Από το λαϊκισμό της γραβάτας στον λαϊκισμό της γκλίτσας – Βηματοδότης, Dark Room, Big Mouth 12/01

Στην Ελλάδα της μετα-πολιτικής, εκεί που οι ιδέες έχουν αντικατασταθεί από το management και η ηθική από το logistics, παρακολουθούμε με μια δόση μελαγχολικής τέρψης το θέατρο των σκιών να ανακαινίζεται. Οι τίτλοι των εφημερίδων και τα ψηφιακά «σκοτεινά δωμάτια» μας πληροφορούν ότι το μέλλον μας κρίνεται μεταξύ ενός ραντεβού στο Ριάντ και ενός face control στα μπλόκα της εθνικής οδού.

Είναι, αν μη τι άλλο, εντυπωσιακός ο τρόπος με τον οποίο η εξουσία αυτοαναλύεται. Από τη μία, η κοσμοπολίτικη αύρα των επενδύσεων: ο Έρικ Τραμπ, τα One&Only και η αίσθηση ότι η χώρα είναι ένα απέραντο real estate project που απλώς έτυχε να κατοικείται από γκρινιάρηδες ιθαγενείς. Από την άλλη, η σκληρή πραγματικότητα ενός ΑΔΜΗΕ που παθαίνει «black out» την ώρα που οραματιζόμαστε την ψηφιακή παντοδυναμία.

Η εσωκομματική γεωγραφία, δε, θυμίζει όλο και περισσότερο βυζαντινό εσπερινό. Τα «καρφιά» μεταξύ κορυφαίων υπουργών δεν είναι πλέον πολιτικές διαφωνίες, είναι ασκήσεις ύφους. Όταν ο ένας εγκαλεί τον άλλον για «παραφωνίες», δεν αναζητά τη συνταγματική ορθότητα, αλλά την επικοινωνιακή ηγεμονία. Είναι η αγωνία του «δελφίνου» που βλέπει το ρολόι της ιστορίας να χτυπά, ενώ ο αρχηγός παίζει σκάκι με τους αγρότες, προσπαθώντας να τους πείσει ότι το πετρέλαιο είναι ακριβό για το καλό τους.

Αλλά ας μη γελιόμαστε. Το πρόβλημα δεν είναι η ίντριγκα. Η ίντριγκα είναι το αλάτι της δημοκρατίας, έστω και αν η δική μας έχει παραγίνει αλμυρή. Το πρόβλημα είναι η απώλεια του βάθους. Παρατηρούμε την Κύπρο και τον Χριστοδουλίδη και βλέπουμε τον καθρέφτη μας: μια εκλογή που βασίστηκε στο «φαίνεσαι» και τώρα καταρρέει κάτω από το βάρος του «είναι». Η επικοινωνία μπορεί να κερδίσει εκλογές, αλλά δεν μπορεί να κυβερνήσει τη μοίρα.

Ο λαϊκισμός της γραβάτας λοιπόν αναδεικνύεται ότι είναι εξίσου επικίνδυνος με τον λαϊκισμό της γκλίτσας. Ο πρώτος μας υπόσχεται έναν εκσυγχρονισμό χωρίς κόπο, μια Jumboποίηση της ύπαρξης όπου όλα πωλούνται, ακόμα και τα τσιγάρα δίπλα στα παιχνίδια και ο δεύτερος μια επιστροφή σε μια ανύπαρκτη αγνότητα.

Το ενδιαφέρον με τις σημερινές παραπολιτικές καταγραφές δεν είναι η πληροφορία. Είναι η ψυχολογία που αποπνέουν. Στο Newmoney, η πραγματικότητα παρουσιάζεται σαν μια αλληλουχία deals, συναντήσεων και «λογικών» εξελίξεων. Δεν υπάρχει πρόβλημα, υπάρχει μόνο διαχείριση. Το blackout γίνεται τεχνική λεπτομέρεια, τα διεθνή ραντεβού βαφτίζονται κύρος και το εμπόριο αναγορεύεται σε εθνική στρατηγική. Η πολιτική εδώ δεν χρειάζεται αφήγημα, αρκεί να δείχνει ότι οι σωστοί άνθρωποι μιλάνε με τους σωστούς ανθρώπους.

Στο Powergame, το κλίμα είναι διαφορετικό αλλά συμπληρωματικό. Εδώ δεν πουλιέται επιτυχία· πουλιέται έλεγχος. Το face control στους αγρότες δεν είναι απλώς λεπτομέρεια ασφαλείας, είναι ομολογία φόβου για την εικόνα. Τα εσωκομματικά καρφιά παρουσιάζονται ως θόρυβος, γιατί έτσι πρέπει να διαβαστούν: όχι ως κρίση, αλλά ως υπενθύμιση ότι το σύστημα εξακολουθεί να ρυθμίζει τις εντάσεις του εσωτερικά. Το μήνυμα είναι καθαρό: υπάρχουν ρωγμές, αλλά μην ανησυχείτε, τις ξέρουμε.

Και ύστερα έρχεται η πιο ήσυχη, αλλά ίσως η πιο επικίνδυνη, φωνή. Το Το Βήμα δεν φωνάζει, δεν αποκαλύπτει, δεν «καρφώνει». Κάνει κάτι πολύ πιο ανατρεπτικό: θυμίζει. Θυμίζει ότι κάθε περίοδος πολιτικής αυτάρκειας συνοδεύεται από την ίδια βεβαιότητα, ότι «το έχουμε». Και ότι σχεδόν πάντα αυτή η βεβαιότητα αποδείχθηκε το πρώτο λάθος.

Αν βάλει κανείς τις σημερινές αναρτήσεις δίπλα-δίπλα, προκύπτει μια ενιαία εικόνα: μια εξουσία που εξακολουθεί να κινείται άνετα στους διαδρόμους, αλλά νιώθει την ανάγκη να επιβεβαιώνει διαρκώς ότι τους ελέγχει. Όχι γιατί απειλείται άμεσα, αλλά γιατί καταλαβαίνει ότι η κοινωνική ανοχή δεν είναι ανεξάντλητη. Και όταν αρχίζεις να το καταλαβαίνεις αυτό, αρχίζεις και να μιλάς περισσότερο στον εαυτό σου.

Το πρόβλημα δεν είναι ότι οι σημερινές αναρτήσεις ωραιοποιούν την κατάσταση. Αυτό είναι σχεδόν η φύση τους. Το πρόβλημα είναι ότι δεν συνομιλούν πια με τον έξω κόσμο. Μιλούν σε κύκλους, σε παίκτες, σε μυημένους. Υποθέτουν ότι όλοι καταλαβαίνουν τους κώδικες, τα νεύματα, τα “ξέρεις εσύ”. Και κάπου εκεί χάνεται το βασικό: η πολιτική δεν είναι μόνο άσκηση ισχύος, είναι και σχέση εμπιστοσύνης.

Σήμερα, λοιπόν, οι αναρτήσεις δεν επιχειρούν να πείσουν. Επιχειρούν να καθησυχάσουν. Να πουν ότι το σύστημα δουλεύει, έστω κι αν τρίζει. Ότι οι εικόνες ελέγχονται, οι συναντήσεις γίνονται, οι εντάσεις μετριούνται. Είναι μια πολιτική χαμηλής έντασης, μέχρι να πάψει να είναι χαμηλή.

Στο τέλος της ημέρας, αυτό που μένει είναι η αίσθηση ενός εκκρεμούς που κινείται με φρενήρη ταχύτητα αλλά παραμένει στο ίδιο σημείο. Η ατζέντα γράφεται στα σαλόνια, διαβάζεται στα παραπολιτικά και καταναλώνεται στα σούπερ μάρκετ. Η ουσία όμως παραμένει κλειδωμένη έξω από το δωμάτιο, περιμένοντας ένα face control που δεν θα της επιτρέψει ποτέ την είσοδο. Γιατί η αλήθεια, βλέπετε, δεν φωτογραφίζεται καλά στα social media.

Το Πλέγμα των Στηλών (Face Control & Dark Rooms)

Οι τρεις πηγές λειτουργούν ως συγκοινωνούντα δοχεία.

• Newmoney (Dark Room): Εστιάζει στον «οικονομικό πολιτισμό». Εκεί που το real estate του One&Only συναντά το “Black Out” του ΑΔΜΗΕ.
• Powergame (Big Mouth): Η επιτομή του πολιτικού gossip με δόσεις εσωκομματικής ίντριγκας. Εδώ οι αγρότες περνούν από face control και οι υπουργοί ανταλλάσσουν «καρφιά».
• Το Βήμα (Ούτε ψύλλος στον κόρφο τους): Η θεσμική ειρωνεία. Αναλύει τη φθορά των προσώπων (π.χ. Χριστοδουλίδης) με την απόσταση που δίνει η υψηλή εποπτεία των πραγμάτων.

Κοινά Σημεία και Σταθερές

• Η «Δυσφορία» της Δεξιάς Πολυκατοικίας: Και στις τρεις πηγές διακρίνεται μια αγωνία για τη συνοχή της ΝΔ. Από τη μία οι «παραφωνίες» για τα ομόφυλα ζευγάρια και από την άλλη οι «σπόντες» Άδωνι προς Δένδια.
• Η Αγροτική Απειλή: Η συνάντηση Μητσοτάκη-αγροτών αντιμετωπίζεται ως μια άσκηση ισορροπίας τρόμου. Δεν είναι ζήτημα παραγωγής, είναι ζήτημα «εικόνας» και αποτροπής του χάους στους δρόμους.
• Η Κύπρος ως «Μαύρη Τρύπα»: Η καταβαράθρωση του Χριστοδουλίδη στις δημοσκοπήσεις αναδεικνύεται ως προειδοποιητικό παράδειγμα για το πώς η «επικοινωνιακή γυαλάδα» σπάει όταν δεν υπάρχει πολιτικό περιεχόμενο.

Πηγές Ενημέρωσης & Η Ατζέντα πίσω από τις Γραμμές

• Πηγή: Το «βαθύ» Μαξίμου, οι επικοινωνιολόγοι που μετρούν αντιδράσεις και οι brokers της ενέργειας.
• Ατζέντα: * Κανονικοποίηση της ακρίβειας: Όταν η Jumbo αρχίζει να πουλάει τσιγάρα, το μήνυμα είναι σαφές: η αγορά μεταλλάσσεται για να επιβιώσει, άρα μη γκρινιάζετε.
  • Προληπτική καταστολή εσωκομματικών αντιπάλων: Τα «καρφιά» για τον Δένδια δεν γράφονται τυχαία. Στόχος είναι να υπενθυμίσουν ποιος κρατάει το τιμόνι, λασπώνοντας ελαφρώς τη δημοφιλία του «δελφίνου».
  • Οικονομικός Ελιτισμός: Η αναφορά στη συνάντηση Παπασταύρου – Έρικ Τραμπ στο Ριάντ υποδηλώνει ότι η Ελλάδα «παίζει» στα μεγάλα σαλόνια, άσχετα αν ο μέσος πολίτης ψάχνει προσφορές στο σούπερ μάρκετ.

Ο Τρόπος και ο Λόγος της Γραφής

Γράφουν με έναν «υβριδικό» τρόπο: μισή αλήθεια, μισό κουτσομπολιό, όλα πασπαλισμένα με μια δόση κυνισμού.

• Ο Λόγος; Να δημιουργηθεί η αίσθηση του «αναπόφευκτου». Ότι οι αποφάσεις έχουν ήδη ληφθεί σε σκοτεινά δωμάτια και εμείς απλώς παρακολουθούμε το θέατρο των σκιών.
• Το Ύφος: Σκωπτικό, σχεδόν περιφρονητικό για τους «αδαείς» που πιστεύουν στην καθαρή πολιτική. Η χρήση λέξεων όπως “face control” ή “black out” μετατρέπει την πολιτική σε lifestyle ατύχημα.

Ποιους θέλουν να επηρεάσουν και γιατί;

Ο Στόχος: Η μεσαία τάξη, τα στελέχη επιχειρήσεων και η εσωκομματική βάση της ΝΔ. Το Γιατί: 1. Για να καταστείλουν τις προσδοκίες: Μέσω της ειρωνείας για τους αγρότες ή τους διαφωνούντες βουλευτές, το μήνυμα είναι: «Μην αντιστέκεστε, ο εκσυγχρονισμός είναι μονόδρομος, έστω και αν είναι επώδυνος». 2. Για να δημιουργήσουν τεχνητές εντάσεις: Η ανακύκλωση της κόντρας Άδωνι-Δένδια λειτουργεί ως βαλβίδα αποσυμπίεσης. Όσο τσακώνονται οι «στρατηγοί», ο κόσμος ασχολείται με το ποιος είπε τι, αντί για το γιατί το είπε. 3. Για να νομιμοποιήσουν το «νέο χρήμα»: Η ανάδειξη επενδύσεων τύπου One&Only δίπλα σε πολιτικές κρίσεις, πείθει το κοινό ότι η ευμάρεια είναι εκεί, αρκεί να είσαι στη «σωστή πλευρά» του Dark Room.

Εν τέλει, πρόκειται για μια ενορχηστρωμένη προσπάθεια να πειστούμε ότι η πολιτική δεν είναι η τέχνη του εφικτού, αλλά η τέχνη του να φαίνεσαι κυρίαρχος ενώ το σκοτάδι τρώει τις γωνίες του δωματίου.

Ανάλυση ανά στήλη

1. Newmoney: Dark Room

Άρθρο: «Το πόρισμα για το black out, το ραντεβού Παπασταύρου – Έρικ Τραμπ στο Ριάντ, η Jumbo θα πουλάει και τσιγάρα…»

Τι κάνει η στήλη

• Πακετάρει ετερόκλητα θέματα (ενέργεια – διεθνείς επαφές – λιανεμπόριο – άδειες)
• Δημιουργεί αίσθηση “όλα κινούνται, κάτι μεγάλο παίζεται”
• Δεν εξηγεί· υπαινίσσεται

Κεντρικός άξονας

Κανονικοποίηση της ισχύος εκτός θεσμών

• Το black out δεν παρουσιάζεται ως θεσμικό πρόβλημα, αλλά ως διαχειρίσιμο επεισόδιο
• Το ραντεβού Παπασταύρου – Έρικ Τραμπ μπαίνει όχι ως είδηση, αλλά ως status symbol
• Η Jumbo δεν είναι απλώς retailer· είναι σύστημα

Πηγή / Ατζέντα

• Πηγές: επιχειρηματικοί κύκλοι + κυβερνητικοί τεχνοκράτες
• Ατζέντα: «Η χώρα δουλεύει με deals, όχι με ανακοινώσεις»

Σε ποιον απευθύνεται

• Επιχειρηματίες
• Επενδυτές
• Κυβερνητικά στελέχη που θέλουν να δείχνουν connected

Μήνυμα:
Μην ασχολείστε με τον θόρυβο. Η πραγματική πολιτική γίνεται αλλού.

2. Powergame: Big Mouth

Άρθρο: «Το face control για τη συνάντηση Μητσοτάκη – αγροτών, το νέο καρφί Άδωνι κατά Δένδια…»

Τι κάνει η στήλη

• Παίζει εσωτερικό κυβερνητικό ρεπορτάζ
• Λειτουργεί σαν ελεγχόμενο ξέπλυμα εντάσεων
• Δείχνει ρωγμές, αλλά με μέτρο

Κεντρικός άξονας

Διαχείριση φθοράς εντός ΝΔ

• Το face control στους αγρότες = παραδοχή φόβου
• Το καρφί Άδωνι σε Δένδια = υπενθύμιση εσωκομματικού ανταγωνισμού
• Οι «παραφωνίες» δεν είναι κρίση, είναι background noise

Πηγή / Ατζέντα

• Πηγές: Μαξίμου + κομματικοί μηχανισμοί
• Ατζέντα: «Υπάρχουν εντάσεις, αλλά ελέγχονται. Το σύστημα αντέχει.»

Σε ποιον απευθύνεται

• Κομματικό ακροατήριο
• Βουλευτές
• Opinion makers

Μήνυμα:
Μη βιάζεστε να μιλήσετε για ρήγματα. Όλα είναι εντός πλαισίου.

3. Το Βήμα: «Ούτε ψύλλος στον κόρφο τους»

(έντυπη, όχι online φασαρία)

Τι κάνει η στήλη

• Δεν λέει ονόματα
• Δεν φωνάζει
• Υπενθυμίζει

Κεντρικός άξονας

Ιστορική προειδοποίηση

• Η φράση «ούτε ψύλλος στον κόρφο τους» δεν αφορά πρόσωπα
• Αφορά κατάσταση
• Λέει: έχουμε ξαναδεί αυτό το έργο

Πηγή / Ατζέντα

• Πηγές: παλιά πολιτικά αρχεία, εμπειρία
• Ατζέντα: «Όταν όλα φαίνονται ελεγχόμενα, αρχίζουν τα προβλήματα»

Σε ποιον απευθύνεται

• Θεσμικό κοινό
• Στελέχη με μνήμη
• Αναγνώστες που καταλαβαίνουν υπονοούμενα

Μήνυμα:
Προσέξτε. Η ιστορία δεν συγχωρεί αλαζονεία.