Κάθε Κυριακή πρωί ξετυλίγεται μπροστά μας μια γνώριμη, σχεδόν τελετουργική σκηνή, όπου η λογιστική ακρίβεια της εξουσίας συναντά την ανήσυχη ανάσα της κοινωνίας. Στην πρόσφατη ανάρτησή του, ο πρωθυπουργός συνθέτει έναν κόσμο ευταξίας και μετρήσιμων επιδόσεων: πρωτογενές πλεόνασμα που υπερβαίνει τον στόχο, επενδυτικές δαπάνες σε άνοδο, συρρίκνωση του κενού ΦΠΑ, εκταμιεύσεις από το Ταμείο Ανάκαμψης, ενισχύσεις στους συνταξιούχους άνω των 65 ετών και επιδοτήσεις στα καύσιμα ενόψει του χειμώνα. Πρόκειται για τον λόγο της διοικητικής επάρκειας. Ο εισηγητής του βλέπει τη χώρα ως μηχανισμό που σταθεροποιείται, θωρακίζεται θεσμικά και αποδίδει καρπούς μέσα σε ένα ρευστό ευρωπαϊκό περιβάλλον, ζητώντας ως εύλογη ανταμοιβή τη συνέχιση αυτής της πορείας έως το 2027.
Αν όμως κατεβούμε λίγο χαμηλότερα, κάτω από την επιφάνεια του κειμένου, εκεί όπου αναπτύσσεται ο διάλογος των πολιτών, η εικόνα αποκτά άλλο βάθος. Αφήνοντας στην άκρη την τυφλή οργή και τα εύκολα συνθήματα, τα σοβαρά σχόλια αποκαλύπτουν κάτι ουσιώδες: η κοινωνία δεν αρνείται το γεγονός των αριθμών, αμφισβητεί όμως το νόημά τους. Οι άνθρωποι ρωτούν πώς ένα υπερπλεόνασμα μεταφράζεται σε αξιοπρέπεια στο τέλος του μήνα, γιατί η ελάφρυνση αφήνει εκτός όσους συνταξιοδοτήθηκαν νωρίτερα με χαμηλά εισοδήματα, πώς συμβιβάζεται η ευημερία των δεικτών με τις ελλείψεις στα νοσοκομεία ή με την αναγωγή μιας τραπεζικής έκπτωσης σε κοινωνική πολιτική.
Εδώ ακριβώς γεννιέται το αληθινό φιλοσοφικό και πολιτικό ερώτημα. Η αξία του πρωθυπουργικού κειμένου έγκειται στο ότι εκφράζει την αναγκαία, ψυχρή πλευρά της πολιτείας: χωρίς δημοσιονομική πειθαρχία, θεσμική συνέχεια και ορθολογική διαχείριση, καμία κοινωνία δεν μπορεί να σταθεί όρθια. Όμως η αξία των σχολίων βρίσκεται αλλού, στην υπενθύμιση ότι ο πολίτης δεν είναι στατιστική μονάδα, ούτε παθητικός αποδέκτης ευεργετημάτων. Είναι πρόσωπο με μνήμη, κρίση και υπαρξιακή αγωνία για την καθημερινότητά του.
Όταν η εξουσία μιλά αποκλειστικά με τη γλώσσα των ισολογισμών, κινδυνεύει να εγκλωβιστεί σε μια αυτάρεσκη βεβαιότητα, νομίζοντας πως η αριθμητική επιτυχία αρκεί για να θεραπεύσει την κοινωνική αμηχανία. Αντιστρόφως, όταν η κοινωνία βλέπει μόνο το άμεσο βάρος του λογαριασμού, δυσκολεύεται να αναγνωρίσει τη σημασία της μακροπρόθεσμης θεσμικής αντοχής. Ανάμεσα στα δύο ανοίγεται ένα λεπτό ρήγμα. Δεν είναι απλώς διαφωνία για το ύψος ενός επιδόματος. Είναι η συνάντηση δύο διαφορετικών κόσμων: εκείνου που μετρά την πρόοδο με δείκτες και εκείνου που τη μετρά με το βίωμα.
|
Γι’ αυτό η συνδυαστική ανάγνωση κειμένου και σχολίων έχει τόση σημασία. Το πρώτο δείχνει την κατεύθυνση του σκάφους, τα δεύτερα φανερώνουν τον κυματισμό που νιώθουν οι επιβάτες. Η δημοκρατία ωριμάζει μόνο όταν η πολιτική ηγεσία δεν αντιμετωπίζει την κριτική ως θόρυβο προς διαχείριση, αλλά ως πολύτιμο καθρέφτη της ανθρώπινης πραγματικότητας. Διότι οι αριθμοί μπορούν να βάλουν τάξη στα πράγματα, όμως μόνο η συναίσθηση του μέτρου και του προσώπου κρατά ζωντανή την εμπιστοσύνη.



