Η σημερινή εικόνα του Τύπου δεν είναι απλώς πυκνή. Είναι συμπιεσμένη. Πολιτικά και παραπολιτικά δεν κινούνται παράλληλα. κινούνται μαζί, σαν συγκοινωνούντα δοχεία. Το επίσημο αφήγημα δείχνει τάξη, έλεγχο, συμμαχίες. Το ανεπίσημο όμως, εκεί που μιλούν οι στήλες, τα υπονοούμενα, τα «λέγεται ότι», δείχνει νεύρο, φόβο απώλειας ελέγχου και προετοιμασία για αλλαγή φάσης.

Στα πολιτικά πρωτοσέλιδα, η χώρα εμφανίζεται εξωστρεφής και στιβαρή. Τριμερείς, αποτροπή, γεωπολιτική σοβαρότητα. Το κράτος σε ρόλο παίκτη μεγάλων συσχετισμών. Είναι το αφήγημα της σταθερότητας. Μόνο που αυτή η σταθερότητα μοιάζει όλο και περισσότερο με σκηνικό. Ένα φόντο ασφαλείας πίσω από το οποίο εξελίσσεται το πραγματικό έργο: εσωτερική φθορά, κοινωνικές ομάδες σε ένταση, περιφέρεια που δεν ακούει πια.

Και εκεί μπαίνουν τα παραπολιτικά. Όχι ως συμπλήρωμα, αλλά ως εργαλείο μετάφρασης. Γιατί όταν μια στήλη μιλά για «βρόμικα κόλπα», δεν κάνει απλώς καταγγελία. Ακυρώνει εκ των προτέρων κάθε μελλοντική θεσμική κίνηση. Σου λέει: ό,τι κι αν ακούσεις για ελέγχους, για επιδοτήσεις, για παρατυπίες, να το δεις ως επικοινωνιακό πόλεμο. Να μην το πιστέψεις ως πολιτική πράξη. Αυτό είναι βαθιά πολιτικό. Είναι προσπάθεια να μετατραπεί το κράτος από ρυθμιστή σε ύποπτο.

Στην απέναντι όχθη, ο πιο θεσμικός Τύπος δεν υψώνει τόνο. Υψώνει υπαινιγμό. Δεν γράφει «έρχεται ανασχηματισμός». Γράφει «τελευταίο Υπουργικό για κάποιους;». Δεν προβλέπει, προετοιμάζει. Και αυτή η προετοιμασία είναι ίσως το πιο ειλικρινές πολιτικό σχόλιο της ημέρας. Γιατί δείχνει ότι το σύστημα ξέρει πως το υπάρχον σχήμα, πρόσωπα, ρόλοι, αφήγημα, έχει φτάσει στα όριά του.

Το παραπολιτικό εδώ λειτουργεί σαν σεισμογράφος. Δεν μετράει γεγονότα. Μετράει πίεση. Και σήμερα η πίεση καταγράφεται σε τρία σημεία: στην περιφέρεια, στο κυβερνητικό εσωτερικό και στο τρίγωνο πολιτική-ΜΜΕ-χρήμα.

Η περιφέρεια είναι το πιο επικίνδυνο ρήγμα. Γιατί δεν είναι μόνο αγρότες και μπλόκα. Είναι το αίσθημα ότι το κράτος θυμάται την ύπαιθρο μόνο για ελέγχους και διαρροές. Όταν αυτό το αίσθημα συναντά παραπολιτικά που μιλούν για στοχοποίηση προσώπων, το πολιτικό πρόβλημα παύει να είναι οικονομικό και γίνεται ηθικό. Και τα ηθικά προβλήματα δεν λύνονται με επιδόματα ή ανακοινώσεις.

Το κυβερνητικό εσωτερικό, από την άλλη, εμφανίζεται σε κατάσταση αναμονής. Οι υπαινιγμοί για αλλαγές δεν είναι φήμες καφενείου. Είναι τρόπος πειθάρχησης. Όταν όλοι νιώθουν «υπό αξιολόγηση», μιλούν λιγότερο, ρισκάρουν λιγότερο, κινούνται αμυντικά. Αυτό παράγει σιωπή, όχι πολιτική. Και η σιωπή, σε περιόδους πίεσης, είναι επικίνδυνη.

Το τρίτο επίπεδο, πολιτική, μίντια, χρήμα, είναι το πιο κυνικό και το πιο αποκαλυπτικό. Οι παραπολιτικές ιστορίες για σχέσεις, γραφεία, εφοπλιστές και διευθυντές ειδήσεων δεν γράφονται για να διαβαστούν από το κοινό. Γράφονται για να διαβαστούν από συγκεκριμένους. Είναι μηνύματα πειθαρχίας. Υπενθυμίσεις ότι το παιχνίδι έχει κανόνες, και ότι όσοι τους ξεχνούν, εκτίθενται.

Αν τα δεις όλα μαζί, το συμπέρασμα δεν είναι ότι «κάτι τρέχει». Είναι ότι το σύστημα έχει ήδη μπει σε λειτουργία παραπολιτικού. Όταν συμβαίνει αυτό, σημαίνει ότι η επίσημη πολιτική δεν επαρκεί για να διαχειριστεί την ένταση. Χρειάζονται υπαινιγμοί, διαρροές, ιστορίες, μικρά καρφιά. Χρειάζεται δηλαδή παρασκήνιο.

Τι προμηνύεται; Όχι απαραίτητα μια μεγάλη έκρηξη. Πιο πιθανό είναι κάτι πιο ύπουλο: μια μετατόπιση ατζέντας. Από τα μπλόκα και την κοινωνική πίεση πίσω στα «ασφαλή»: γεωπολιτική, ασφάλεια, αριθμοί, δείκτες. Ένα reset χωρίς παραδοχή λάθους. Και ταυτόχρονα, αυξημένη πειθαρχία σε πρόσωπα, λόγο και ρόλους.

Αυτό που μας διαφεύγει συχνά είναι ότι τα παραπολιτικά δεν είναι περιθώριο της πολιτικής. Είναι ο χώρος όπου η πολιτική ομολογεί όσα δεν μπορεί να πει ανοιχτά. Και σήμερα ομολογεί κάτι απλό αλλά κρίσιμο: ότι η φάση αλλάζει. Όχι επειδή το θέλει, αλλά επειδή δεν μπορεί πια να κρατήσει την προηγούμενη.

Όταν τα παραπολιτικά μιλούν πιο καθαρά από τις επίσημες δηλώσεις, δεν σημαίνει περισσότερη ενημέρωση. Σημαίνει λιγότερη βεβαιότητα. Και αυτή η έλλειψη βεβαιότητας είναι το πιο πολιτικό γεγονός της ημέρας.

Μπλόκα, φάκελοι και διαρροές – Dark Room, ΒΗΜΑτοδότης, Big Mouth 23/12

Δεν φτιάχνουμε ΝΑΤΟ τσέπης… αλλά ας είμαστε έτοιμοι: Τριμερής Ισραήλ 22/12

Το «κράτος εξορθολογιστής» απέναντι στο «κράτος μπακάλη» Επισκόπηση Τύπου 22/12

Η χώρα σε safe mode: Κυριακάτικη έκδοση – Μητσοτάκης Facebook

Περισσότερα

Κάποιες μέρες δεν ανοίγεις τις εφημερίδες για να μάθεις τι συνέβη. Τις ανοίγεις για να καταλάβεις ποιος φοβάται τι. Η σημερινή είναι μία από αυτές. Αγρότες, Τέμπη, έλεγχοι, υπερπλεονάσματα, γεωπολιτική. Όλα πάνω στο τραπέζι. Όχι ως καθαρά γεγονότα, αλλά ως αφηγήματα άμυνας και επίθεσης.

Το αγροτικό δεν είναι πια «μια ακόμα διαμαρτυρία». Είναι ρωγμή νομιμοποίησης. Όχι γιατί οι αγρότες κλείνουν δρόμους, αυτό το έχουμε ξαναδεί. Αλλά γιατί, για πρώτη φορά τόσο καθαρά, το ερώτημα δεν είναι τι ζητούν, αλλά ποιοι δικαιούνται να ζητούν. Και εκεί η κυβέρνηση δείχνει αμήχανη. Όταν μετατρέπεις τις επιδοτήσεις σε πεδίο ηθικής δίκης, όταν αφήνεις να εννοηθεί ότι «κάποιοι από αυτούς είναι ένοχοι», δεν κάνεις μεταρρύθμιση. Κάνεις επιλεκτική απονομιμοποίηση.

Τα media το μυρίστηκαν αμέσως. Άλλοι το χάιδεψαν, άλλοι το όξυναν. Οι μεν μιλούν για “κόστος των μπλόκων”, για εκατομμύρια που χάνονται, για κράτος που επιτέλους βάζει τάξη. Οι δε μιλούν για πρόχειρα μπαλώματα, για γη που μοιράζεται στα λόγια, για Κτηματολόγιο που καταρρέει μόλις συναντήσει πραγματική κοινωνική πίεση. Και οι δύο πλευρές δεν κάνουν απλώς ρεπορτάζ. Χτίζουν χαρακτήρες. Ο «αγρότης-θύμα» απέναντι στον «αγρότη-προνομιούχο». Το «κράτος-εξορθολογιστής» απέναντι στο «κράτος-μπακάλη».

Η υπόθεση Καρυστιανού λειτουργεί σαν καθρέφτης του πολιτικού μας κυνισμού. Αν μιλήσει πολιτικά, θα κατηγορηθεί ότι εκμεταλλεύεται το πένθος. Αν δεν μιλήσει, θα θεωρηθεί ότι αφήνει το σύστημα να κλείσει τον φάκελο. Η κυβέρνηση, από την άλλη, κάνει αυτό που ξέρει καλύτερα: επικαλείται θεσμούς. Ελέγχους. Διαδικασίες. ΑΑΔΕ. Νομιμότητα. Μόνο που εδώ η νομιμότητα δεν είναι ουδέτερη. Είναι μήνυμα. Και τα media το διαβάζουν: άλλοι ως «κράτος δικαίου», άλλοι ως «θεσμική προειδοποίηση».

Η σύγκρουση δεν είναι αν έγινε σωστά ο έλεγχος. Είναι πότε έγινε και σε ποιον. Και αυτό αρκεί για να μετατραπεί η διοίκηση σε πολιτικό εργαλείο, είτε το θέλει είτε όχι.

Εδώ βρίσκεται και η μεγαλύτερη παγίδα για την κυβέρνηση: νομίζει ότι παίζει σκάκι, ενώ οι αντίπαλοί της παίζουν πόκερ. Νομίζει ότι αρκεί να δείξει σοβαρότητα, διεθνείς επαφές, γεωπολιτική επάρκεια, υπερπλεονάσματα, τεχνοκρατικό έλεγχο. Και πράγματι, στο χαρτί όλα αυτά είναι ισχυρά. Στην κοινωνία όμως; Η κοινωνία δεν μετρά ισολογισμούς. Μετρά δικαιοσύνη. Και εκεί η εικόνα θολώνει.

Τα media, από την πλευρά τους, δεν είναι απλοί παρατηρητές. Παίζουν ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση του θυμού ή της ανοχής. Άλλοι φουσκώνουν το συναίσθημα, άλλοι το αποστειρώνουν. Άλλοι μιλούν τη γλώσσα της αγανάκτησης, άλλοι τη γλώσσα του Excel. Κανείς όμως δεν λέει όλη την αλήθεια: ότι η χώρα βρίσκεται σε φάση συσσώρευσης μικρών αδικιών που, αν δεν εκτονωθούν πολιτικά, θα εκραγούν εκλογικά.

Το επικίνδυνο δεν είναι τα μπλόκα. Ούτε οι έλεγχοι. Ούτε οι τίτλοι. Το επικίνδυνο είναι ότι διαμορφώνεται ένα δίπολο χωρίς γέφυρες: από τη μία το «κράτος που βάζει τάξη», από την άλλη η «κοινωνία που δεν εμπιστεύεται το κράτος». Και τα media, αντί να λειτουργήσουν ως χώρος σύνθεσης, συχνά λειτουργούν ως επιταχυντές σύγκρουσης.

Αν κάτι προμηνύεται, δεν είναι άμεση πολιτική κρίση. Είναι κάτι πιο ύπουλο: η σταδιακή αποσύνδεση της πολιτικής από τη συναισθηματική πραγματικότητα της κοινωνίας. Η κυβέρνηση μιλά με όρους διαχείρισης. Η κοινωνία ακούει με όρους βιώματος. Και τα media, αντί να γεφυρώνουν, συχνά διαλέγουν στρατόπεδο.

Σε τέτοιες μέρες, δεν κερδίζει όποιος έχει το καλύτερο αφήγημα. Κερδίζει όποιος καταλάβει πρώτος ότι το πρόβλημα δεν είναι επικοινωνιακό. Είναι πολιτικό. Και βαθιά υπαρξιακό για ένα σύστημα που δείχνει να πιστεύει ότι αν ελέγξει τα νούμερα, θα ελέγξει και την οργή.

ΔΔεν θα την ελέγξει. Θα την καθυστερήσει. Και αυτό, όπως ξέρουμε, είναι πάντα το πιο ακριβό σενάριο.

Όταν το μπλόκο δεν είναι μπλόκο, αλλά πρόβλημα εικόνας – Dark Room, Big Mouth 22/12

Η χώρα σε safe mode: Κυριακάτικη έκδοση – Μητσοτάκης Facebook

Περισσότερα