H Δημοκρατία των κατά φαντασίαν εισαγγελέων – Άποψη 11/08

Ζούμε σε μια εποχή όπου το βλέμμα μετατοπίζεται επικίνδυνα από την ουσία του νοήματος στην ευκολία της κραυγής. Η νεοελληνική πραγματικότητα, αμήχανη μπροστά στο βάρος της θεσμικής της αδυναμίας, εφευρίσκει διαρκώς νέες τελετουργίες αυτοεπιβεβαίωσης. Μία από αυτές, ίσως η πλέον εύγλωττη, είναι ο σχηματισμός μιας ιδιότυπης, «κατά φαντασίαν» δικαιοσύνης. Ενός θιάσου που συνεδριάζει καθημερινά στα τηλεοπτικά παράθυρα, στις ψηφιακές πλατφόρμες και στις γρήγορες ατάκες της οργισμένης καθημερινότητας.

Εκεί, ο πολίτης δεν αναζητά πλέον την αλήθεια ως επίπονη πνευματική και θεσμική κατάκτηση. Αναζητά την επιβεβαίωση της προκατάληψής του. Δεν χρειάζεται η γνώση του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, ούτε η μακρά θητεία στην αίθουσα του δικαστηρίου. Αρκεί η βεβαιότητα του εγώ που εξανίσταται. Η ετυμηγορία έχει ήδη εκδοθεί μέσα στο θυμικό πριν καν συνταχθεί το κατηγορητήριο.

Κάντε το StrategyOnline.gr προτιμώμενη πηγή στη Google

Η υπόθεση των παρακολουθήσεων είναι, αναμφίβολα, σοβαρή. Αγγίζει τον πυρήνα της ελευθερίας, την ίδια την ιδέα του προσώπου απέναντι στην κρατική αυθαιρεσία. Οι καταδίκες που υπήρξαν δείχνουν ότι η πραγματικότητα έχει ρωγμές που απαιτούν φως. Όμως, στο σημείο αυτό ακριβώς εκδηλώνεται το βαθύ συλλογικό μας σύμπλεγμα: η Δικαιοσύνη γίνεται αποδεκτή μόνον ως εργαλείο επιβεβαίωσης της δικής μας αλήθειας. Όταν καταδικάζει τους «άλλους», χειροκροτείται ως «ιστορική», όταν όμως απέχει από τις δικές μας προσδοκίες, μετατρέπεται ακαριαία σε «παρακολούθημα της εξουσίας». Πρόκειται για μια Δικαιοσύνη a la carte, προϊόν ενός ψυχικού κατακερματισμού που αδυνατεί να δεχθεί οτιδήποτε δεν κολακεύει το αφήγημά του.

Τρεις διαδοχικές εισαγγελικές κρίσεις, από τον Αχιλλέα Ζήση, τον Κωνσταντίνο Τζαβέλλα, έως τον Ευάγγελo Μπακέλα, συνέκλιναν στο ότι δεν συντρέχουν τα κατά νόμον νέα στοιχεία για την αναγωγή της δικογραφίας από το αρχείο. Κι όμως, για ένα μέρος του δημόσιου λόγου, η ερμηνεία παραμένει μονοσήμαντη: «συγκάλυψη».

Ο πρώτος εισαγγελέας συγκαλύπτει, ο δεύτερος διευκολύνει, ο τρίτος συναινεί; Αν υπάρξει τέταρτος, θεωρείται ήδη προκαταβολικά διαβρωμένος. Εδώ δεν έχουμε πλέον να κάνουμε με ορθολογική κριτική ή ερευνητική δημοσιογραφία, αλλά με μια νεοελληνική θεολογία της αμφισβήτησης. Το δόγμα προηγείται της απόδειξης. Όποιος δεν προσχωρεί στο δόγμα της καθολικής σήψης, βαφτίζεται αιρετικός ή υποταγμένος.

Λέξεις όπως «ταφόπλακα», «θάψιμο» ή «σκυταλοδρομία συγκάλυψης» εκτοξεύονται με ευκολία που τρομάζει. Η κριτική στους δικαστικούς λειτουργούς είναι θεμιτή και απαραίτητη σε μια ανοιχτή κοινωνία. Όμως η ισοπέδωση των θεσμών στο όνομα μιας υποτιθέμενης κάθαρσης συνιστά τον πλέον ύπουλο θεσμικό λαϊκισμό. Διότι η ανεξαρτησία της Δικαιοσύνης δεν σημαίνει υπακοή στις δικές μας επιθυμίες. Σημαίνει την αποδοχή ενός κανόνα παιχνιδιού, ακόμη κι όταν το αποτέλεσμα δεν μας ευχαριστεί.

Όταν κατηγορείς ολόκληρη την ανώτατη εισαγγελική ιεραρχία για συνωμοσία, δεν πλήττεις την εκάστοτε κυβέρνηση, αποδιοργανώνεις το συλλογικό φαντασιακό, ακυρώνεις την ίδια την υπόσταση της πολιτείας. Zητάμε «εμπιστοσύνη στους θεσμούς» υπό τον όρο να λειτουργούν ως ηχείο των δικών μας βεβαιοτήτων.

Το τραγικό αδιέξοδο της περιπέτειας αυτής είναι ότι, στο όνομα της υπεράσπισης του Κράτους Δικαίου, ζητάμε από τη Δικαιοσύνη το ακριβώς αντίθετο: να πάψει να είναι ανεξάρτητη και να μετατραπεί σε εκτελεστή των δικών μας λαϊκών δικαστηρίων. Χάνουμε έτσι το μέτρο, χάνουμε το δίκαιο, και μένουμε εκτεθειμένοι στον θόρυβο μιας κοινωνίας που προτιμά τη δημαγωγία από την ευθύνη της αλήθειας.