύνδεση με Ελλάδα και Ισραήλ. Μέσω της ηλεκτρικής διασύνδεσης η Κύπρος, όπως σημείωσε, μπορεί να εξάγει ηλεκτρικό ρεύμα από ΑΠΕ. Επεσήμανε τη δραστηριοποίηση μεγάλων διεθνών εταιρειών στα κυπριακά αποθέματα, σχολιάζοντας ότι η όλη διαδικασία απαιτεί ακόμη χρόνο. Στο ίδιο πλαίσιο, τόνισε ότι το 2028 αναμένεται να εξάγεται κυπριακό φυσικό αέριο για υγροποίηση στην Αίγυπτο και ότι τα επόμενα χρόνια η Κύπρος θα γίνει εξαγωγέας με τη δική της ενέργεια.

Dorin Junghietu, Υπουργός Ενέργειας της Μολδαβίας
Kαμία χώρα δεν μπορεί να έχει ενεργειακή ανεξαρτησία και να γίνει ενεργειακός κόμβος χωρίς διασυνδέσεις, είτε φυσικού αερίου είτε ηλεκτρικές, τόνισε ο υπουργός Ενέργειας της Μολδαβίας Dorin Junghietu. Αναφέρθηκε στη σημασία του Κάθετου Διαδρόμου για τη Μολδαβία και σημείωσε ότι αυτήν την εβδομάδα υπήρξαν αποφάσεις για τη χωρητικότητά του. Αναφέρθηκε επίσης στον ρόλο της πυρηνικής ενέργειας. Έδωσε έμφαση στη σημασία της ενεργειακής αυτονομίας για την Ευρώπη και ειδικότερα για την ανεξαρτησία και την ανθεκτικότητα των ευρωπαϊκών κρατών. Αναφέρθηκε, επίσης, σε υποδομές διασύνδεσης που αναπτύσσει η Μολδαβία με χρημοτοδότηση από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ECB). Τέλος, μιλησε γιασ επιθέσεις που έχει δεχθεί η Μολδαβία στο πλαίσιο του πολέμου στην Ουκρανία, γεγονός που υπογραμμίζει ακόμα περισσότερο, όπως είπε, τη σημασία της διασυνδεσιμότητας.

Osama Mobarez, Γενικός Γραμματέας, Φόρουμ Φυσικού Αερίου της Ανατολικής Μεσογείου (EMGF)
Η πρωτοφανής γεωπολιτική αναταραχή έχει φέρει την ενεργειακή ασφάλεια στο προσκήνιο, τόνισε ο γενικός γραμματέας του Φόρουμ Φυσικού Αερίου της Ανατολικής Μεσογείου (EMGF) Osama Mobarez. Έδωσε έμφαση σε τρεις παραμέτρους: 1) Ανθεκτικότητα. Στο πλαίσιο αυτό, το φυσικό αέριο θα συνεχίσει να παίζει ρόλο, όπως σημείωσε. 2) Διαφοροποίηση πηγών ενέργειας, προμηθευτών και οδεύσεων και 3) Ενοποίηση και συνεργασία. Επεσήμανε ότι η Ανατολική Μεσόγειος έχει σημαντικούς ενεργειακούς πόρους και θα ανακαλυφθούν και περισσότεροι, καθώς δραστηριοποιούνται στα αποθέματα της περιοχής κορυφαίες εταιρείες, όπως είπε. Τόνισε ότι EMGF είναι μια πλατφόρμα όχι μόνο κυβερνήσεων αλλά και του ιδιωτικού τομέα, των ρυθμιστικών αρχών και των διεθνών φορέων. Αναφέρθηκε περαιτέρω στο έργο του EMGF και σχολίασε ότι στο πλαίσιο αυτό είναι πολύ σημαντική η πολιτική βούληση και δέσμευση.

Σταύρος Παπασταύρου, Υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας (2^ο μέρος)
Στο αυστηρό ρυθμιστικό πλαίσιο της ευρωπαϊκής ενεργειακής αγοράς αναφέρθηκε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, ο οποίος υποστήριξε ότι «ο κανονισμός μπορεί να δημιουργήσει εμπόδια, αλλά ταυτόχρονα μπορεί να αποτελέσει και δίχτυ ασφαλείας». Πάντως, αναγνώρισε ότι πλέον στην Ευρώπη υπάρχει περισσότερος ενεργειακός ρεαλισμός. «Πρέπει να ακολουθήσουμε την πορεία της απανθρακοποίησης, αλλά αναγνωρίζουμε ότι η απανθρακοποίηση δεν πρέπει να επιτευχθεί εις βάρος της ανταγωνιστικότητας και της κοινωνικής συνοχής», διευκρίνισε. Τόνισε δε ότι «πρέπει να βρούμε τον σωστό βηματισμό», επαναλαμβάνοντας ότι «η απανθρακοποίηση δεν θα πρέπει να προηγείται της στήριξης της βιομηχανίας». Σε κάθε περίπτωση, διαμήνυσε ότι η Ελλάδα οφείλει να εκμεταλλευτεί όλους τους διαθέσιμους πόρους, γιατί «ο τελικός σκοπός είναι να παρέχουμε φθηνή ενέργεια».

Alice Wells, Εκτελεστική αντιπρόεδρος, ExxonMobil Europe
Την εκτίμηση ότι η Ευρώπη θα χρειάζεται συνεχώς περισσότερες ποσότητες φυσικού αερίου εξέφρασε η εκτελεστική αντιπρόεδρος της ExxonMobil Europe Alice Wells, η οποία επεσήμανε ότι οι υδρογονάνθρακες δεν πρόκειται να αποσυρθούν σύντομα από το ενεργειακό μίγμα. Άλλωστε, πρόβλεψε ότι το 2050 το 50% της παγκόσμιας αγοράς θα συνεχίσει να καλύπτεται από φυσικό αέριο και πετρέλαιο. Όσον αφορά τη Νοτιοανατολική Μεσόγειο, σημείωσε ότι «υπάρχουν πολλές καινούργιες δυνατότητες για την παραγωγή καυσίμων», εξηγώντας ότι «συνεργαζόμαστε με πολλές εταιρείες για την εμπορευματοποίηση των αγαθών, ώστε να διασφαλίσουμε την ενεργειακή ασφάλεια».

Από την άλλη πλευρά, δεν παρέλειψε να ασκήσει κριτική στο ρυθμιστικό πλαίσιο της Ευρώπης, το οποίο είναι γεμάτο προκλήσεις, επισημαίνοντας ότι κάποιοι «βλέπουν την παραγωγή ως κάτι που πρέπει να τιμωρηθεί». «Πρέπει να διορθωθούν οι κανονισμοί που πολλαπλασιάζουν το κόστος για τους καταναλωτές», συμπλήρωσε, προτού διαμηνύσει ότι «όλοι πρέπει να καταλάβουν την αξία της ενέργειας και της δημιουργίας ενός σταθερού φορολογικού καθεστώτος».

Μαθιός Ρήγας, Διευθύνων Σύμβουλος, Energean
Το μήνυμα ότι «όσοι θέλουν, βρίσκουν τρόπο να επενδύουν και να συνεργάζονται με τις κυβερνήσεις» έστειλε ο Μαθιός Ρήγας, διευθύνων σύμβουλος της Energean. «Όταν το 2006 αναλάβαμε το μοναδικό σημείο παραγωγής στην Ελλάδα (Πρίνος), μας έλεγαν ότι είμαστε τρελοί», ανέφερε χαρακτηριστικά, προτού στρέψει το βλέμμα στο σήμερα. «Μαζί με την Exxon και την υποστήριξη της κυβέρνησης, τον Φεβρουάριο του 2027 θα κάνουμε την πρώτη γεώτρηση έπειτα από 40 χρόνια», επεσήμανε παράλληλα. «Υπάρχουν εμπόδια, αλλά όσοι θέλουν, μπορούν να επενδύσουν», επανέλαβε.

Την ίδια στιγμή, εστίασε και στην επένδυση ύψους 1 δισ. ευρώ, για την κατασκευή της πρώτης μονάδας αποθήκευσης άνθρακα στο εξαντλημένο κοίτασμα του Πρίνου. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία, όπως διευκρίνισε, που «βοηθά τις βιομηχανίες να πετύχουν την απανθρακοποίηση. Η πλατφόρμα είναι ήδη στην Ελλάδα και ετοιμάζεται να τοποθετηθεί, πρόσθεσε, καλώντας τη βιομηχανία να «κινηθεί τόσο γρήγορα όσο και η Energean».

Maria Sferruzza, Διευθύνουσα Σύμβουλος, ΔΕΣΦΑ
Για την επιτυχία του Κάθετου Διαδρόμου μίλησε η διευθύνουσα σύμβουλος του ΔΕΣΦΑ Maria Sferruzza, η οποία χαρακτήρισε ως στρατηγικής σημασίας την επιτυχημένη δημοπρασία της Δευτέρας. «Αναμέναμε 30% κρατήσεις, αλλά ξεπεράσαμε το 45% για τα επόμενα τέσσερα χρόνια», ανέφερε, σχολιάζοντας ότι η δημοπρασία ήρθε έπειτα από σκληρή δουλειά. «Όταν συνεργαζόμαστε όλοι μαζί, μπορούμε να είμαστε επιτυχημένοι», αποσαφήνισε. Παράλληλα, εξήγησε ότι ο διάδρομος ναι μεν είναι κάθετος, αλλά θα πρέπει να γίνει κυκλικός, ενώ τόνισε ότι αύριο θα υπάρξει μια συνάντηση στην Αθήνα με τη συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων πλευρών. Από εκεί και πέρα, δήλωσε ότι «δουλειά μας είναι να φέρουμε το φυσικό αέριο εκεί που χρειάζεται«, ενώ αναγνώρισε ότι η Ελλάδα διαδραματίζει έναν πιο σημαντικό και διεθνή ρόλο στην περιοχή. Παράλληλα, ξεκαθάρισε ότι παρά το ρυθμιστικό πλαίσιο, η αγορά χρειάζεται το φυσικό αέριο, καθώς είναι ένας «κρίσιμος παράγοντας στο ενεργειακό μίγμα αλλά και στην ενοποίηση της περιοχής».

Αριστοφάνης Στεφάτος, Διευθύνων Σύμβουλος, Ελληνική Διαχειριστική Εταιρεία Υδρογονανθράκων
και Ενεργειακών Πόρων (ΕΔΕΥΕΠ)
Αισιόδοξος για την επόμενη ημέρα δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος της Ελληνικής Διαχειριστικής Εταιρείας Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων (ΕΔΕΥΕΠ) Αριστοφάνης Στεφάτος, ο οποίος αναφέρθηκε στις τελευταίες εξελίξεις γύρω από τους υδρογονάνθρακες στην Ελλάδα. «Καταφέραμε να αλλάξουμε τους όρους του παιχνιδιού», δήλωσε χαρακτηριστικά, ενώ υπενθύμισε ότι «για πρώτη φορά η Ελλάδα θα δοκιμάσει στα βαθιά ύδατα να δει τι κρύβεται εκεί». «Είμαστε πολύ ενθουσιασμένοι. Είμαι αισιόδοξος ότι είναι το πρώτο βήμα στο ταξίδι», πρόσθεσε, εκτιμώντας ότι «η Ελλάδα μπορεί να μεταμορφωθεί και να κάνει πολλά περισσότερα». Με τις δυνατότητες των υδρογονανθράκων, συμπλήρωσε, «έχουμε μια πραγματική εναλλακτική για όσους κάνουν την πράσινη μετάβαση με πιο αργό ρυθμό».

Γεώργιος Αλεξόπουλος, Αναπληρωτής Διευθύνων Σύμβουλος της HELLENiQ ENERGY
Την παρατήρηση ότι «δεν θα έπρεπε να είχαμε δύο μεγάλες γεωπολιτικές κρίσεις για να κατανοήσουμε τη σημασία της ενεργειακής ασφάλειας», έκανε ο αναπληρωτής διευθύνων σύμβουλος της HELLENiQ ENERGY Γιώργος Αλεξόπουλος, ο οποίος στη συνέχεια επέλεξε να εστιάσει στο «πόσο σημαντική είναι η διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας». Εξήγησε, μάλιστα, ότι στην τρέχουσα κρίση της Μέσης Ανατολής δεν είχαμε σημαντική αύξηση των τιμών και δεν είχαμε ελλείψεις. «Αυτό καταδεικνύει την προβλεψιμότητα και την ανθεκτικότητα της βιομηχανίας», επεσήμανε, επιβεβαιώνοντας ότι «αντιμετωπίζουμε πολύ καλά την τρέχουσα κρίση». Από εκεί και πέρα, αναγνώρισε ότι η Ελλάδα είναι κόμβος διύλισης στην Ανατολική Μεσόγειο και στην ευρύτερη περιοχή. «Καλύπτουμε τις ανάγκες της ελληνικής αγοράς και παρέχουμε 20% – 25% των ελληνικών εξαγωγών. Είναι επιτεύγματα που πρέπει να γιορτάσουμε», τόνισε, καταλήγοντας ο κ. Αλεξόπουλος.

Frans Timmermans, τέως Εκτελεστικός αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
για την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία
«Πρέπει να μειώσουμε τις εκπομπές, να εγκαταστήσουμε περισσότερες ΑΠΕ, αλλά και να βρούμε κεφάλαια για επενδύσεις στα δίκτυα. Δεν απορρίπτω τους υδρογονάνθρακες, αλλά πρέπει να μειώσουμε τον ρόλο τους», τόνισε ο τέως εκτελεστικός αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία Frans Timmermans, προτού παρατηρήσει ότι «οι ΑΠΕ είναι πιο φθηνές και πιο εύκολα υλοποιήσιμες, ιδίως σε συνδυασμό με τη νέας γενιάς πυρηνική ενέργεια». Προς αυτήν την κατεύθυνση, δήλωσε ότι πρέπει να αυξήσουμε την παραγωγή ηλεκτρισμού και ταυτόχρονα το ρεύμα να γίνει πιο φθηνό, αν και παραδέχθηκε ότι «η έλλειψη δικτύων και προμήθειας μάς επιβραδύνει». Ξεκαθάρισε ότι «δεν θα πρέπει να είμαστε σε θέση να μας εκβιάζουν κάποιοι σε σχέση με την ενέργεια», προτού σημειώσει ότι η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης και η διασφάλιση της ενεργειακής ασφάλειας είναι αλληλένδετες. Έτσι, κάλεσε την Ευρώπη να μείνει πιστή στους στόχους και να μην εγκαταλείψει το green deal, αν και ενδεχομένως, όπως υποστήριξε, μπορούμε να το αναπροσαρμόσουμε σε «sovereign deal». «Υπάρχουν πολλά περισσότερα στον κόσμο από το “drill baby, drill”», συμπέρανε ο κ. Timmermans.

Νίκος Τσάφος, Υφυπουργός Ενέργειας
Τη διαβεβαίωση ότι η Ελλάδα έχει προχωρήσει σε έναν πλήρη μετασχηματισμό του ενεργειακού συστήματος, έδωσε ο υφυπουργός Ενέργειας Νίκος Τσάφος, ο οποίος αναφέρθηκε στην προσπάθεια απομάκρυνσης του άνθρακα από το ενεργειακό μίγμα. Όπως εξήγησε, πλέον «είμαστε ένας καθαρός εξαγωγέας ενέργειας, ένας από τους μεγαλύτερους στην Ευρώπη». Παρατήρησε, επίσης, ότι «ο κόσμος στρέφεται σε τομείς που εμείς έχουμε πλεόνασμα», ενώ έστειλε το μήνυμα ότι συνεχίζουμε την εξάλειψη του λιγνίτη, τη διασύνδεση των νησιών, την απανθρακοποίηση και τον εξηλεκτρισμό του βιομηχανικού τομέα, την ενεργειακή εξοικονόμηση των κτηρίων κ.ά. «Πιστεύουμε σε μια μετάβαση που θα είναι οικονομικά αποδοτική», συμπλήρωσε, παράλληλα. «Θέλουμε την απανθρακοποίηση, αλλά ας δώσουμε μια ευελιξία στους επιμέρους στόχους για να μειώσουμε το κόστος της μετάβασης», ξεκαθάρισε, επαναλαμβάνοντας ότι «πρέπει να βρούμε τρόπο να κάνουμε την απανθρακοποίηση χωρίς να χάνουμε σε ανταγωνιστικότητα». Πρέπει να βρίσκουμε μια ισορροπία, κατέληξε.

Artem Rybchenko, Υφυπουργός για την Ανάπτυξη των Κοινοτήτων και των Περιφερειών της Ουκρανίας
Το μήνυμα ότι η Ουκρανία αντιμετωπίζει μια δύσκολη κατάσταση εδώ και 4,5 χρόνια, έστειλε ο υφυπουργός για την Ανάπτυξη των Κοινοτήτων και των Περιφερειών της Ουκρανίας Artem Rybchenko, ο οποίος βέβαια, διαμήνυσε ότι «γινόμαστε ολοένα και πιο δυνατοί». Το Κίεβο, πρόσθεσε, είναι έτοιμο να συνεργαστεί με όλους για την επίλυση των ενεργειακών προβλημάτων. Εάν και παραδέχθηκε ότι η διαχείριση είναι δύσκολη λόγω των στρατιωτικών πληγμάτων στις ενεργειακές υποδομές, εξέφρασε την άποψη ότι «πρέπει να βρούμε λύσεις για να να διασφαλίσουμε την παροχή ενέργειας και θερμότητας των Ουκρανών». Προς αυτήν την κατεύθυνση, επεσήμανε ότι η Ουκρανία είναι σε διαδικασία να βρει εναλλακτικές πηγές ενέργειας που θα βοηθήσουν τη χώρα να παραμείνει δυνατή.

Kristian Ruby, Γενικός Γραμματέας, Eurelectric
Το μήνυμα ότι «ο εξηλεκτρισμός είναι η λύση» έστειλε γενικός γραμματέας της Eurelectric Kristian Ruby, o οποίoς δήλωσε με νόημα ότι τα πράγματα δεν θα αλλάξουν με περισσότερες γεωτρήσεις. «Εάν θέλουμε να πάμε στο επόμενο βήμα, πρέπει να αντικαταστήσουμε τις διάφορες πηγές ενέργειας με τον ηλεκτρισμό και να διευρύνουμε το σύστημα εφοδιασμού», ξεκαθάρισε, μεταξύ άλλων. Διευκρίνισε ότι οι ΑΠΕ μπορούν να καλύψουν μαζικά το σύστημα, συμπληρωματικά με την πυρηνική ενέργεια και ένα μικρό κομμάτι από υδρογονάνθρακες. Επεσήμανε, παράλληλα, ότι ο εξηλεκτρισμός πρέπει να γίνει ελκυστικός και για τις βιομηχανίες. Σε αυτό το σημείο ιδιαίτερη αναφορά έκανε τόσο στο ρυθμιστικό πλαίσιο όσο και στην κουλτούρα.

Emmanuel Brutin, Γενικός Διευθυντής, NuclearEurope
Τη σημασία αφενός της παράτασης στη ζωή των αντιδραστήρων, αφετέρου της χρησιμοποίησης καινούργιων με επενδυτικά προγράμματα, εξήρε ο γενικός διευθυντής της NuclearEurope Emmanuel Brutin, ο οποίος επέλεξε να εστιάσει στη συνεισφορά της πυρηνικής ενέργειας. «Με τη νέα τεχνολογία μπορούμε να προωθήσουμε την κατασκευή μικρότερων αντιδραστήρων […] Νέες τεχνολογίες αρθρωτής συνδεσιμότητας που θα καλύπτουν τις ανάγκες της βιομηχανίας και των data centers», τόνισε, μεταξύ άλλων. Με αυτόν τον τρόπο, συνέχισε, μπορούν να επιτευχθούν οι στόχοι της απανθρακοποίησης, της διασφάλισης του ενεργειακού εφοδιασμού, της μείωσης των εκπομπών άνθρακα και της καθολικής προσβασιμότητας στην ενέργεια. Πρόσθεσε δε, ότι οι επενδύσεις στην πυρηνική ενέργεια δίνουν ποιότητα στο ενεργειακό σύστημα. Από εκεί και πέρα, παρατήρησε ότι το ρυθμιστικό πλαίσιο βελτιώνεται, ότι υπάρχουν αλλαγές στο αφήγημα και ότι βλέπουμε μια μετατόπιση της στάσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, αν και έστειλε τα μήνυμα ότι όλα αυτά πρέπει να μεταφραστούν σε συγκεκριμένες πολιτικές.

Μάνος Μανουσάκης, Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος, Ανεξάρτητος Διαχειριστής Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (ΑΔΜΗΕ)
Αφού χαιρέτισε το υψηλό ποσοστό διείσδυσης των ΑΠΕ και τον εξαγωγικό χαρακτήρα της ενέργειας, ο πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος του ΑΔΜΗΕ Μανούσος Μανουσάκης εκτίμησε ότι από εδώ και πέρα «περιμένουμε ακόμη καλύτερα νέα για την απανθρακοποίηση του ηλεκτρικού συστήματος» της Ελλάδας. Τόνισε δε ότι το επόμενο βήμα είναι η συνολικότερη τάση εξηλεκτρισμού της οικονομίας, επικαλούμενος ως παράδειγμα τη χρήση ηλεκτρικής ενέργειας για τη θέρμανση των νοικοκυριών και για την κάλυψη των αναγκών της βιομηχανίας. «Είναι προς το συμφέρον της χώρας», διαμήνυσε. Όσον αφορά τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις των νησιωτικών περιοχών, ο κ. Μανουσάκης εξήγησε ότι χωρίς αυτές θα είχαμε ένα πολύ υψηλότερο κόστος λόγω του πετρελαίου που χρησιμοποιούν οι παλιές μονάδες. Επεσήμανε, παράλληλα, ότι οι διασυνδέσεις είναι υπέρ των καταναλωτών, υπέρ του τουρισμού και υπέρ της ενεργειακές ασφάλειας, ξεκαθαρίζοντας ότι είναι μονόδρομος. Παράλληλα, γνωστοποίησε ότι κορυφαία επενδυτικά κεφάλαια ήδη ενδιαφέρονται για έργα που είναι σε πρώιμο-ανώριμο στάδιο, όπως η διασύνδεση Ελλάδας – Αιγύπτου.  Τέλος, έστειλε μήνυμα υπέρ των ευρύτερων διασυνδέσεων ανάμεσα στις ευρωπαϊκές χώρες, κάτι που θα ισχυροποιήσει την αγορά και την οικονομία της Ε.Ε.

Χριστίνα Ταρνανίδου, αναπληρώτρια καθηγήτρια Εμπορικού και Χρηματοοικονομικού Δικαίου, Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, senior partner, Δικηγορική Εταιρεία Σαρδελάς Πέτσα
Η ανάγκη αξιοποίησης σύγχρονων χρηματοοικονομικών και κανονιστικών εργαλείων για τη διαμόρφωση μιας ανθεκτικής και βιώσιμης αγοράς ενέργειας βρέθηκε στο επίκεντρο της παρέμβασης της Χριστίνας Ταρνανίδου.

Η αναπληρώτρια καθηγήτρια Εμπορικού και Χρηματοοικονομικού Δικαίου του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών και senior partner της Sardelas Petsa Law Firm ανέδειξε τον καθοριστικό ρόλο της καινοτομίας, των ενεργειακών χρηματοοικονομικών προϊόντων και της κανονιστικής ωριμότητας στην επιτυχή υλοποίηση της ευρωπαϊκής πράσινης μετάβασης.

Στο πλαίσιο αυτό, παρουσίασε τις σημαντικότερες εξελίξεις που έχουν διαμορφώσει τη σύγχρονη ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας, προς την οποία εναρμονίζεται πλήρως και η ελληνική αγορά εστιάζοντας:

-στα προϊόντα χονδρικής των οργανωμένων αγορών ηλεκτρικής ενέργειας, τα οποία λειτουργούν στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής σύζευξης αγορών (EU Market Coupling), 

-στις προηγμένες διαδικασίες διαχείρισης κινδύνου και εκκαθάρισης συναλλαγών (EU Clearing Regulations), που ενισχύουν την ασφάλεια των αγορών και περιορίζουν τους συστημικούς κινδύνους, 

-στα χρηματοοικονομικά προϊόντα των οργανωμένων και εξωχρηματιστηριακών (OTC) αγορών, τα οποία παρέχουν στους συμμετέχοντες τη δυνατότητα αποτελεσματικής αντιστάθμισης των κινδύνων τους, (EU Markets in Financial Instruments Regulations)

-καθώς και στις σύγχρονες μορφές Συμβάσεων Αγοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας (Power Purchase Agreements – PPAs), οι οποίες ενισχύουν την ανάπτυξη της καθαρής ενέργειας, την επενδυτική ασφάλεια και τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα της αγοράς. Τέλος, η κ. Ταρνανίδου υπογράμμισε ότι η ορθή νομική καθοδήγηση αποτελεί πλέον κρίσιμο παράγοντα για την ασφαλή και αποτελεσματική αξιοποίηση των σύγχρονων κανονιστικών και χρηματοοικονομικών εργαλείων.

Ανδρέας Παπανδρέου, Καθηγητής, ΕΚΠΑ, Συμπρόεδρος, SDSN Greece
Την ανάγκη η Ευρώπη να προχωρήσει με ταχύτερο ρυθμό στην απανθρακοποίηση, υπογράμμισε ο καθηγητής του ΕΚΠΑ και συμπρόεδρος του SDSN Greece Ανδρέας Παπανδρέου, ο οποίος πρότεινε τρεις τομείς παρέμβασης. Αρχικά εστίασε στις υποδομές, καθώς για να είναι αποτελεσματικές οι ΑΠΕ απαιτούνται δίκτυα. Κατόπιν αναφέρθηκε στους επενδυτές, καθώς «δεν σημαίνει αυτόματα ότι οι φθηνές ΑΠΕ είναι επιλέξιμες για επενδύσεις». «Είναι φθηνός ο ήλιος, αλλά δεν είναι ελκυστικός για τους επενδυτές […] Χρειάζεται διαχειρίσιμος κίνδυνος κι αποδεκτά κέρδη». Τρίτον, υπογράμμισε τη σημασία τα κόστη και τα οφέλη να κατανέμονται με δικαιοσύνη. «Οι πολλοί θέλουν να συμμετάσχουν και στα οφέλη της μετάβασης. Αυτό σημαίνει ενεργειακή δημοκρατία», δήλωσε χαρακτηριστικά. «Το θέμα δεν είναι μόνο η ενέργεια να είναι φθηνή, αλλά να είναι φθηνή και στο επίπεδο που πληρώνει ο πολίτης», κατέληξε.

Jack Hidary, Διευθύνων Σύμβουλος, SandboxAQ
Η τεχνητή νοημοσύνη που βασίζεται στα γλωσσικά μοντέλα δεν αρκεί για να λύσει τα μεγάλα προβλήματα της ενέργειας, της βιοτεχνολογίας και της άμυνας, υποστήριξε ο διευθύνων σύμβουλος της SandboxAQ Jack Hidary, παρουσιάζοντας το μοντέλο των «ποσοτικών μοντέλων» (Large Quantitative Models). Όπως ανέφερε, «όλοι χρησιμοποιούμε πλατφόρμες ΑΙ για να διεκπεραιώσουμε πολλές δουλειές», όμως ο πραγματικός αντίκτυπος της τεχνητής νοημοσύνης αφορά «την αποθήκευση ενέργειας, την ιατρική, τα ποσοτικά μοντέλα». Τόνισε ότι «πρέπει να δημιουργήσουμε data sets που θα μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε τον φυσικό μας κόσμο», καθώς «δεν είναι δουλειά LLM αλλά ποσοτικό μοντέλο».

Εξήγησε ότι «το SandboxAQ δεν παίρνει δεδομένα από το ίντερνετ, τα χρησιμοποιούμε αφού έχουν παραχθεί σε εργαστήριο», αξιοποιώντας εξειδικευμένα επιστημονικά δεδομένα για την ανάπτυξη νέων υλικών, μπαταριών και φαρμάκων. Ως παράδειγμα ανέφερε ότι η εταιρεία μπορεί να υπολογίσει το κατάλληλο κράμα μετάλλων για υπερηχητικούς πυραύλους ή να σχεδιάσει νέους τύπους μπαταριών για drones.

Παράλληλα, υποστήριξε ότι χώρες όπως η Ελλάδα μπορούν να δημιουργήσουν νέα πνευματική ιδιοκτησία αξιοποιώντας την υπάρχουσα επιστημονική γνώση μέσω των μοντέλων της SandboxAQ. «Θέλουμε να δουλέψουμε στην Ελλάδα, να κάνουμε συμπράξεις, να βρούμε εταίρους», είπε, επισημαίνοντας ότι η εταιρεία ενδιαφέρεται να συνεργαστεί τόσο με την ελληνική κυβέρνηση στον τομέα της άμυνας όσο και με τα πανεπιστήμια για την ανάπτυξη ερευνητικών προγραμμάτων και διδακτορικών.

Armen Sarkissian, πρώην Πρόεδρος της Δημοκρατίας και πρώην Πρωθυπουργός της Αρμενίας
«Ο κόσμος έχει ήδη εισέλθει σε μια νέα εποχή, όπου οι παλιοί κανόνες της γεωπολιτικής δεν επαρκούν πλέον για να εξηγήσουν τις διεθνείς εξελίξεις», υποστήριξε ο πρώην πρόεδρος της Δημοκρατίας και πρώην πρωθυπουργός της Αρμενίας Armen Sarkissian, παρουσιάζοντας τη θεωρία του περί «κβαντικής πολιτικής». Όπως ανέφερε, «όλοι μιλούν για τον κόσμο που αλλάζει, δεν θα επιστρέψουμε ποτέ στα παλιά», ενώ υποστήριξε ότι «ο κόσμος δεν είναι όπως τον ξέραμε πριν από 40 χρόνια». Αναφερόμενος στο βιβλίο του, εξήγησε ότι περιγράφει «13 λόγους για τις αλλαγές», επισημαίνοντας πως «δεν χρειάζεσαι να είσαι μεγάλος για να είσαι επιτυχημένος», αλλά να διαθέτεις ένα «έξυπνο ευφυές κράτος».

Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στην κατάρρευση του κομμουνισμού και στη θεωρία του Φουκουγιάμα, σημειώνοντας ότι «μίλησε εσφαλμένα για το τέλος της ιστορίας» και ότι «ήταν τότε η αρχή της νέας ιστορίας που αλλάζει κι αλλάζει γρήγορα». Συνέδεσε αυτή τη μετάβαση με τη γέννηση της κβαντικής μηχανικής, υποστηρίζοντας ότι η σύγχρονη πολιτική πρέπει να κατανοηθεί με διαφορετικούς όρους.

Εκτίμησε ακόμη ότι «ζούμε σε έναν κβαντικό κόσμο» όπου «οι κλασικές απόψεις δεν ισχύουν, δεν λειτουργούν οι παλιοί θεσμοί», ενώ υποστήριξε πως «η ψυχαγωγία και η πολιτική πάνε χέρι-χέρι». Κλείνοντας, χαρακτήρισε τον Ντόναλντ Τραμπ «από τους πρώτους κβαντικούς πολιτικούς», εκτιμώντας ότι αυτός ο τρόπος άσκησης πολιτικής θα συνεχίσει να κυριαρχεί τα επόμενα χρόνια.